Έλενα Καρακούλη, ποια είναι τα 10 βιβλία που αξίζει να διαβάσουμε έστω μία φορά στη ζωή μας;

Υπάρχουν βιβλία που διαβάζουμε για την ιστορία τους και βιβλία που διαβάζουμε για να συναντήσουμε, μέσα στις σελίδες τους, κάτι από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Βιβλία που μας μιλούν για την ενοχή, την επιθυμία, την αγωνία, την ελευθερία, τον έρωτα, τον θάνατο και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Βιβλία που δεν τελειώνουν όταν φτάσουμε στην τελευταία σελίδα τους, αλλά συνεχίζουν να δουλεύουν μέσα μας.

Η θεατρολόγος, σκηνοθέτις και συγγραφέας Έλενα Καρακούλη προτείνει στο Bovary, δέκα έργα που, κατά τη γνώμη της, αξίζει ένας άνθρωπος να έχει διαβάσει στη ζωή του.

Η Έλενα Καρακούλη έχει διαγράψει μια σημαντική πορεία στον χώρο του θεάτρου, της δραματουργίας και της εκπαίδευσης. Έχει σπουδάσει Ελληνική Φιλολογία και Θεατρολογία στην Αθήνα και Δραματουργία στη Γερμανία, όπου συνεργάστηκε με σημαντικά θέατρα, όπως το Deutsches Theater, το Schauspielhaus Bochum και το Thalia Theater.

Από το 2008 έως το 2013 εργάστηκε ως δραματουργός στο Εθνικό Θέατρο, ενώ από το 1998 διδάσκει λογοτεχνία και φιλοσοφία στη Γερμανική Σχολή Αθηνών. Ως σκηνοθέτις έχει παρουσιάσει έργα των Σίμελπφενιχ, Μαγιόργκα, Μπέργκμαν και Σαμ Σέπαρντ, μεταξύ άλλων, σε σημαντικές θεατρικές σκηνές και στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.

Το 2024 έκανε το λογοτεχνικό της ντεμπούτο με τη συλλογή διηγημάτων «Δέκα τρόποι να εκτεθείς», από τις Εκδόσεις Καστανιώτη, η οποία ήταν υποψήφια για το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου του «Αναγνώστη». Το 2025 σκηνοθέτησε το «Μίζερι» του Στίβεν Κινγκ στο Θέατρο Άνεσις, ενώ το 2026 επιστρέφει στη λογοτεχνία με το δεύτερο βιβλίο της, το μυθιστόρημα «Υπουργείο Μοναξιάς».

10 βιβλία που αξίζει να έχει διαβάσει ένας άνθρωπος στη ζωή του

Οι επιλογές της Έλενας Καρακούλη ξεκινούν από την αρχαία τραγωδία του Σοφοκλή και το σαιξπηρικό θέατρο και φτάνουν μέχρι τον Ντοστογιέφσκι, τον Τσέχωφ, τον Καμύ και τον Πρίμο Λέβι.

Πρόκειται για βιβλία που, όπως επισημαίνει η ίδια, συνομιλούν μεταξύ τους, παρότι γράφτηκαν σε διαφορετικές εποχές και κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

«Οιδίπους Τύραννος» - Σοφοκλής

Η αρχαία τραγωδία του Σοφοκλή είναι ένα από τα έργα που εξακολουθούν να θέτουν με αμείλικτο τρόπο ερωτήματα για τη μοίρα, τη γνώση και τα όρια της ανθρώπινης βούλησης. Ο Οιδίποδας αναζητά την αλήθεια με απόλυτη αποφασιστικότητα, χωρίς να γνωρίζει ότι η αποκάλυψή της θα ανατρέψει όσα πίστευε για τον εαυτό του και τον κόσμο του.

Ο «Οιδίπους Τύραννος» είναι, μεταξύ άλλων, ένα έργο για την ανάγκη του ανθρώπου να γνωρίζει ακόμη κι όταν η γνώση έχει τίμημα.

«Έγκλημα και τιμωρία» - Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι

Ο Ρασκόλνικοφ, ένας φτωχός φοιτητής στην Αγία Πετρούπολη, διαπράττει ένα έγκλημα και στη συνέχεια βρίσκεται αντιμέτωπος όχι μόνο με τις συνέπειες της πράξης του αλλά κυρίως με τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο Ντοστογιέφσκι μετατρέπει την ιστορία ενός εγκλήματος σε μια βαθιά εξερεύνηση της ενοχής, της ηθικής, της πίστης και της δυνατότητας της λύτρωσης. Το πραγματικό «έγκλημα» του μυθιστορήματος δεν βρίσκεται μόνο στην πράξη του ήρωα, αλλά στις ιδέες που προηγούνται και την κάνουν δυνατή.

«Ο Γλάρος» - Άντον Τσέχωφ

Στον «Γλάρο», ο Τσέχωφ μιλά για ανθρώπους που αγαπούν χωρίς να αγαπιούνται, για καλλιτέχνες που αναζητούν αναγνώριση και για ζωές που μοιάζουν να περιμένουν διαρκώς κάτι να συμβεί.

Η αποτυχία, η επιθυμία, η τέχνη και ο ανεκπλήρωτος έρωτας συνυπάρχουν σε ένα έργο όπου το τραγικό και το κωμικό βρίσκονται συνεχώς το ένα δίπλα στο άλλο. Ίσως γι' αυτό ο «Γλάρος» παραμένει τόσο ανθρώπινος: κανείς από τους ήρωές του δεν είναι πραγματικά απαλλαγμένος από τις αυταπάτες του.

«Φάουστ» - Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

Τι είναι διατεθειμένος να θυσιάσει ένας άνθρωπος για να γνωρίσει, να ζήσει και να ξεπεράσει τα όριά του;

Ο Φάουστ του Γκαίτε είναι ένας ήρωας που δεν αρκείται σε μια συμβατική ζωή. Η δίψα του για γνώση, εμπειρία και απόλυτη πληρότητα τον οδηγεί σε μια συμφωνία με τον Μεφιστοφελή. Το έργο ανοίγει έτσι ένα τεράστιο πεδίο ερωτημάτων γύρω από την επιθυμία, την ελευθερία, τη γνώση, την ηθική και το τίμημα της ανθρώπινης φιλοδοξίας.

«Επιστολή προς Μενοικέα» - Επίκουρος

Μικρή σε έκταση, αλλά πυκνή σε ιδέες, η «Επιστολή προς Μενοικέα» είναι ένα κείμενο για το πώς μπορεί ο άνθρωπος να προσεγγίσει μια πιο ήρεμη και ουσιαστική ζωή.

Ο Επίκουρος μιλά για την ηδονή, τον φόβο του θανάτου, τις επιθυμίες και την ανάγκη να ξεχωρίζουμε όσα πραγματικά χρειαζόμαστε από όσα απλώς επιθυμούμε. Ένα κείμενο που, παρά την απόσταση των αιώνων, εξακολουθεί να θέτει ένα απολύτως σύγχρονο ερώτημα: τι είναι τελικά αρκετό για να ζήσει κανείς καλά;

«Το βιβλίο της ανησυχίας» - Φερνάντο Πεσσόα

Αν η «ανησυχία» μπορεί να γίνει λογοτεχνική κατάσταση, ο Πεσσόα την έκανε ολόκληρο κόσμο.

Το «Βιβλίο της ανησυχίας» είναι ένα έργο εσωτερικότητας, αποσπασμάτων και στοχασμών, όπου η καθημερινότητα, η μοναξιά, η φαντασία και η αίσθηση της ύπαρξης αποκτούν σχεδόν ονειρική διάσταση. Είναι ένα βιβλίο για τον άνθρωπο που παρατηρεί τον κόσμο, αλλά ταυτόχρονα παρατηρεί αδιάκοπα και τον εαυτό του να τον παρατηρεί.

«Αισθηματική αγωγή» - Γκυστάβ Φλωμπέρ

Ο Φλωμπέρ αφηγείται την ενηλικίωση και τις αυταπάτες του Φρεντερίκ Μορό, σε ένα μυθιστόρημα όπου ο έρωτας συναντά την κοινωνία, την πολιτική και τη ματαίωση.

Η «Αισθηματική αγωγή» είναι, τελικά, και μια ιστορία για το πέρασμα του χρόνου. Για τα πράγματα που περιμένουμε να συμβούν και δεν συμβαίνουν, για τις επιλογές που κάνουμε και για εκείνες που αφήνουμε να χαθούν. Ένα βιβλίο για την απόσταση ανάμεσα στη ζωή που φανταζόμαστε και στη ζωή που τελικά ζούμε.

«Ο μύθος του Σισύφου» - Αλμπέρ Καμύ

Τι νόημα έχει η ζωή όταν ο κόσμος δεν μας προσφέρει ένα δεδομένο, απόλυτο νόημα;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που βρίσκεται στην καρδιά του «Μύθου του Σισύφου». Ο Καμύ χρησιμοποιεί τον μυθικό Σίσυφο, καταδικασμένο να σπρώχνει αιώνια τον βράχο του προς την κορυφή, ως αφετηρία για έναν στοχασμό πάνω στο παράλογο, την ελευθερία και την ανθρώπινη ύπαρξη.

«Άμλετ» - Ουίλιαμ Σαίξπηρ

«Να ζει κανείς ή να μη ζει» - το ερώτημα του Άμλετ έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όρια του θεάτρου.

Η τραγωδία του Σαίξπηρ είναι ένας κόσμος γεμάτος αμφιβολία, εκδίκηση, εξουσία, πένθος, έρωτα και προδοσία. Ο Άμλετ σκέφτεται αδιάκοπα πριν πράξει, αμφισβητεί όσα βλέπει και αναζητά την αλήθεια μέσα σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι ακριβώς όπως φαίνεται.

Ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που κάθε εποχή μπορεί να ξαναδιαβάσει τον «Άμλετ» και να αναγνωρίσει κάτι δικό της μέσα του.

«Η θάλασσα της γονιμότητας» - Γιούκιο Μίσιμα

Τέσσερα μυθιστορήματα που συνθέτουν ένα μεγάλο αφηγηματικό έργο για τον χρόνο, την αλλαγή, την ταυτότητα, τον θάνατο και την ανθρώπινη επιθυμία.

Η «Θάλασσα της γονιμότητας» είναι από εκείνα τα έργα που απαιτούν χρόνο από τον αναγνώστη, αλλά και του επιστρέφουν έναν ολόκληρο κόσμο. Μέσα από τις ζωές των χαρακτήρων του, ο Μίσιμα παρακολουθεί τις μεταμορφώσεις της Ιαπωνίας και ταυτόχρονα τις μεταμορφώσεις του ίδιου του ανθρώπου.

Ένα έργο για τη φθορά και την εμμονή μας με ό,τι μοιάζει να μπορεί να διαρκέσει για πάντα.

Η δεκάδα, όμως, δεν είναι αρκετή. Η Έλενα Καρακούλη προσθέτει στη λίστα και ένα ακόμη βιβλίο, ένα 11ο ανάγνωσμα εκτός λίστας, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, αλλά «επείγον πάντα».

Γιατί υπάρχουν βιβλία που τα επιλέγουμε για την αισθητική, τη σκέψη ή τη λογοτεχνική τους δύναμη, και υπάρχουν κι εκείνα που αισθανόμαστε ότι έχουμε χρέος να διαβάσουμε. Το «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» του Πρίμο Λέβι ανήκει, κατά τη γνώμη της, στη δεύτερη κατηγορία.