Μαύρη «Ωραία Ελένη»; Γιατί η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν έγινε viral πριν καν βγει στις αίθουσες
Η νέα «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν δεν έχει καν βγει στις αίθουσες και ήδη προκαλεί μια από τις πιο θορυβώδεις πολιτιστικές αντιπαραθέσεις της χρονιάς γύρω από το ποιος «δικαιούται» να ενσαρκώνει τους μύθους της Δύσης.
Η πολυαναμενόμενη ταινία «Οδύσσεια» αναμένεται να κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους στις 17 Ιουλίου 2026 και ήδη θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά στοιχήματα της δεκαετίας.
Με προϋπολογισμό που φτάνει τα 250 εκατομμύρια δολάρια και ένα εντυπωσιακό all-star καστ ο Νόλαν επιχειρεί να μεταφέρει το ομηρικό έπος στη μεγάλη οθόνη με τρόπο σύγχρονο, επικό και παγκόσμιο. Ωστόσο, από νωρίς αυτό που τράβηξε την προσοχή ήταν η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις στα social media και όχι μόνο.
Οι αντιδράσεις για την μαύρη «ωραία Ελένη» στην «Οδύσσεια»
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το γεγονός ότι η βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός, με καταγωγή από την Κένυα και το Μεξικό, είναι μαύρη.
Για ορισμένους σχολιαστές της αμερικανικής Δεξιάς, η επιλογή αυτή συνιστά «παραχάραξη» της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Ο Ίλον Μασκ ήταν από τους πρώτους που επιτέθηκαν δημόσια στον Νόλαν, γράφοντας στην πλατφόρμα Χ ότι ο σκηνοθέτης «προσβάλλει τους Έλληνες» και «βεβηλώνει τον Όμηρο».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο συντηρητικός σχολιαστής Ματ Γουόλς, ο οποίος υποστήριξε ότι το Χόλιγουντ δεν θα τολμούσε ποτέ να δώσει σε λευκή ηθοποιό έναν εμβληματικό αφρικανικό ρόλο.
Η συζήτηση, όμως, γρήγορα ξέφυγε από τα όρια μιας απλής κινηματογραφικής διαφωνίας και μετατράπηκε σε νέο επεισόδιο του παγκόσμιου culture war. Υποστηρικτές της ταινίας αντέτειναν ότι η Ωραία Ελένη δεν είναι ιστορικό πρόσωπο αλλά μυθολογική φιγούρα.
Στην ίδια την ελληνική μυθολογία, άλλωστε, η Ελένη παρουσιάζεται ως κόρη του Δία, ο οποίος μεταμορφώθηκε σε κύκνο για να συνευρεθεί με τη Λήδα, ενώ η ίδια «γεννήθηκε» από αυγό. Για πολλούς αναλυτές, η οργή γύρω από το χρώμα του δέρματος της ηρωίδας λέει περισσότερα για τη σύγχρονη εμμονή με τη φυλετική ταυτότητα παρά για την αρχαιότητα.
Πώς απάντησε η Λουπίτα Νιόνγκο στην κριτική
Η ίδια η Λουπίτα Νιόνγκο επέλεξε να απαντήσει χωρίς διάθεση αντιπαράθεσης. Σε συνέντευξή της δήλωσε πως πρόκειται για «μια μυθολογική ιστορία που απλώνεται σε κόσμους και εποχές», εξηγώντας ότι το πολυφυλετικό καστ αντανακλά «τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα».
Ξεκαθάρισε επίσης ότι δεν σκοπεύει να σπαταλήσει χρόνο υπερασπιζόμενη την παρουσία της στην ταινία, γνωρίζοντας ότι η κριτική θα υπήρχε ούτως ή άλλως.
Και πράγματι, το καστ του Νόλαν μοιάζει σχεδιασμένο για να λειτουργήσει ως παγκόσμιο κινηματογραφικό γεγονός. Στον ρόλο του Οδυσσέα βρίσκεται ο Ματ Ντέιμον, ενώ στην ταινία συμμετέχουν ακόμη ο Τομ Χόλαντ, η Αν Χάθαγουεϊ, η Ζεντάγια, ο Ρόμπερτ Πάτινσον και η Σαρλίζ Θερόν. Η παρουσία τόσο διαφορετικών και εμπορικά ισχυρών ονομάτων ενισχύει την αίσθηση ότι ο Νόλαν δεν επιδιώκει μια «μουσειακή» αναπαράσταση της αρχαιότητας, αλλά μια οικουμενική κινηματογραφική εμπειρία.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το Χόλιγουντ βρίσκεται αντιμέτωπο με τέτοιου είδους αντιδράσεις. Από τη λευκή Σκάρλετ Γιόχανσον στο Ghost in the Shell μέχρι τις σύγχρονες θεατρικές ή τηλεοπτικές διασκευές του Σαίξπηρ και της ελληνικής τραγωδίας, το ερώτημα για το αν η τέχνη οφείλει να υπηρετεί την «ιστορική πιστότητα» ή την καλλιτεχνική ελευθερία επιστρέφει διαρκώς. Στην περίπτωση της «Οδύσσειας», η αντιπαράθεση μοιάζει ακόμη πιο έντονη επειδή αγγίζει ένα από τα πιο ιερά κείμενα του δυτικού κανόνα.
Πολλοί κριτικοί, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η ίδια η δύναμη των μεγάλων μύθων βρίσκεται ακριβώς στην ικανότητά τους να ξεπερνούν φυλές, σύνορα και εποχές. Η «Οδύσσεια» δεν ανήκει αποκλειστικά σε ένα έθνος ή σε ένα χρώμα· αποτελεί ένα παγκόσμιο αφήγημα για την περιπλάνηση, την απώλεια, την επιθυμία της επιστροφής και την ανθρώπινη αντοχή.
