Alexander Calder: Ο μάγος των κινούμενων γλυπτών που ενέπνευσε τα χορευτικά ρούχα του Jacquemus
Στη συλλογή “LE PALMIER” του Simon Porte Jacquemus για το φθινόπωρο/χειμώνα του 2026, ένα γυναικείο φόρεμα και ανδρικό πουκάμισο, λευκά με την ονομασία “confetti”, διάστικτα από μικρά χρωματιστά πουά με αντένες να ξεπηδούν από το ύφασμα δημιούργησαν την εντύπωση των “χορευτικών ενδυμάτων”.
Η αναφορά πίσω από τις ευφάνταστες δημιουργίες εντοπίζεται στην τέχνη. Και συγκεκριμένα στα “κινητικά γλυπτά” του Αμερικανού καλλιτέχνη Alexander Calder. “Ήθελα φτερά που να θυμίζουν τα μόμπιλε του Alexander Calder, κομμένα σε κομφετί, σε αέναη κίνηση” δήλωσε ο ίδιος ο σχεδιαστής, δίνοντας τις οδηγίες του για το αρχιτεκτονικά δομημένο μπουστιέ του φορέματος, διανθισμένο με φτερά στρουθοκαμήλου και βελούδο, επιμελώς κομμένο σε μικρούς κυκλικούς δίσκους. Ένας φόρος τιμής στη δεξιοτεχνία του χειροποίητου αλλά και στην αγάπη για ελεύθερη κίνηση του Calder.
Ο Calder, σε ηλικία μόλις τριών ετών πόζαρε για το γλυπτό του αναγνωρισμένου καλλιτέχνη πατέρα του, Alexander Stirling Calder με το πρόπλασμα του να εκτίθεται σήμερα στο Μητροπολιτικό μουσείο της Νέα Υόρκης. Με μητέρα και παππού επίσης καλλιτέχνες, ο μικρός Calder είχε τη ροπή προς την τέχνη εγγεγραμμένη στο dna του. Όμως, μετά την αποτροπή του να ασχοληθεί με κάτι τόσο επισφαλές, στράφηκε αρχικά στη μηχανολογία, μελετώντας τις αρχές της φυσικής και τη λειτουργία των συστημάτων κίνησης. Αυτή η εκλογικευμένη αντιμετώπιση της κινησιολογίας τον βοήθησε αργότερα στο να συναρμόζει τα, όμοια με παιχνίδι, γλυπτά του.
Ο καλλιτέχνης αποφάσισε να φοιτήσει στη σχολή Καλών Τεχνών Art Students League της Νέας Υόρκης, βγάζοντας τα προς το ζην με τα σκίτσα του για το αμερικανικό περιοδικό National Police Gazette. Και ήταν τα σχέδιά του για το, γεμάτο δράση και χρώμα, τσίρκο Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus που κέντρισαν τη σκέψη του και διαμόρφωσαν ένα μεγάλο μέρος της θεματικής του.
Τα μετέπειτα ευτυχισμένα χρόνια στο Παρίσι των late ‘20s, ο Calder παντρεύτηκε τη Louisa εγγονή του μεγάλου συγγραφέα Henry James και συνδέθηκε με στενή φιλία με αβαν-γκαρντ καλλιτέχνες της εποχής, όπως ο Joan Miró, ο Fernand Léger, ο Jean Arp και ο Marcel Duchamp. To Circus Calder ένα φορητό τσίρκο-μινιατούρα, που τα στοιχεία του καταλάμβαναν πέντε βαλίτσες γοήτευσε την καλλιτεχνική σκηνή του Παρισιού.
O Calder δεν σταμάτησε ποτέ να αναζητά τα μέσα για την ανάπτυξη μιας καθαρά αφηρημένης γλυπτικής. Μια τυχαία επίσκεψή του στο εργαστήριο του Mondrian τον οδήγησε σε μία αποκάλυψη. Ανάμεσα στα παράθυρα με το άπλετο φως ήταν καρφιτσωμένα, χρωματιστά ορθογώνια από χαρτόνι, αποτελώντας αυτοσχέδια πολύχρωμα εφέ. Ο Calder πρότεινε στον Mondrian ότι θα ήταν διασκεδαστικό να κάνει αυτά τα ορθογώνια να ταλαντεύονται Κι εκείνος, με πολύ σοβαρό ύφος του είπε: “Όχι, δεν είναι απαραίτητο, η ζωγραφική μου είναι ήδη πολύ γρήγορη…” H συνειδητοποίηση αυτή έφερε τις δικές της αναταράξεις στη σκέψη του Calder, ωθώντας τον στο να προσπαθήσει αυτό που ο Mondrian αρνήθηκε. Nα κάνει την αφηρημένη τέχνη να κινηθεί.
Τα πρώτα του κινητικά γλυπτά καθόρισαν το έργο του. Είναι αυτά που θεωρούνται από τις πρώτες εκδηλώσεις μιας τέχνης, που συνειδητά απομακρύνθηκε από την παραδοσιακή έννοια του έργου τέχνης ως στατικού αντικειμένου και ενσωμάτωσε τις ιδέες της χειρονομίας και της άϋλης φύσης ως παράγοντες αισθητικής διαμόρφωσης. Ο δημιουργός εγκαινίασε μια τέχνη που βασίστηκε στον προσεκτικό υπολογισμό του βάρους, πετυχαίνοντας την ισορροπία και την ανύψωση.
Τα γλυπτά του Calder με τα διακριτά μέρη που ενεργοποιούνταν από κινητήρες βαφτίστηκαν “mobiles” από τον Duchamp, ένα γαλλικό λογοπαίγνιο που σημαίνει ταυτόχρονα “κίνηση” και “κίνητρο”. Όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Θέλησε να υπερβεί τη μονοτονία των μηχανοκίνητων έργων με τις προκαθορισμένες τους κινήσεις. Έτσι, το 1932 άρχισε να στηρίζεται στην αφή και τα ρεύματα του αέρα. Τα γλυπτά του, χωρίς την παραδοσιακή βάση ή το βάθρο που συνήθως αγκυλώνει ένα γλυπτό στο έδαφος, τοποθετούνταν χωρίς στήριγμα. Κατασκευασμένα από σύρμα, ξύλο και αναπάντεχα αντικείμενα τα κινούμενα γλυπτά του Calder, εύπλαστα και μεταβαλλόμενα σύμφωνα με τις εναλλαγές της ατμόσφαιρας, έμοιαζαν με μεγεθυμένα παιχνίδια σαν τα mobile της βρεφικής κούνιας. Όπως το Constellation του 1943. Ένας τρυφερός αστερισμός, αφιερωμένος στις γεωμετρίες και το αφηρημένο.
Ένας αυτοσχέδιος κόσμος από ιπτάμενα σύμβολα, σαν νεύματα στον αέρα και στο άπειρο, μια αιώνια προέκταση της ανθρώπινης φαντασίας εν κινήσει. Τα έργα του Calder, που εκτίθενται σε θεσμούς όπως το MoMA και το Μουσείο της Αμερικανικής Τέχνης Whitney, βρήκαν ένα νέο πέρασμα στο κοινό μέσα από το ντεφιλέ του Jacquemus. Με φόντο το εθνικό Μουσείο Picasso-Paris (Le Musée National Picasso-Paris) η συλλογή του Jacquemus δεν θα μπορούσε παρά να είναι ένας φόρος τιμής στην τέχνη με ευθείες αναφορές στην Paloma Picasso, τον Georges Braque και τον Alexander Calder, προβάλλοντας μία μόδα χαρούμενη, ζωντανή, εν κινήσει.
