Στη Σύρο, μια αρχιτεκτόνισσα σχεδίασε ένα σπίτι που ενσωματώνεται στο κυκλαδίτικο τοπίο
Στη Σύρο, το αρχιτεκτονικό γραφείο Onus Architecture Studio σχεδίασε το Horizon House, ένα σπίτι που μοιάζει να συνομιλεί διαρκώς με το φως, τον άνεμο και τη θάλασσα.
Οι πέτρινοι όγκοι και οι γήινες επιφάνειες ενσωματώνονται στο τοπίο των Κυκλάδων, δημιουργώντας μια κατοικία που δείχνει να ανήκει φυσικά στον τόπο.
Η αρχιτεκτόνισσα Μαργαρίτα Κυανίδου ανέπτυξε μια μελέτη που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη σύγχρονη αρχιτεκτονική σκέψη και τη βαθιά κατανόηση της κυκλαδίτικης παράδοσης. Το αποτέλεσμα είναι μια προσπάθεια να επαναδιατυπωθούν οι αρχές της μέσα από σύγχρονες περιβαλλοντικές στρατηγικές.
Το οικόπεδο εκτείνεται παράλληλα με τη θάλασσα, στοιχείο που καθόρισε τον βασικό σχεδιασμό. Το κτίριο στρέφεται προς τον νότο, σε άμεση σχέση με το θαλάσσιο μέτωπο και τον ανοιχτό ορίζοντα.
Απέξω, οι όγκοι διατηρούν τη συγκρατημένη κλίμακα και τη μορφολογία που συναντά κανείς συχνά στις Κυκλάδες: Πέτρινοι τοίχοι, περιορισμένα ανοίγματα, συμπαγείς όγκοι που προστατεύουν από τον ήλιο και τον άνεμο.
Ένα κυκλαδίτικο σπίτι που γίνεται ένα με το τοπίο της Σύρου
Πίσω όμως από αυτή την πιο «κλειστή» εικόνα, κρύβεται μια διαφορετική εμπειρία.
Οι όψεις προς τον νότο έχουν μεγαλύτερα ανοίγματα, ενώ στο εσωτερικό της κατοικίας δημιουργείται ένα αίθριο που λειτουργεί ως πυρήνας φωτός και αέρα. Έτσι το σπίτι διατηρεί μια ενδιαφέρουσα ισορροπία: προστατευμένο εξωτερικά, αλλά φωτεινό και διαμπερές στο εσωτερικό.
Η επιλογή υλικών δεν είναι τυχαία. Η κατοικία δομείται κυρίως από πέτρα και γήινες επιφάνειες, υλικά που βρίσκονται ήδη στο περιβάλλον του νησιού. Οι τόνοι ακολουθούν την παλέτα του τοπίου - από την ώχρα του χώματος μέχρι το γκρι της πέτρας.
Αυτό δίνει στο κτίριο μια αίσθηση φυσικής συνέχειας. Δεν ξεχωρίζει επιδεικτικά μέσα στο τοπίο, αλλά μοιάζει να προκύπτει από αυτό. Σε ένα κυκλαδίτικο περιβάλλον όπου η ένταση του φωτός είναι διαρκής, αυτή η συγκρατημένη προσέγγιση λειτουργεί τελικά πιο πειστικά.
Οι όγκοι διαμορφώνονται έτσι ώστε να δημιουργούν σκιά, προστατευμένα υπαίθρια σημεία και θέα προς τη θάλασσα. Πρόκειται για μικρές, ουσιαστικές χειρονομίες που κάνουν την καθημερινότητα πιο ευχάριστη -από έναν πρωινό καφέ μέχρι ένα δείπνο στο ηλιοβασίλεμα.
Κεντρική ιδέα του έργου είναι η λεγόμενη αναγεννητική αρχιτεκτονική (regenerative architecture). Η λογική αυτή δεν περιορίζεται στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης, αλλά επιχειρεί να δημιουργήσει κτίρια που συμβάλλουν ενεργά στην αποκατάσταση του περιβάλλοντος.
Το Horizon House σχεδιάστηκε ως κτίριο σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης. Για την παραγωγή ενέργειας χρησιμοποιούνται πέντε μικροανεμογεννήτριες, τοποθετημένες με τρόπο που δεν διαταράσσει το τοπίο.
Παράλληλα, το κέλυφος της κατοικίας έχει μελετηθεί έτσι, ώστε να περιορίζονται οι ενεργειακές απώλειες, κάτι που μειώνει σημαντικά τις ανάγκες για μηχανικά συστήματα ψύξης και θέρμανσης. Σε μια περιοχή, όπου ο άνεμος και ο ήλιος κυριαρχούν, αυτή η αξιοποίηση των φυσικών συνθηκών μοιάζει αυτονόητη - κι όμως συχνά παραβλέπεται.
Επίσης, μέσω ενός συστήματος blue roof, η επιφάνεια των περίπου 300 τετραγωνικών μέτρων συλλέγει το βρόχινο νερό. Το νερό αυτό φιλτράρεται και επαναχρησιμοποιείται, καλύπτοντας τις ανάγκες της κατοικίας.
Πάνω από την πλάκα της οροφής αναπτύσσεται φύτευση με είδη που ευνοούν τη βιοποικιλότητα της περιοχής. Έτσι, ένα κατασκευαστικό στοιχείο που συνήθως θεωρείται περιβαλλοντικό «βάρος» μετατρέπεται σε λειτουργικό οικολογικό σύστημα.
Η λειτουργία του σπιτιού βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε παθητικές στρατηγικές: Ο νότιος προσανατολισμός σε συνδυασμό με το πίσω αίθριο δημιουργεί φυσικές ροές αέρα. Το σπίτι αερίζεται διαμπερώς, χωρίς να απαιτούνται μηχανικά συστήματα.
Τα προστατευμένα ανοίγματα, τα εσωτερικά δώματα και οι πέτρινοι τοίχοι συμβάλλουν επίσης στη ρύθμιση της θερμοκρασίας. Το κτίριο συγκρατεί τη δροσιά και επιτρέπει στο φως να μπαίνει ελεγχόμενα.
Με απλά λόγια, το σπίτι λειτουργεί σχεδόν σαν ένας ζωντανός οργανισμός:
- συλλέγει ενέργεια
- συγκεντρώνει νερό
- ρυθμίζει το μικροκλίμα του
Και όλα αυτά με μέσα που, σε μεγάλο βαθμό, υπήρχαν ήδη στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική των νησιών.
Οι Κυκλάδες είναι ένας τόπος αντιθέσεων. Από τη μία πλευρά υπάρχει η σπανιότητα: νερό, σκιά, γόνιμο έδαφος. Από την άλλη πλευρά, μια σχεδόν απεριόριστη αφθονία φωτός, ανέμου και ανοιχτού ορίζοντα.
Το Horizon House σχεδιάστηκε ακριβώς μέσα σε αυτή τη λογική. Οι πέτρινοι τοίχοι και τα μικρά ανοίγματα προστατεύουν από τη ζέστη και τους δυνατούς ανέμους, ενώ οι μεγαλύτερες όψεις και το αίθριο επιτρέπουν στο φως και τον αέρα να διαχέονται στο εσωτερικό.
Ένα σπίτι-παράδειγμα για το μέλλον της ελληνικής αρχιτεκτονικής
Το Horizon House λειτουργεί και ως ένα είδος προτύπου. Οι στρατηγικές που εφαρμόστηκαν -από τις μικροανεμογεννήτριες μέχρι τη συλλογή βρόχινου νερού και τη φύτευση που ενισχύει τη βιοποικιλότητα -μπορούν να επαναληφθούν και σε άλλα έργα.
Στην Ελλάδα, όπου οι κλιματικές συνθήκες είναι συχνά απαιτητικές και οι φυσικοί πόροι περιορισμένοι, τέτοιες λύσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η κατοικία αυτή δείχνει ότι οι αναγεννητικές αρχές μπορούν να μεταφραστούν σε πραγματική αρχιτεκτονική, η οποία συνυπάρχει με την τοπική παράδοση, χωρίς να τη μιμείται μηχανικά.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΓΟΥ
Τίτλος: Horizon House
Τοποθεσία: Σύρος, Κυκλάδες
Αρχιτέκτονες: Onus Architecture Studio/ Μαργαρίτα Κυανίδου
Διεύθυνση Μελέτης: Μαργαρίτα Κυανίδου
Ομάδα έργου: Χριστίνα Ντάλλη, Αικατερίνη Κόρκα, Άννα Ανδρεάδη
Επιφάνεια: 230 μ²
Φωτογραφίες: Onus Architecture Studio
