CVMA-Δέντρο της Ζωής: Μια παράσταση σαν όνειρο ζωντάνεψε για μία μόνο βραδιά στο ιστορικό Μπάγκειον
Το μουσικό και θεατρικό σχήμα της ιταλικής ομάδας CORPO 6 ενώνει την ψυχή της Μεσογείου με την ιδέα της συνέχειας και της αιωνιότητας, μέσα από το αιθέριο αισθητικό σύμπαν του Fabio Campagna.
Τα φώτα χαμηλώνουν στην κεντρική αίθουσα του αλλοτινού ξενοδοχείου με τον ιωμένο καθρέφτη…Μία μορφή τυλιγμένη με πέπλο χρυσό, μοιάζει με το πνεύμα ενός παλάτσο σε σκηνικό του Βισκόντι, με την παλιά του αίγλη σκονισμένη μα υπαρκτή. Κι εκείνη βγαλμένη λες, μέσα από τα υφάσματα και τις ταπισερί του έρχεται ξανά να το προστατεύσει…
Η Δέσποινα Αθανασιάδου, όμως, εδώ, εύθραυστη και υπερκόσμια, προσωποποιεί τον Αρχάγγελο Γαβριήλ, φορέα της ίδιας της έλευσης της ζωής: «και από το ένα και το άλλο μέρος του ποταμού ήταν δέντρο ζωής, που κάνει δώδεκα καρπούς […]. Και τα φύλλα του δέντρου ήταν θεραπεία των εθνών», την ακούμε να αρθρώνει τον λόγο από την Αποκάλυψη του Ιωάννη. Κι ύστερα, η βιβλική φιγούρα της Κυμαίας Σίβυλλας από την επιβλητική Valentina Correani, αποκαλύπτεται μέσα από το μπλε του μανδύα της, σαν το σώμα της θάλασσας. Μία μορφή ιερατική που συμβολίζει την «Προφήτισσα των Εθνών», προαναγγέλλοντας τον ερχομό του Χριστού. Ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που υποδύεται η αέρινη Smila Ring έρχεται να καθοδηγήσει σε αυτό τον νέο κόσμο και τη νέα πίστη, με τον συμβολισμό ενός δαχτυλιδιού, που κουβαλά το μυστήριο της ανάστασης. Η δίνη των στροβιλισμών της, μέσα από τα διάφανα σιφόν ρόδινα και χρυσά, μια αλληγορία για το φως και την καρδιά της Μεσογείου, κλείνει μέσα της κάτι από το φτερούγισμα των αγγέλων. Μια κίνηση που μοιάζει να παίρνει μορφή στους στίχους του Καβαλκάντι, όταν γράφει πως «έκανε τον αέρα να τρέμει από φως».
Το έργο δεν αρκείται στη γοητεία μίας ατμόσφαιρας μυσταγωγίας. Εμβαθύνει σε εκείνη την ανάγκη για έναν σκοπό και την επιστροφή στην πνευματικότητα, που συμφιλιώνει και καταργεί τη διχόνοια, εκφράζοντας τη «μεταφυσική της Μεσογείου»…Υπόβαθρό του ένα φρέσκο της Αναγέννησης. Το έργο του Ραφαέλλο «Άγγελοι και Σίβυλλες», στο παρεκκλήσι Κίτζι της βασιλικής της Σάντα Μαρία ντέλα Πάτσε στη Ρώμη.
Αναζητώντας τις αναφορές για τα ενδύματα των τριών μορφών, η σχεδιάστριά Σίσσυ Παππά μου αναφέρει για αυτή τη «λεπτή σχέση ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θείο», που μετουσιώνεται στο ύφασμα: «Η διαφάνεια των μεταξωτών, το βάρος του σατέν, τα λεπτεπίλεπτα χρυσά πέπλα και η ρευστότητα των όγκων σχεδιάστηκαν έτσι ώστε να αλληλεπιδρούν με τα σώματα και τις χειρονομίες των ερμηνευτριών».
Η αίσθηση της τελετουργίας και η εννοιολογία του έργου εγγράφονται σε κάθε λεπτομέρεια. Όπως το ροζ αντικέ ένα «μεταιχμιακό χρώμα, συνδεδεμένο με τις στιγμές μετάβασης ανάμεσα στη μέρα και τη νύχτα, για το πρώτο φως της αυγής και τις τελευταίες αποχρώσεις του ηλιοβασιλέματος, εκφράζοντας τη χάρη αλλά και τη διαύγεια της προφητείας». Ή το χρυσό ζακάρ με το όνομα «ο μύθος της ψυχής» που σχεδίασε ο ίδιος ο Fabio στο Σαλέντο υφαίνοντάς το σε αργαλειούς του 19ου αιώνα, με μοτίβα εμπνευσμένα από το παιχνίδι του φωτός και της σκιάς στις πτυχές του μανδύα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, από το έργο της εκκλησίας Σαντ Άντζελο ιν Πεσκέρια. Η αναγεννησιακή ζωγραφική, η robe à la française και οι πιέτες του Βατώ του 18ου αιώνα, ο θεατρικός μυστικισμός των αρχών του 20ου αιώνα, οι ρευστές σιλουέτες του Paul Poiret και η μόδα του Jean-Paul Gaultier των ‘90s φέρουν κάτι από την υποβλητικότητα του άυλου στην αισθητική του συνόλου.
Η προφητεία της Σίβυλλας, ένας ύμνος για την ένωση των εθνών μέσα από τη νέα πίστη- credits ANTONIS.
Η σύλληψη της περφόρμανς, με μουσική δωματίου από φλάουτο, κρουστά και ηλεκτρικό μπάντζο, επενδυμένη με χορό και απαγγελία είναι πλασμένη σαν μία ανάσα ονείρου, πρωτόφαντη. Τόσο ώστε να αμφιταλαντεύεσαι για το αν έγινε ποτέ πραγματικά… Μία σπουδή στην ομορφιά και ένα πείραμα χαμηλόφωνο, που φτιάχτηκε για να αποκαλύπτεται με φειδώ. Μία ιαχή κεκλεισμένων των θυρών, που σε καλεί να βρεις ξανά το νήμα των όσων σε συνδέουν με τους λαούς της ανατολικής Μεσογείου. Κι εκείνη η χρυσόσκονη που λαμπυρίζει στα πρόσωπά τους μοιάζει με εξεικόνισμα της ψυχής, όσων δεν θέλουν παρά να αποδίδουν τιμές στην τέχνη και την ομορφιά. Άλλωστε, κατά τη διάρκεια της παράστασης μένουν σαν σύνθημα οι στίχοι από ένα τραγούδι: «Πόσο όμορφη είναι η ζωή, πόσο όμορφη είναι η αλήθεια», υμνώντας αυτή τη διαρκή προσπάθεια του ανθρώπου να αγγίξει το ωραίο και το αγαθό.
Ο εμπνευστής του έργου, συνθέτης, εικαστικός και επιμελητής Fabio Campagna μοιράζεται σκέψεις για αυτό το ιδιότυπο δημιούργημα, που φιλοξενείται σε ιστορικά σημεία, ανά την Ευρώπη, φέροντας ξανά στο προσκήνιο την ιδέα της σύνδεσης, μέσα από μία ονειρική εμπειρία.
Μέσα από τη δουλειά σας, τιμάτε τους κοινούς δεσμούς των μεσογειακών λαών. Τι σημαίνει για εσάς η Μεσόγειος;
F. C.: Σε όλη τη διάρκεια της καλλιτεχνικής μου πορείας, στη ζωγραφική, την περφόρμανς και τη μουσική, η Μεσόγειος αντιπροσώπευε ανέκαθεν την ιδέα της ενότητας. Πρόκειται για μια σύνθετη ενότητα, δομημένη σύμφωνα με τη λογική της αγάπης· ένα σημείο ταυτόχρονα φυσικό και μεταφυσικό, έναν τόπο αναγνώρισης, στοχασμού και ζωής.
Ερχόμενος στην Αθήνα, ποιοι χώροι δημιούργησαν τις ισχυρότερες ιδεολογικές συνδέσεις με την περφόρμανς και πώς αποφασίσατε να επιλέξετε ένα τόσο ξεχωριστό τοπόσημο, όπως το ξενοδοχείο Μπάγκειον;
F. C.: Ολόκληρος ο κόσμος του Αιγαίου φιλοξενεί και αγκαλιάζει το πνεύμα του CVMA, καθώς η ελληνική είναι η γλώσσα της φιλοσοφίας, αλλά και η γλώσσα της Καινής Διαθήκης. Η δομή και οι ρίζες της δυτικής σκέψης γεννήθηκαν εδώ, και εδώ επιδίωξε το CVMA να αρχίσει να υμνεί τη δύναμη και την ομορφιά τους. Παράλληλα, επιδιώκει να αναγνωρίσει τη βαθιά σύνδεση που διατηρούσε ανέκαθεν ο κόσμος του Αιγαίου με την Εγγύς Ανατολή: με τις φιλοσοφικές, επιστημονικές και μεταφυσικές παραδόσεις των Σουμερίων, των Ακκαδίων και των Αιγυπτίων.
Η επιλογή του Μπάγκειον υπήρξε συγκυριακή και, ακριβώς γι’ αυτό, κατά κάποιον τρόπο αναπόφευκτη. Εδώ και καιρό αναζητούσα έναν χώρο για το CVMA, έναν τόπο με έντονη προσωπικότητα, αίσθηση πυκνότητας και ιστορικό βάθος, αλλά και μια ορισμένη πατίνα του χρόνου, όταν ένας πολύ αγαπημένος μου φίλος, ο Αντώνης, μου πρότεινε το Μπάγκειον. Ύστερα από μια σύντομη έρευνα, το ερωτεύτηκα. Η ιστορία του, η εξαιρετική ομορφιά του σχεδιασμού του Τσίλλερ και η θέση του, ακριβώς στο κέντρο της πόλης, την Ομόνοια, έκαναν την επιλογή αναπόφευκτη, στέκοντας από μόνο του, ήδη, ως ένα όραμα.
Έχοντας παρουσιαστεί αρχικά στην Ιταλία, η περφόρμανς μοιάζει με ένα μικρό μυστικό που αποκαλύπτεται στους «λίγους ευτυχείς» (happyfew), όπως θα έλεγε ο Σταντάλ. Θα μπορούσατε να μοιραστείτε περισσότερα σχετικά με το όραμά σας, την ιδιαίτερη αισθητική κατεύθυνση του έργου και τον τρόπο με τον οποίο δομείται αυτή η τριλογία;
F. C.: Ναι, το CVMA αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των Fovea Porta Coeli και Arbor Vitae – The Fable of the Soul, δύο δικών μου opere, τα οποία, όπως και το CVMA, συνδυάζουν μουσικά στοιχεία με την περφόρμανς. Μέσα από αυτά επιδιώκω, κατά κάποιον τρόπο, να επαναδιατυπώσω την ίδια την ιδέα του θεατρικού γεγονότος, με την αρχαία έννοια του όρου: ως ενός χώρου αναστολής και ιερότητας. Ή, όπως τον αποκαλώ, ενός «μεταιχμιακού» χώρου, όπου το “limen” , το όριο, οριοθετεί και διαχωρίζει, ενώ ταυτόχρονα ενώνει και αποκαθιστά την ολότητα. Σαν σημείο-μηδέν: μηδενίζοντας τον χώρο, ο χρόνος γίνεται άπειρος. Ένα σημείο σύζευξης, ένα κατώφλι, μέσα στο οποίο ξεδιπλώνεται ένα σύμπαν φτιαγμένο από αντίθετες αλλά συγκλίνουσες πραγματικότητες.
Τα έργα αυτά επιδιώκουν να αναδείξουν ένα διευρυμένο «σύμβολο»: το σώμα, την υλικότητα, ως πύλη προς τον ουρανό, προς το αόρατο. Η ανάγκη για συνάντηση και επαφή με το Θείο βρίσκει την εκπλήρωσή της στο κεντρικό σημείο της συμμετρικής σύνθεσης. Μια δύσκολη καταδίωξη που φτάνει επιτέλους στο τέλος της: ο Έρωτας και η Ψυχή ενώνονται σε έναν άπειρο εναγκαλισμό.
Στην πραγματικότητα, η συμμετρία είναι το αρχέτυπο που συνδέει και τα τρία έργα, τόσο στους τίτλους τους όσο και στο συμβολικό τους νόημα.
Το FOVEAPORTACOELI, το κοίλωμα, η πύλη προς τους ουρανούς, αποτελεί το σκηνικό μέσα στο οποίο αφηγούμαι συνοπτικά, όπως μόνο ένα σύμβολο μπορεί να το κάνει, την αρχαία και τη σύγχρονη ιστορία της Μεσογείου και τη σύγκλισή τους στην προφητεία της καταστροφής του Κακού.
Στο FABULAANIMAE, τον μύθο της ψυχής, εξερευνώ την ιστορία του Έρωτα και της Ψυχής, όπως την αφηγείται ο Απουλήιος: τη δύσκολη και επίπονη πορεία της ψυχής, η οποία ολοκληρώνεται μέσα στον εναγκαλισμό της αγάπης.
Όπως διαβάζουμε στο λιμπρέτο, η πρώτη σπίθα έμπνευσης προήλθε από τη νωπογραφία του Ραφαέλλο «Σίβυλλες και Άγγελοι», στο παρεκκλήσι Κίτζι της βασιλικής της Σάντα Μαρία ντέλα Πάτσε στη Ρώμη. Γιατί βρίσκετε σημαντικό στη δουλειά σας να συνδυάζετε τον αρχαίο με τον σύγχρονο κόσμο, δημιουργώντας αυτή την αιθέρια συνάντηση;
F. C.: Η νεωτερικότητα, όπως την αντιλαμβάνομαι, δεν είναι παρά η πραγμάτωση εν Χριστώ των βαθύτερων προσδοκιών που εμπεριέχονταν στα αρχαία μυστήρια: μια αιωνιότητα που γίνεται επιτέλους προσιτή σε όλους, εδώ και τώρα.
Αυτή η βαθιά σύνδεση ανάμεσα στον αρχαίο και τον σύγχρονο κόσμο βρίσκεται στον πυρήνα του συνόλου της νέας τέχνης, τόσο στη χριστιανική Δύση όσο και στην Ανατολή. Στην καρδιά της σκέψης και του πνεύματος του μεσαιωνικού και, ασφαλώς, του αναγεννησιακού πολιτισμού υπάρχει μια συνέχεια: ένας δεσμός ανάμεσα στον κόσμο του Διονύσου, νοούμενο με την ευρύτερη έννοια ως αναζήτηση του Θεού, και στον Χριστό, το ιστορικό σημείο της φανέρωσης του Θεού επί της γης.
Αντιθέτως, μόνο μέσα στην αρνητική «νεωτερικότητα» του Διαφωτισμού, που σημαδεύεται από την κατάρρευση της κατακόρυφης διάστασης και τη διάλυση της μεταφυσικής σκέψης, αρχίζει μια περίοδος παρακμής· μια περίοδος που, θέλω να πιστεύω, φτάνει πλέον στο τέλος της. Αυτή η παρακμή καταστρέφει τη συνέχεια, τόσο τη συγχρονική όσο και τη διαχρονική, ανάμεσα σε ό,τι προηγήθηκε και σε ό,τι ακολουθεί, αφανίζοντας έτσι κάθε νόημα: ο μηδενισμός εμφανίζεται στη σκηνή της Ιστορίας.
Η ιδέα της αιωνιότητας αναδεικνύεται σε κεντρικό θέμα αυτής της σύλληψης. Πιστεύετε ότι η τέχνη αποτελεί έναν τρόπο να προσεγγίσουμε την αιωνιότητα και να διαιωνίσουμε την ομορφιά και την ελπίδα στη ζωή;
F. C.: Στο έργο του «Το πέρασμα του δάσους», ο Ερνστ Γιούνγκερ αναγνωρίζει στον ποιητή το κέντρο κάθε αντίστασης απέναντι στην Εξουσία. Ο ποιητής είναι ο καλλιτέχνης που εξακολουθεί να δίνει όνομα στην αλήθεια του Είναι, μέσα σε έναν κόσμο που επιδιώκει να καταστήσει το ιερό απρόσιτο.
Και πράγματι, ο ρόλος της τέχνης είναι να συλλαμβάνει την ομορφιά. Και, μέσα από την ομορφιά, την αγαθότητα. Τη μετάνοια. Τη μεταστροφή της καρδιάς. Ναι, λοιπόν, πιστεύω ακράδαντα ότι η τέχνη οφείλει να γίνεται μάρτυρας του αόρατου μέσα στο ορατό. Γιατί μόνο όταν είμαστε αδιαίρετοι βρίσκουμε την ειρήνη.
Θα ήθελες να μας μιλήσεις για τα μελλοντικά σου σχέδια σχετικά με το CVMA – TheTreeofLife;
F. C.: Ο σκοπός ενός δέντρου είναι να μεγαλώνει. Ελπίζω ότι το «CVMA: The Tree of Life» θα μπορέσει να διευρύνει το όραμά του και σε πρακτικό επίπεδο, αυξάνοντας τον αριθμό των ανθρώπων που συμμετέχουν σε αυτό. Θα ήθελα να μεγαλώσει το σύνολο των περφόρμερ και να αναπτύξω περαιτέρω τη δραματουργική δομή του έργου. Πράγματι, προς αυτή την κατεύθυνση εργάζομαι, με στόχο μια πιθανή μελλοντική παρουσίαση του CVMA: TheTreeofLife στο Βερολίνο, το 2027.
