Πώς η Μελίνα Μερκούρη έπεισε τον Αλέκο Αλεξανδράκη να παίξει στη «Στέλλα» -Άγνωστες ιστορίες από τα γυρίσματα
Στις 21 Νοεμβρίου 1955 έκανε πρεμιέρα η «Στέλλα», μια ταινία που έμελλε να γράψει τη δική της ιστορία στον ελληνικό κινηματογράφο. Εβδομήντα ένα χρόνια μετά, η ηρωίδα της Μελίνας Μερκούρη εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, ενώ οι ιστορίες πίσω από τις κάμερες αποκαλύπτουν μια συναρπαστική εποχή.
Υπάρχουν ταινίες που απλώς καταγράφουν μια εποχή και υπάρχουν εκείνες που καταφέρνουν να την ξεπεράσουν. Η «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία.
Στις 21 Νοεμβρίου 1955, η ελληνική κινηματογραφική αίθουσα υποδέχθηκε για πρώτη φορά μια ηρωίδα διαφορετική από τις συνηθισμένες γυναικείες φιγούρες της εποχής. Μια γυναίκα που δεν ήθελε να ανήκει σε κανέναν, που αγαπούσε με πάθος, τραγουδούσε, διασκέδαζε και αρνιόταν να παραδώσει την ελευθερία της ακόμη και στον άνδρα που αγαπούσε.
Η Μελίνα Μερκούρη, στην πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση, ενσάρκωσε έναν ρόλο που θα τη συνόδευε σε όλη την καλλιτεχνική της διαδρομή.
Από το θεατρικό σανίδι στη μεγάλη οθόνη
Η ιστορία ξεκίνησε από το θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια». Ο Μιχάλης Κακογιάννης ανέλαβε τη μεταφορά του στον κινηματογράφο, υπογράφοντας τόσο το σενάριο όσο και τη σκηνοθεσία.
Δίπλα στη Μελίνα Μερκούρη βρέθηκαν ο Γιώργος Φούντας, στον ρόλο του Μίλτου, και ο Αλέκος Αλεξανδράκης, στον ρόλο του Αλέκου. Στην ταινία συμμετείχαν επίσης η Σοφία Βέμπο, η Βούλα Ζουμπουλάκη, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος και η Τασσώ Καββαδία.
Η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, με τη μουσική συμβολή του Βασίλη Τσιτσάνη, έδωσε στην ταινία μια ξεχωριστή λαϊκή και μουσική ταυτότητα.
Φωτογραφία: IMDB
Η Αθήνα του 1955 πίσω από τις κινηματογραφικές εικόνες
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της «Στέλλας» είναι ότι λειτουργεί και ως κινηματογραφικό ντοκουμέντο της μεταπολεμικής Αθήνας.
Τα Εξάρχεια, η Πλάκα, το Μοναστηράκι, η Καστέλα και το Μικρολίμανο γίνονται μέρος της αφήγησης. Οι δρόμοι, οι γειτονιές, τα λαϊκά κέντρα και οι άνθρωποι δημιουργούν ένα αυθεντικό πορτρέτο της Αθήνας και του Πειραιά.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το νυχτερινό κέντρο «Παράδεισος», όπου τραγουδά η Στέλλα. Για τις ανάγκες των γυρισμάτων χρησιμοποιήθηκε πραγματικός χώρος στα Εξάρχεια, η Ταβέρνα του Κουλού, στην οδό Καλλιδρομίου. Το σημείο όπου εκτυλίσσεται το τραγικό φινάλε δεν ήταν ένα αφηρημένο κινηματογραφικό σκηνικό. Η σκηνή γυρίστηκε σε πραγματικό δρόμο της Αθήνας, αφήνοντας ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά αποτυπώματα της πόλης.
Φωτογραφία: IMDB
Το κρύο του Νοεμβρίου και τα παγάκια που έγιναν κινηματογραφικό τέχνασμα
Πίσω από τη φαινομενική καλοκαιρινή ατμόσφαιρα της ταινίας κρύβονταν αρκετές δυσκολίες. Τα γυρίσματα πραγματοποιούνταν μέσα στον Νοέμβριο, με χαμηλές θερμοκρασίες, ενώ οι σκηνές απαιτούσαν από τους ηθοποιούς να κινούνται σαν να βρίσκονταν στην καρδιά του καλοκαιριού.
Μια από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες αφορά τις σκηνές στη θάλασσα. Για να μην είναι ορατά τα χνώτα των ηθοποιών εξαιτίας του κρύου, χρησιμοποιήθηκε ένα απλό αλλά ευρηματικό τέχνασμα: παγάκια στο στόμα της Μελίνας Μερκούρη και του Γιώργου Φούντα.
Μια μικρή λεπτομέρεια που αποκαλύπτει πόσο διαφορετική ήταν η κινηματογραφική παραγωγή εκείνης της εποχής.
Η Μελίνα Μερκούρη και η αμοιβή που συζητήθηκε
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αμοιβή της Μελίνας Μερκούρη για τη συμμετοχή της στην ταινία. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που αναφέρονται στα παρασκήνια της παραγωγής, η συμφωνία της αμοιβής της έφτασε τα 2.000 δολάρια, ποσό που χαρακτηρίστηκε ιδιαίτερα υψηλό για τα ελληνικά κινηματογραφικά δεδομένα της εποχής.
Η επιλογή της Μελίνας αποδείχθηκε καθοριστική. Η παρουσία της δεν περιορίστηκε στην ερμηνεία μιας κινηματογραφικής ηρωίδας. Δημιούργησε μια προσωπικότητα με έντονη παρουσία, φωνή και βλέμμα που δύσκολα ξεχνιούνται.
Φωτογραφία: IMDB
Η απροθυμία του Αλέκου Αλεξανδράκη και η παρέμβαση της Μελίνας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παρασκήνια αφορά τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές, ο ηθοποιός δεν ήταν αρχικά ιδιαίτερα πρόθυμος να συμμετάσχει στην ταινία. Η Μελίνα Μερκούρη φέρεται να τον επισκέφθηκε προσωπικά και να προσπάθησε να τον πείσει να δεχτεί τον ρόλο. Η χαρακτηριστική φράση που της αποδίδεται ήταν: «Κάν' το για μένα, Αλεκάκη».
Τελικά, ο Αλεξανδράκης συμμετείχε σε μια ταινία που έμελλε να αποτελέσει έναν από τους σημαντικούς σταθμούς της κινηματογραφικής του πορείας.
Φωτογραφία: IMDB
Οι αντιδράσεις της εποχής: Μια γυναίκα που δεν χωρούσε στα κοινωνικά καλούπια
Η «Στέλλα» δεν αντιμετωπίστηκε από όλους με τον ίδιο ενθουσιασμό. Η ηρωίδα της ταινίας αμφισβητούσε τις κοινωνικές συμβάσεις της δεκαετίας του 1950. Δεν ήθελε να παντρευτεί επειδή το απαιτούσε η κοινωνία, δεν δεχόταν να αντιμετωπίζεται ως ιδιοκτησία και δεν εγκατέλειπε την προσωπική της ανεξαρτησία για χάρη ενός άνδρα.
Οι αντιδράσεις του Τύπου της εποχής ήταν αποκαλυπτικές. Ορισμένοι κριτικοί αντιμετώπισαν θετικά την κινηματογραφική τόλμη του Κακογιάννη, ενώ άλλοι άσκησαν ιδιαίτερα αυστηρή κριτική στην ηρωίδα και στην κοινωνική πραγματικότητα που παρουσίαζε η ταινία.
Οι παλιές εφημερίδες διασώζουν σήμερα ένα ενδιαφέρον τεκμήριο: η «Στέλλα» δεν ήταν απλώς μια ιστορία αγάπης. Ήταν μια ταινία που έθετε ερωτήματα για τη θέση της γυναίκας, την ελευθερία και την κοινωνική υποκρισία.
Φωτογραφία: IMDB
Από την Αθήνα στο φεστιβάλ των Καννών
Η ταινία ταξίδεψε και έξω από τα ελληνικά σύνορα, συμμετέχοντας στο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Καννών το 1955. Η διεθνής παρουσία της αποτέλεσε σημαντικό σταθμό για τον ελληνικό κινηματογράφο, ενώ η Μελίνα Μερκούρη άρχισε να προσελκύει το ενδιαφέρον του διεθνούς κινηματογραφικού κόσμου.
Στην ιστορία της προβολής της ταινίας στις Κάννες συνδέεται και η γνωριμία της Μελίνας με τον Ζυλ Ντασέν, η οποία θα εξελισσόταν σε έναν από τους σημαντικότερους έρωτες της ζωής της.
134.142 εισιτήρια και μια θέση στην ιστορία
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, η «Στέλλα» συγκέντρωσε 134.142 εισιτήρια. Πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκεται μια ταινία που κατάφερε να αφήσει το δικό της αποτύπωμα σε μια περίοδο κατά την οποία ο ελληνικός κινηματογράφος αναζητούσε τη φυσιογνωμία και τη διεθνή του ταυτότητα.
Φωτογραφία: IMDB
Εβδομήντα ένα χρόνια μετά, η Στέλλα εξακολουθεί να μην υποχωρεί
Εβδομήντα ένα χρόνια μετά την πρώτη της προβολή, η «Στέλλα» παραμένει μια από τις πιο αναγνωρίσιμες δημιουργίες του ελληνικού κινηματογράφου.
Η περίφημη φράση «Στέλλα, φύγε, κρατάω μαχαίρι» έχει περάσει στη συλλογική μνήμη, όπως και η ερμηνεία της Μελίνας Μερκούρη, που έδωσε στην ηρωίδα μια δύναμη πολύ μεγαλύτερη από τα όρια της κινηματογραφικής ιστορίας.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη αξία της ταινίας να βρίσκεται στο γεγονός ότι ακόμη και σήμερα δεν παρακολουθούμε απλώς μια ιστορία από το παρελθόν. Βλέπουμε μια γυναίκα που διεκδίκησε το δικαίωμα να αποφασίζει για τη ζωή της, σε μια εποχή που αυτό δεν ήταν καθόλου αυτονόητο.