Η Kate Moss στην Tate: Το πρόσωπο των ‘90s στη νέα έκθεση τέχνης και μόδας της εμβληματικής δεκαετίας
Η φωτογραφία «Young Pink Kate» του Juergen Teller, στην οποία μια κοπέλα με αχτένιστα μαλλιά, χωρίς μακιγιάζ και με μια συνηθισμένη, ανεπιτήδευτη εμφάνιση, βρίσκεται ξαπλωμένη στο κρεβάτι, καταλαμβάνει τους δρόμους του Λονδίνου, προβάλλοντας την έκθεση The 90s: Art and Fashion της Tate Britain.
Η Kate Moss παρευρέθηκε στα εγκαίνια, ποζάροντας πλάι στη νεότερη εκδοχή της, τυλιγμένη στο smart γούνινο πανωφόρι της. Εκείνο που παραμένει το ίδιο επίκαιρο από την εποχή που επινόησε την αισθητική του «grunge» είναι αυτή ακριβώς η πρόσκληση του να αποδεχτούμε τον αυθεντικό εαυτό, προτείνοντας ότι η ομορφιά δεν προϋπέθετε την αψεγάδιαστη εμφάνιση.
Στην έκθεση The 90s: Art and Fashion, αναγνωρίζεις όλες τις χαρακτηριστικές εικόνες, τις δημιουργίες και την εσκεμμένη αδιαφορία για τις συμβάσεις της κοινωνικής ευπρέπειας, που χαρακτήριζαν εκείνα τα χρόνια. Με επιμελητή τον πρώην editor-in-chief της British Vogue, Edward Enninful, η έκθεση φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα αρχείο της δεκαετίας, συγκεντρώνοντας τα στιγμιότυπα που την καθόρισαν. Και κατ’ επέκταση, επιχειρεί να συνδέσει τα πεδία της φωτογραφίας, της μόδας, της τέχνης και του design, διερευνώντας μια περίοδο κατά την οποία η νέα γενιά μεταμόρφωσε τη βρετανική κουλτούρα.
Ανάμεσα στα έργα που παρουσιάζονται, περιλαμβάνονται έργα των Steve McQueen, David Sims, Sarah Lucas, Yinka Shonibare, Corinne Day και Nigel Shafran, των οποίων η ανεπιτήδευτη, αυτοσχέδια προσέγγιση συνέβαλε στη διαμόρφωση της εικόνας περιοδικών όπως τα “The Face”, “i-D” και “Dazed & Confused”, μαζί με δημιουργίες των Vivienne Westwood, Alexander McQueen και John Galliano.
Ήταν η δεκαετία κατά την οποία η μόδα και το branding επινόησαν τους έντεχνους μηχανισμούς τους, μετατρέποντας την πρόκληση σε μέσο προβολής και μεγαλύτερης ορατότητας. Η ενέργεια, ο πειραματισμός και οι πολιτισμικές μετατοπίσεις εκείνης της περιόδου εξακολουθούν να ασκούν ισχυρή επιρροή στις εικόνες που καταρρίπτουν τα όρια ανάμεσα στην τέχνη, τη μόδα και τη μαζική κουλτούρα. Η μόδα οικειοποιήθηκε την οπτική γλώσσα της φεμινιστικής κριτικής, προσφέροντας εικόνες που αμφισβητούσαν τις συμβατικές αντιλήψεις για την ομορφιά και τη σεξουαλικότητα, προσελκύοντας την προσοχή και λανσάροντας τα εμπορικά της looks. Η υπέρβαση των ορίων έγινε ο κανόνας για την προβολή στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Στις φωτογραφίες, τα supermodels απογυμνωμένα από τη συνηθισμένη τους αίγλη αποτυπώνονται σε φαινομενικά καθημερινές στιγμές. Ανάμεσά τους, η λήψη της Ellen von Unwerth με τη Naomi Campbell να ξυρίζει τα πόδια της στη λεκάνη της τουαλέτας, φορώντας τα ψηλοτάκουνά της. Μια φαινομενικά τετριμμένη καθημερινότητα, που ήρθε για να υπερβεί τις συμβάσεις της ομορφιάς και αμφισβητήσει τις προσδοκίες γύρω από τη γυναικεία εμφάνιση, κατασκευασμένη, μέχρι τότε, με ύψιστη προσοχή.
Τα ’90s δεν έφυγαν ποτέ πραγματικά από τη μόδα. Οι νέες γενιές αρνούνται να αποχωριστούν αυτή τη δεκαετία, είτε μέσα από την εμμονή με τα slip dresses είτε μέσα από το κυνήγι συλλεκτικών δημιουργιών από τα αρχεία των οίκων. Κάποιοι σχολιάζουν ότι πρόκειται για την τελευταία μεγάλη ανατροπή στη μόδα και την κουλτούρα, ακόμη κι αν έκτοτε έχουν περάσει 30 χρόνια.
«Ήταν μια εποχή κατά την οποία η τέχνη, η μόδα, η μουσική και η νυχτερινή ζωή βρίσκονταν στην πιο έκρυθμη φάση τους, όπως δήλωσε η συνεπιμελήτρια Helen Little στο βρετανικό περιοδικό Elle. «Μια περίοδος ζωτικότητας, ηδονισμού και αισιοδοξίας». Η έκθεση, που αντιπαραβάλλει το γνώριμο με το ανοίκειο, ξεκινά ανασυνθέτοντας τη ζωή στη Βρετανία στις αρχές της δεκαετίας, λίγο μετά την παραίτηση της Margaret Thatcher, όταν η χώρα βρισκόταν στην έξαρση της οικονομικής ύφεσης. «Οι καλλιτέχνες και οι σχεδιαστές βρήκαν μία ικανοποιητική διέξοδο σε μια νέα μορφή αλήθειας και πραγματικότητας», αναφέρει η Little: « στην έκθεση γιορτάζουμε τις προκλήσεις και τις προσδοκίες της εποχής, μαζί με εκείνη την αφήγηση της απελευθέρωσης, που έχουμε αγαπήσει τόσο».
Μέσα στην έκθεση που εμβαθύνει στη ρήξη των ’90s με τις συμβάσεις της μόδας
Στην έκθεση, ο επισκέπτης βρίσκει την αντιπαράθεση της καθημερινότητας με τις ακραίες εκφάνσεις της υψηλής μόδας. Όπως με τις φωτογραφίες εφήβων του Nigel Shafran, που περνούν τον χρόνο τους στα εμπορικά κέντρα της περιοχής τους. «Αυτοί οι νέοι άνθρωποι δεν είχαν την παραμικρή ιδέα ότι εκείνη την ημέρα θα φωτογραφίζονταν, όταν ξυπνούσαν, έφτιαχναν τα μαλλιά τους και ντύνονταν», συνεχίζει η επιμελήτρια. «Όλα αυτά αποτελούσαν μέρος μιας στιγμής που φώναζε: αρκετά με την πολυτέλεια, την υπερβολή και τη λάμψη των ’80s. Ας στρέψουμε τον φακό μας και ας τιμήσουμε τη ζεστασιά και την αξιοπρέπεια των νέων ανθρώπων που ζουν συνηθισμένες ζωές με μεγαλύτερη αυθεντικότητα».
Ο χαρισματικός Alexander McQueen βρίσκεται στην κύρια αίθουσα της έκθεσης, με αναφορές στην αγάπη του για το γοτθικό horror, τις ιδέες του γύρω από τη γυναικεία μορφή, την πανοπλία και την προστασία, καθώς και την ωμότητα στο συναίσθημα, που επιθυμούσε να προκαλέσει ενστικτωδώς σε όσους επέλεγαν τις δημιουργίες του ή παρακολουθούσαν τις επιδείξεις του. Ο McQueen συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός μιντιακού τοπίου τη δεκαετία του ’90 που διψούσε πραγματικά για την επόμενη πρόκληση, επιστρατεύοντας μία «στρατηγική του σοκ» σε συνδυασμό με ανόθευτη τέχνη, στρέφοντας την προσοχή στο δημιουργικό του ταλέντο.
Στοιχεία της αλησμόνητης επίδειξής του «Joan», για τη ready to wear συλλογή Φθινόπωρο/Χειμώνας 1998, εμπνευσμένη από την Ιωάννα της Λωραίνης και τον τραγικό θάνατό της στην πυρά, όπως το φλογερό κόκκινο φόρεμα με τις χάντρες και το κάλυμμα της κεφαλής, οι φωτογραφίες των Guy Marineau και Robert Fairer, αλλά και το ίδιο το βίντεο της επίδειξης, με το ανατρεπτικό φινάλε με το μοντέλο εγκλωβισμένο σε έναν κύκλο φωτιάς, αποτελούν το πιο ισχυρό τεκμήριο. Και αποδεικνύουν ότι η μόδα εγκατέλειπε την καθαρή και προβλέψιμη αποθέωση της λάμψης για μία εμπειρία εννοιολογική, διερευνώντας κοινωνικά ζητήματα όπως τη βία, τον διωγμό και την έννοια του μαρτυρίου.
Πλάι στον McQueen, παρουσιάζεται το έργο των αδελφών Jake και Dinos Chapman, ως ένα ακόμη παράδειγμα της δύναμης της πρόκλησης. «Αυτά τα εξαιρετικά γκροτέσκα, βίαια γλυπτά προκάλεσαν τεράστιο σάλο στον κόσμο της τέχνης, κυρίως επειδή αυτή η γοητεία για την ηδονή και τον πόνο συνέπεσε με την κορύφωση της κρίσης του AIDS, αντανακλώντας μια πολύ ευρύτερη πραγματικότητα».
Μία σημαντική ενότητα της έκθεσης αφορά τις γυναίκες καλλιτέχνιδες, που δημιούργησαν ισχυρές εικόνες, αποδίδοντας το τι σήμαινε η θηλυκότητα εκείνη την εποχή. Με τα ερωτήματά τους γύρω από τη γυναικεία ταυτότητα, οι δημιουργοί αμφισβήτησαν τα περιοριστικά πρότυπα ομορφιάς, που επικρατούσαν. Στην τελευταία αίθουσα, δημιουργίες της ιέρειας του πανκ, Vivienne Westwood, η οποία στα πρώτα χρόνια της πορείας της συνδύαζε το σκωτσέζικο καρό με τα μοτίβα από μαντίλια της Δυτικής Αφρικής, αντανακλούν τον διχασμό, που χαρακτήριζε ακριβώς την ατμόσφαιρα στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ζυμώσεις της εποχής.
Πάνω απ’ όλα, όμως, η έκθεση αποτελεί ένα γράμμα αγάπης προς την αναλογική εποχή, πριν από την εμφάνιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. «Φαίνεται πως υπάρχει αυτή τη στιγμή μια τάση επιστροφής στο πνεύμα εκείνης της περιόδου», καταλήγει η επιμελήτρια. «Νομίζω ότι σχετίζεται και με τις ελευθερίες και την ανθρώπινη σύνδεση, που χαρακτήριζαν τις εμπειρίες όσων έζησαν τη δεκαετία του ’90. Εμπειρίες θεμελιώδεις για κάθε πτυχή της ζωής και της δημιουργίας, καθώς επίσης και ο χώρος που είχαν τότε οι καλλιτέχνες και οι άνθρωποι για να ανακαλύψουν ποιοι θέλουν να είναι, έχοντας πρόσβαση σε κάθε είδους εμπειρία και μορφή εκπαίδευσης που κατά κάποιον τρόπο έχουν πλέον χαθεί».
