Γκλόρια Στάινεμ: Η εμβληματική φωνή που έδωσε νέο νόημα στη γυναικεία χειραφέτηση

Η Γκλόρια Στάινεμ, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες και σπουδαιότερες μορφές του αμερικανικού φεμινιστικού κινήματος, πέθανε σε ηλικία 92 ετών, όπως ανακοίνωσε το ίδρυμά της.

Η Στάινεμ έφυγε ήρεμα από τη ζωή στο σπίτι της στη Νέα Υόρκη, περιτριγυρισμένη από αγαπημένα της πρόσωπα.

Σε ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στα social media της, επισημάνθηκε ότι συνέχισε να εργάζεται για την ισότητα μέχρι το τέλος της ζωής της. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην ικανότητά της να ακούει τους ανθρώπους, να τους κάνει να αισθάνονται ότι η φωνή τους έχει σημασία και να τους ενθαρρύνει να εκφράζουν τον πραγματικό τους εαυτό.

Μία από τις σημαντικότερες φωνές του φεμινιστικού κινήματος

Η Στάινεμ συνέδεσε τη δημοσιογραφία με τον ακτιβισμό και έφερε ζητήματα που αφορούσαν τις γυναίκες στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Συνέγραψε εννέα βιβλία και έδωσε μάχες για τα δικαιώματα των γυναικών, την αναπαραγωγική ελευθερία, την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας και των διακρίσεων, ενώ στήριξε επίσης τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και σειρά κοινωνικών κινημάτων.

Το 1971 συνίδρυσε το Ms. Magazine, που εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο επιδραστικά έντυπα του φεμινιστικού κινήματος. Την ίδια χρονιά συμμετείχε στην ίδρυση του National Women’s Political Caucus, μαζί με τις Betty Friedan, Shirley Chisholm και Bella Abzug. Αργότερα συνέβαλε στη δημιουργία και άλλων οργανώσεων, όπως το Women’s Media Center και το Ms. Foundation for Women.

Το ρεπορτάζ που την έκανε γνωστή

Πριν γίνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φεμινιστικές ακτιβίστριες στις ΗΠΑ, η Στάινεμ είχε ήδη ξεχωρίσει ως δημοσιογράφος. Το 1963, εργάστηκε για 11 ημέρες ως Playboy Bunny προκειμένου να πραγματοποιήσει undercover έρευνα για τις συνθήκες εργασίας των γυναικών στα κλαμπ του Playboy. Το ρεπορτάζ της, με τίτλο «A Bunny’s Tale», αποκάλυψε τις χαμηλές αμοιβές και τη σεξιστική μεταχείριση που αντιμετώπιζαν οι εργαζόμενες.

Η αποφασιστική στροφή της στον ακτιβισμό ήρθε λίγα χρόνια αργότερα. Το 1969 παρακολούθησε μια δημόσια συζήτηση για το δικαίωμα στην άμβλωση, εμπειρία που η ίδια είχε χαρακτηρίσει καθοριστική για την πορεία της στο φεμινιστικό κίνημα.

Μια ζωή αφιερωμένη στην κοινωνική αλλαγή

Η Γκλόρια Στάινεμ ασχολήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της με ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών ζητημάτων. Υποστήριξε την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, τα αναπαραγωγικά δικαιώματα, την ισότητα μεταξύ των φύλων, αλλά και κινήματα που αφορούσαν τη φυλετική και κοινωνική δικαιοσύνη. Υπήρξε επίσης ενεργή σε διεθνείς υποθέσεις και είχε εκφραστεί δημόσια κατά των πολέμων του Βιετνάμ και του Κόλπου.

Από τα δύσκολα παιδικά χρόνια στη διεθνή αναγνώριση

Η Στάινεμ γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου 1934 στο Τολέδο του Οχάιο. Πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής της ηλικίας ταξιδεύοντας με την οικογένειά της και δεν παρακολούθησε σταθερά σχολείο μέχρι την εφηβεία. Μετά τον χωρισμό των γονιών της, ανέλαβε σε μεγάλο βαθμό τη φροντίδα της μητέρας της, η οποία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας. Οι εμπειρίες αυτές επηρέασαν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν την ανισότητα και τη θέση των γυναικών στην κοινωνία.

Μετά την αποφοίτησή της από το Smith College, ταξίδεψε στην Ινδία, όπου παρέμεινε για δύο χρόνια. Επιστρέφοντας στις ΗΠΑ, ακολούθησε τη δημοσιογραφία και σταδιακά απέκτησε σημαντικό δημόσιο βήμα, το οποίο στη συνέχεια αξιοποίησε για την προώθηση των φεμινιστικών και κοινωνικών της θέσεων.

Η δημοσιογράφος που μετέτρεψε το ρεπορτάζ σε όχημα για τον φεμινισμό

Το 1962, η Γκλόρια Στάινεμ πήρε την πρώτη της σημαντική δημοσιογραφική αποστολή από τον τότε αρχισυντάκτη του Esquire, Clay Felker. Το άρθρο της για την αντισύλληψη, με τίτλο «The Moral Disarmament of Betty Coed», ανέδειξε το δίλημμα που αντιμετώπιζαν πολλές γυναίκες της εποχής, οι οποίες καλούνταν ουσιαστικά να επιλέξουν ανάμεσα στην επαγγελματική τους πορεία και την οικογένεια.

Έναν χρόνο αργότερα, η Στάινεμ προχώρησε σε ένα ρεπορτάζ που θα έμενε στην ιστορία. Εργάστηκε για 11 ημέρες ως Playboy Bunny, προκειμένου να καταγράψει από πρώτο χέρι τις συνθήκες εργασίας στο Playboy Club του Hugh Hefner. Για τις ανάγκες της δουλειάς αναγκάστηκε να φορά ένα ιδιαίτερα στενό κοστούμι και ψηλοτάκουνα παπούτσια, ενώ έχασε περίπου 4,5 κιλά κατά τη διάρκεια της παραμονής της εκεί. Μάλιστα, ο μάνατζερ του κλαμπ φρόντισε να κάνει ακόμη πιο στενή τη στολή της.

Το ρεπορτάζ της δημοσιεύτηκε σε δύο μέρη και αποκάλυψε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι εργαζόμενες γυναίκες πίσω από τη λαμπερή εικόνα του Playboy. Η ίδια αργότερα είχε πει ότι, μετά τη δημοσίευση, δυσκολεύτηκε να βρει δουλειά, καθώς η ταυτότητα της «Bunny» είχε πλέον συνδεθεί με το όνομά της.

Η στιγμή που έγινε ενεργή φεμινίστρια

Το 1968, ο Clay Felker προσέλαβε τη Στάινεμ στο περιοδικό New York. Εκεί, μέσα από ένα άρθρο για μια συζήτηση σχετικά με την άμβλωση στο Greenwich Village, χρησιμοποίησε τον όρο «αναπαραγωγική ελευθερία».

Η συγκεκριμένη εμπειρία είχε βαθιά προσωπική σημασία για την ίδια. Η Στάινεμ είχε κάνει άμβλωση στο Λονδίνο όταν ήταν 22 ετών και αργότερα περιέγραφε τη συμμετοχή της στη σχετική συζήτηση ως μια στιγμή που της προκάλεσε ένα είδος εσωτερικής αφύπνισης. Από εκείνη την περίοδο και μετά άρχισε να δραστηριοποιείται πιο ενεργά στο φεμινιστικό κίνημα.

Παράλληλα, αναγνώριζε ιδιαίτερα τη συμβολή μαύρων φεμινιστριών, όπως η Florynce Kennedy, η Evelyn Cunningham, η Shirley Chisholm και η Fannie Lou Hamer, οι οποίες, όπως είχε πει, της έδειξαν τη σημασία του ακτιβισμού και της συλλογικής δράσης. Για τη Στάινεμ, η επαφή μαζί τους ήταν σαν να αποκτούσε μια νέα μορφή οικογένειας, βασισμένη σε κοινές αξίες και αγώνες.

Η δημοσιογραφία της έγινε όπλο

Από εκεί και έπειτα, η Στάινεμ άρχισε να χρησιμοποιεί τη δημοσιογραφική της πλατφόρμα για να προκαλεί και να αμφισβητεί τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά κείμενά της ήταν το «If Men Could Menstruate», ένα σατιρικό δοκίμιο που ανέτρεπε τις αντιλήψεις γύρω από το φύλο και τη βιολογική εμπειρία.

Το 1971, η Στάινεμ και η Dorothy Pitman Hughes συνίδρυσαν το Ms. Magazine, ένα έντυπο που έμελλε να αποτελέσει σημαντικό σημείο αναφοράς για το φεμινιστικό κίνημα. Στο εξώφυλλο του πρώτου τεύχους βρισκόταν η Wonder Woman, η οποία είχε τότε απομακρυνθεί από την αρχική, πιο δυναμική και φεμινιστική εικόνα της. Η Στάινεμ υποστήριξε ότι ο χαρακτήρας έπρεπε να επιστρέψει στις ρίζες του και να ανακτήσει τις δυνάμεις του.

Παράλληλα, έγραψε κείμενα όπως το «After Black Power, Women’s Liberation», που ενίσχυσαν τη θέση της ως μία από τις σημαντικότερες φεμινιστικές φωνές της εποχής.

Υποστήριζε ότι οι ανισότητες είναι αλληλένδετες

Η Στάινεμ δεν περιόρισε ποτέ τον ακτιβισμό της αποκλειστικά στα δικαιώματα των γυναικών. Χρησιμοποίησε τη δημόσια παρουσία της για να μιλήσει και για τη φυλετική ανισότητα, τα δικαιώματα των μειονοτήτων και την οικονομική ανισότητα.

Υποστήριζε ότι το φύλο και η φυλή δεν μπορούν να εξετάζονται ανεξάρτητα, καθώς ιστορικά αποτέλεσαν βασικούς τρόπους με τους οποίους οι κοινωνίες κατέτασσαν τους ανθρώπους σε ομάδες με διαφορετική πρόσβαση στην εξουσία και στους πόρους.

Μια προσωπικότητα που δίχασε

Παρά τη μεγάλη επιρροή της, η Στάινεμ δεν έμεινε στο απυρόβλητο. Ορισμένες φεμινίστριες υποστήριξαν ότι η αναγνωρισιμότητά της ως ηγετικής φυσιογνωμίας είχε ενισχυθεί από τα μέσα ενημέρωσης και από το γεγονός ότι ήταν νέα, λευκή και ελκυστική.

Η ίδια αναφέρθηκε στο ζήτημα γράφοντας ότι η ιδέα πως η επιτυχία της οφειλόταν στην εμφάνισή της αποτέλεσε μια προκατειλημμένη και επώδυνη κατηγορία που τη συνόδευσε για χρόνια.

Δέχθηκε, επίσης, έντονη κριτική για άρθρο της στους New York Times το 1998, στο οποίο είχε υπερασπιστεί τον Bill Clinton απέναντι σε καταγγελίες για σεξουαλική παρενόχληση. Χρόνια αργότερα, η ίδια αναγνώρισε ότι δεν θα έγραφε το ίδιο κείμενο με τα δεδομένα που υπήρχαν πλέον και τόνισε τη σημασία του να πιστεύουμε τις γυναίκες.

Ανάλογη συζήτηση προέκυψε και γύρω από τις παλαιότερες θέσεις της για τα τρανς άτομα. Η Στάινεμ δήλωσε αργότερα ξεκάθαρα ότι θεωρεί πως τα τρανς άτομα ζουν αυθεντικές ζωές που πρέπει να γίνονται αποδεκτές και να γιορτάζονται, όχι να αμφισβητούνται.

Προσωπικές δοκιμασίες και πολιτική δράση

Το 1986 διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού, ενώ το 1994 αντιμετώπισε χρόνια επώδυνη νευραλγία τριδύμου. Παρά τις προσωπικές δυσκολίες, συνέχισε να δραστηριοποιείται δημόσια.

Το 2000, έπειτα από χρόνια κατά τα οποία είχε εκφράσει την αντίθεσή της στον γάμο, παντρεύτηκε τον περιβαλλοντικό ακτιβιστή David Bale. Μετά τον θάνατό του, το 2003, παρέμεινε κοντά στον θετό της γιο, τον ηθοποιό Christian Bale.

Σε πολιτικό επίπεδο, η Στάινεμ υποστήριξε την προεδρική εκστρατεία της Hillary Clinton και υπήρξε έντονη επικριτής του Donald Trump. Το 2017 συμμετείχε ως συμπρόεδρος και ομιλήτρια στη Women’s March στην Ουάσινγκτον, μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν την επομένη της ορκωμοσίας του Trump.

Παρά το γεγονός ότι ήδη βρισκόταν σε προχωρημένη ηλικία, συνέχιζε να συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο και να υποστηρίζει ότι ο ακτιβισμός αποτελεί αναγκαίο εργαλείο κοινωνικής αλλαγής.

Το 2011, μιλώντας στον Observer, είχε εκφράσει την επιθυμία να ζήσει μέχρι τα 100, λέγοντας πως υπήρχαν ακόμη «τόσα πολλά να κάνουμε».

Η Γκλόρια Στάινεμ συνέχισε να εργάζεται και να μιλά δημόσια για την ισότητα ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία. Το 2013 τιμήθηκε με το Presidential Medal of Freedom από τον Barack Obama, μία από τις σημαντικότερες πολιτειακές διακρίσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η ζωή και η δράση της αποτέλεσαν αντικείμενο βιβλίων, ντοκιμαντέρ, θεατρικών έργων και της ταινίας The Glorias, ενώ η ίδια παρέμεινε μέχρι τα τελευταία χρόνια μια ενεργή και επιδραστική παρουσία στη δημόσια ζωή.

Η Γκλόρια Στάινεμ αφήνει πίσω της μια πολυετή κληρονομιά στον αγώνα για την ισότητα, αλλά και μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που επηρεάστηκαν από τη δημοσιογραφία, τη δράση και τις ιδέες της.