Είδαμε τη «Γέρμα -Η Ανεκπλήρωτη»: Η Μαρία Πρωτόπαππα σε μια ερμηνεία που συγκλονίζει
Οι εντυπώσεις μας από τη θεατρική παράσταση «Γέρμα -Η Ανεκπλήρωτη» του Λόρκα που παίζεται στο Θέατρο Τέχνης. Ένα έργο για την απελπισία του άκαρπου έρωτα.
Τριάντα τρία χρόνια μετά το ανέβασμα του έργου από τον Μίμη Κουγιουμτζή, στη μνήμη, του οποίου αφιερώνεται και η παράσταση, η τραγική ηρωίδα του Λόρκα ζωντανεύει ξανά στη σκηνή του Θεάτρου Τέχνης, με νέα σκηνοθετική ματιά της Μαρίας Πρωτόπαππα.
Η ηθοποιός επέστρεψε στο ιστορικό Υπόγειο του θεάτρου Τέχνης για να σκηνοθετήσει και να ενσαρκώσει τη θρυλική “Γέρμα” του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. Η «Γέρμα» - ένα από τα σημαντικότερα έργα του ισπανικού θεατρικού ρεπερτορίου - πραγματεύεται την αγωνιώδη αναζήτηση της μητρότητας ως εκπλήρωση ενός εαυτού γεννημένου από την καταπίεση των κοινωνικών συμβάσεων και το τίμημα της επιθυμίας. Μέσα στο έργο του, ο Λόρκα φυτεύει την αγωνία της δικής του ανεκπλήρωτης πραγματικότητας σε μια χρονική περίοδο, όταν γύρω του τα στηρίγματα έχουν όλα καταρρεύσει.
Μαζί της επί σκηνής, ένας σπουδαίος θίασος: ο Γιάννος Περλέγκας, με τον οποίο συνυπογράφουν και τη δραματουργική επεξεργασία, ο Σίμος Κακάλας που συναντιούνται πρώτη φορά σκηνικά, η Ηλέκτρα Μπαρούτα που βρίσκονται ξανά μετά την “Αντιγόνη” του Ανούιγ και ο Νώντας Δαμόπουλος, μια συνεργασία που συνεχίζεται μετά την επιτυχημένη “Ανδρομάχη”.
Γέρμα – Η Ανεκπλήρωτη: Η υπόθεση του έργου
Μία γυναίκα που δεν περιμένει από τον άντρα που την οδήγησαν να παντρευτεί, ούτε έρωτα ούτε χρήμα, περιμένει παιδιά. Εκείνος, δεν έχει την φλόγα να ανάψει μέσα της, μια καινούρια ζωή. Από την άλλη, ένας ταπεινός βοσκός, παιδικός της φίλος που θα μπορούσε να της χαρίσει την μητρότητα, δεν είναι δικός της. Κι εκείνη δεν καταδέχεται να γίνει μοιχαλίδα. Ο άντρας της, καχύποπτος φέρνει τις αδελφές του, να την περιφρουρούν. Η αγωνία της γυναίκας την οδηγεί στα άκρα. Έτσι, μια νύχτα, που βρίσκονται με τον άντρα της στο ξωκλήσι του Αγίου της Γονιμότητας, σε μια σχεδόν παγανιστική γιορτή, (η τελευταία της ελπίδα) εκείνος της ομολογεί, πως επιλέγει να μείνει άτεκνος κι εκείνη σε μια έκρηξη απόγνωσης, τον πνίγει. Πνίγοντας τη μοναδική ελπίδα της για εκπλήρωση των πόθων της, επιζητώντας το τέλος της αγωνίας.
Οι εντυπώσεις μας από την παράσταση
Υπάρχουν παραστάσεις που τις παρακολουθείς. Και υπάρχουν κι εκείνες που σε στοιχειώνουν μέρες μετά αναδεικνύοντας συναισθήματα. Η «Γέρμα» του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στο Θέατρο Τέχνης ανήκει στη δεύτερη κατηγορία: ένα έργο σπουδαίο, βαθιά ποιητικό, που μιλά για την επιθυμία, τη στέρηση και την κοινωνική ασφυξία.
Η Μαρία Πρωτόπαππα δεν υποδύεται απλώς τη Γέρμα. Βράζει μέσα της. Περιμένει καρτερικά να γίνει μάνα, και αυτή η αναμονή δεν είναι ήρεμη, αλλά μια εσωτερική αναταραχή που την καίει βαθιά. Δεν καταφεύγει σε εύκολες εκρήξεις θυμού. Αντίθετα, κρατά τη φωτιά χαμηλά, σχεδόν υπόγεια. Το βλέμμα της, οι παύσεις της, η σωματική της ένταση μεταδίδουν το πάθος που τη διαπερνά - μια επιθυμία για παιδί που γίνεται εμμονή, γίνεται ταυτότητα, γίνεται πληγή.
Η διαδρομή της προς το έγκλημα δεν έρχεται ως ένα απροσδόκητο σοκαριστικό φινάλε, αλλά ως μοιραία συνέπεια. Ο καταπιεσμένος θυμός, χρόνια θαμμένος κάτω από κοινωνικές επιταγές και συζυγική αδιαφορία, ξεσπά. Και τότε η ποίηση του Λόρκα συναντά τη σκοτεινή της όψη: εκεί όπου η ζωή που δεν γεννιέται μετατρέπεται σε ζωή που αφαιρείται.
Καθοριστική είναι η σκηνική σύνδεση της Μαρίας Πρωτόπαππα με τον Γιάννο Περλέγκα. Ο ίδιος ως αφηγητής-Λόρκα, στέκεται δίπλα της ως συνοδοιπόρος. Οι δυο τους λειτουργούν σαν ένα ενιαίο μουσικό όργανο στην ίδια ακριβώς κλίμακα. Οι τόνοι τους συγχρονίζονται με τέτοια ακρίβεια, που η αφήγηση και το δράμα γίνονται ένα σώμα, μια ανάσα.
Απέναντί τους, ο Σίμος Κακάλας δίνει έναν σύζυγο που δεν είναι κραυγαλέα σκληρός. Ίσως και να είναι κάτι πιο οδυνηρό: αδιάφορος. Με λεπτές αποχρώσεις μεταδίδει τη συναισθηματική απόσταση, την αδυναμία, ή ακόμα και την άρνηση, να συμμεριστεί την επιθυμία της γυναίκας του για παιδί. Η ερμηνεία του, γεννά συναίσθημα ακριβώς γιατί δεν το επιβάλλει.
Ένα εξαιρετικό σκηνογραφικό τέχνασμα που λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός της παράστασης είναι το κρεβάτι που στέκεται στο κέντρο της σκηνής. Στην αρχή, στρωμένο με όμορφα σεντόνια, μοιάζει με τόπο έρωτα και αναγέννησης. Εκεί όπου η φλόγα μπορεί να ξαναφουντώσει, εκεί όπου η επιθυμία για παιδί αποκτά υλική υπόσταση. Σταδιακά, πάνω του εμφανίζεται το κέντημα, ένα μοτίβο ρουτίνας. Το κρεβάτι από ερωτικό καταφύγιο μετατρέπεται σε σύμβολο καθημερινής επανάληψης, σε τόπο αναμονής.
Μέχρι που στο τέλος διαλύεται. Δύο σώματα παλεύουν να βρουν τον έρωτα και ύστερα στέκονται αντίθετα, αποξενωμένα. Το κρεβάτι που θα γεννούσε τη ζωή καταρρέει. Και πάνω στο χαλασμένο στρώμα, εκεί όπου κάποτε φώλιαζε η προσδοκία, φεύγει μια ζωή. Η εικόνα είναι σχεδόν τελετουργική. Ο χώρος που όφειλε να είναι μήτρα, γίνεται τόπος θανάτου.
Η «Γέρμα» στο Θέατρο Τέχνης δεν είναι μια απλή αναβίωση ενός κλασικού έργου. Είναι μια παράσταση που μιλά για τη γυναικεία επιθυμία, χωρίς ωραιοποίηση, για την κοινωνική πίεση που μετατρέπεται σε εσωτερικό δηλητήριο, για τον έρωτα που από υπόσχεση γίνεται αδιέξοδο. Και η Μαρία Πρωτόπαππα παραδίδει μια ερμηνεία βαθιά και ώριμη- μια Γέρμα που ζητά κατανόηση.
Φεύγοντας από την αίθουσα, ο θεατής νιώθει ότι κάτι έχει ραγίσει. Προσωπικά, αυτό το «ράγισμα» το κουβάλησα ημέρες μετά προσπαθώντας να το αποκωδικοποιήσω. Όπως ακριβώς εκείνο το κρεβάτι. Το σκηνικό αποδομείται μπροστά στα μάτια μας: ό,τι έμοιαζε ρομαντικό και γόνιμο απογυμνώνεται. Η τελική πράξη, ο πνιγμός του άντρα, δεν λειτουργεί ως μελοδραματική έξαρση, αλλά ως αναπόφευκτη κατάληξη μιας σχέσης που έχει ήδη νεκρωθεί. Το στρώμα, που κάποτε υποσχόταν ζωή, γίνεται το έδαφος όπου σβήνει μια ύπαρξη. Η Γέρμα δεν σκοτώνει μόνο τον σύζυγο. Σκοτώνει την τελευταία αυταπάτη γονιμότητας.
Σύμφωνα με την Μαρία Πρωτόπαππα για τη σκηνοθετική προσέγγιση του έργου έχει αναφέρει σχετικά: «Ο Λόρκα φτιάχνει μια ηρωίδα, γεμάτη αντινομίες και αντιφάσεις, ακριβώς όπως ο ίδιος, πολύ μακριά από την αγιότητα, όπου μέσα της παλεύουν το πανάρχαιο γονιμικό αίτημα της ζωής και η απαγόρευση του απόλυτου θρησκευτικού και κοινωνικού «πρέπει».
Η Γέρμα ως μνημείο ασυμβίβαστων, υψώνεται για να υμνήσει «το τραγικό αίσθημα του να ζεις» (Μ. Ουναμούνο).
Η εσωτερική ανάγκη του ανθρώπινου όντος να ορίσει το ανορίωτο, το απομακρύνει από την Φύση, κι εκείνη εκδικείται.
Να ζήσει πειθαρχημένη σε αυστηρά και ασφαλή πλαίσια; Ή να αφεθεί στον υπαρξιακό ίλιγγο του έρωτα προς θάνατον;».
