Μητρότητα και πρωταθλητισμός: Ο γυναικολόγος Ιωάννης Ράπτης εξηγεί τι προσφέρει η κατάψυξη ωαρίων στις αθλήτριες
Η Ισπανία ανοίγει τη συζήτηση για τη γονιμότητα των αθλητριών, καλύπτοντας την κατάψυξη ωαρίων για τις διεθνείς ποδοσφαιρίστριες και φέρνοντας στο προσκήνιο τη σχέση πρωταθλητισμού και μητρότητας.
Ο μαιευτήρας-γυναικολόγος και ενδοσκοπικός χειρουργός αναπαραγωγής Ιωάννης Ράπτης εξηγεί στο Bovary.gr για την κατάψυξη ωαρίων, τη γονιμότητα των αθλητριών και τη σχέση πρωταθλητισμού και μητρότητας.
Η Ισπανία κάνει ένα σημαντικό βήμα προς τη στήριξη των γυναικών που βρίσκονται στον πρωταθλητισμό, καθώς η ισπανική ποδοσφαιρική ομοσπονδία προχωρά σε πρωτοβουλία για την κάλυψη του κόστους κρυοσυντήρησης ωαρίων για τις διεθνείς ποδοσφαιρίστριες.
Η κίνηση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά αντίστοιχων πρωτοβουλιών που έχουν κάνει την εμφάνισή τους τα τελευταία χρόνια σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Για πολλές αθλήτριες υψηλού επιπέδου, η επαγγελματική τους πορεία απαιτεί χρόνια έντονης προπόνησης, αγώνων, ταξιδιών και διαρκούς σωματικής προσπάθειας. Την ίδια στιγμή, η περίοδος κατά την οποία βρίσκονται στην κορυφή της καριέρας τους συμπίπτει συχνά με τα χρόνια κατά τα οποία η γυναικεία γονιμότητα αρχίζει σταδιακά να μειώνεται.
Σύμφωνα με το ισπανικό δημοσίευμα που έφερε το θέμα στο προσκήνιο, η RFEF βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με κλινική γονιμότητας, ώστε οι διεθνείς ποδοσφαιρίστριες να αποκτήσουν πρόσβαση σε υπηρεσίες κρυοσυντήρησης ωαρίων. Παράλληλα, η Ένωση Ισπανών Ποδοσφαιριστών έχει ήδη προχωρήσει σε συνεργασία με ιδιωτικό νοσοκομείο, προσφέροντας στα μέλη της πρόσβαση σε υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Δεν είναι, όμως, μόνο η Ισπανία που στρέφεται προς αυτή την κατεύθυνση. Όλο και περισσότεροι αθλητικοί φορείς αναγνωρίζουν τη σημασία της γονιμότητας και της μητρότητας για τις γυναίκες αθλήτριες.
Ο Ιωάννης Ράπτης για τη γονιμότητα και την κατάψυξη ωαρίων στις αθλήτριες
Ο Ιωάννης Ράπτης, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος - Ενδοσκοπικός Χειρουργός Αναπαραγωγής, απαντά στις ερωτήσεις του Bovary και εξηγεί τι πρέπει να γνωρίζουν οι γυναίκες που συνδυάζουν τον πρωταθλητισμό με τον οικογενειακό προγραμματισμό.
Υπάρχει κάποια ένδειξη ότι αθλήτριες που ξεκινούν από πολύ μικρή ηλικία τον πρωταθλητισμό χρειάζονται διαφορετική παρακολούθηση;
Ναι, αλλά όχι επειδή ο πρωταθλητισμός από μόνος του προκαλεί υπογονιμότητα. Οι αθλήτριες που προπονούνται εντατικά από μικρή ηλικία χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή κυρίως όσον αφορά την επάρκεια της διατροφής, τη λειτουργία του κύκλου και την οστική τους υγεία.
Ένα από τα βασικά προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι η λεγόμενη σχετική ενεργειακή ανεπάρκεια στον αθλητισμό, γνωστή ως RED-S. Όταν δηλαδή η ενέργεια που προσλαμβάνει μία αθλήτρια δεν επαρκεί για να καλύψει τόσο τις ανάγκες του οργανισμού όσο και το πολύ υψηλό επίπεδο άσκησης. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να διαταραχθεί ο άξονας υποθαλάμου–υπόφυσης–ωοθηκών και να εμφανιστούν αραιές περίοδοι ή ακόμη και αμηνόρροια.
Για τον λόγο αυτό χρειάζεται παρακολούθηση της εμμήνου ρύσεως, της ορμονικής λειτουργίας, της ανάπτυξης και, όταν υπάρχουν ενδείξεις, της οστικής πυκνότητας.
Είναι επίσης σημαντικό να τονίσουμε ότι η αμηνόρροια που σχετίζεται με έντονη άσκηση δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη μείωση της ωοθηκικής εφεδρείας, η οποία είναι συνήθως μόνιμη. Η πρώτη είναι σε πολλές περιπτώσεις αναστρέψιμη όταν αποκατασταθεί το ενεργειακό ισοζύγιο. Συνεπώς, η λύση σε μια τέτοια κατάσταση δεν είναι αυτομάτως η κατάψυξη ωαρίων, αλλά η αναγνώριση και αντιμετώπιση του υποκείμενου προβλήματος.
Ποια είναι η ιδανική ηλικία για μια γυναίκα που σκέφτεται να καταψύξει ωάρια χωρίς να υπάρχει πρόβλημα γονιμότητας;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ηλικία που να θεωρείται επιστημονικά «ιδανική» για όλες τις γυναίκες. Αυτό που γνωρίζουμε με μεγάλη βεβαιότητα είναι ότι ο σημαντικότερος παράγοντας για την πιθανότητα μελλοντικής επιτυχίας είναι η ηλικία της γυναίκας τη στιγμή που καταψύχονται τα ωάρια.
Όσο νεότερη είναι η γυναίκα, τόσο μεγαλύτερο είναι κατά μέσο όρο το ποσοστό των ωαρίων που είναι χρωμοσωμικά φυσιολογικά και τόσο καλύτερες είναι οι πιθανότητες να οδηγήσουν μελλοντικά σε εγκυμοσύνη και γέννηση παιδιού.
Στην καθημερινή κλινική πράξη, αν μία γυναίκα γνωρίζει ότι πιθανότατα θα αναβάλει για αρκετά χρόνια την προσπάθεια τεκνοποίησης, η συζήτηση για προληπτική κατάψυξη έχει συνήθως μεγαλύτερη αξία πριν από τα 35 και συχνά στις αρχές της δεκαετίας των 30. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες στα 30 τους πρέπει να καταψύχουν ωάρια.
Η απόφαση πρέπει να εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, τον οικογενειακό προγραμματισμό, το χρονικό διάστημα για το οποίο αναμένεται να αναβληθεί η μητρότητα και την ωοθηκική εφεδρεία, η οποία είναι διαφορετική για κάθε γυναίκα.
Παράλληλα, εξετάσεις όπως η ΑΜΗ μπορούν να μας βοηθήσουν να εκτιμήσουμε πόσα ωάρια ενδέχεται να συλλέξουμε σε έναν κύκλο διέγερσης. Δεν μπορούν όμως να προβλέψουν με ικανοποιητικό τρόπο τη μελλοντική φυσική γονιμότητα μιας υγιούς γυναίκας.
Ποιες αθλήτριες θα είχαν πραγματικά ιατρικό λόγο να εξετάσουν την κατάψυξη ωαρίων;
Ο πρωταθλητισμός από μόνος του δεν αποτελεί ιατρική ένδειξη για κατάψυξη ωαρίων. Πραγματική ιατρική ένδειξη υπάρχει όταν μία γυναίκα κινδυνεύει να χάσει σημαντικό μέρος της αναπαραγωγικής της ικανότητας εξαιτίας μιας νόσου ή μιας θεραπείας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε χημειοθεραπεία ή άλλες θεραπείες, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν με τρόπο μόνιμο τη λειτουργία των ωοθηκών. Επιπλέον, ορισμένες παθήσεις, όπως η ενδομητρίωση, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πρόωρης ωοθηκικής ανεπάρκειας.
Για μία κατά τα άλλα υγιή αθλήτρια, ο συχνότερος λόγος για τον οποίο θα μπορούσε να συζητηθεί η κατάψυξη ωαρίων είναι διαφορετικός: το γεγονός ότι η κορύφωση μιας αθλητικής καριέρας συχνά συμπίπτει χρονικά με ένα σημαντικό μέρος του πιο ευνοϊκού αναπαραγωγικού παραθύρου, που είναι η ηλικία έως 35 ετών.
Εάν μία γυναίκα γνωρίζει ότι οι επαγγελματικές της υποχρεώσεις πιθανότατα θα μεταθέσουν τη μητρότητα μετά από αυτό το χρονικό ορόσημο, η κατάψυξη ωαρίων μπορεί να αποτελέσει μία επιλογή προληπτικού οικογενειακού προγραμματισμού.
Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να λέμε ότι η ίδια η αθλητική δραστηριότητα δημιουργεί ανάγκη κατάψυξης ωαρίων.
Θεωρείτε ότι η κάλυψη της κατάψυξης ωαρίων από μια ομάδα είναι ουσιαστική παροχή υγείας ή περισσότερο μια παροχή που βοηθά μια αθλήτρια να καθυστερήσει τη μητρότητα;
Στις περισσότερες υγιείς αθλήτριες θα τη χαρακτήριζα κυρίως ως παροχή αναπαραγωγικού σχεδιασμού και όχι ως θεραπεία ενός υπάρχοντος προβλήματος υγείας.
Μπορεί όμως να είναι μία ουσιαστική παροχή, γιατί αναγνωρίζει μία πραγματικότητα του γυναικείου πρωταθλητισμού: τα χρόνια στα οποία μια αθλήτρια επενδύει περισσότερο στην καριέρα της συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τα χρόνια ακμής της αναπαραγωγικής ικανότητας.
Η κατάψυξη ωαρίων μπορεί επομένως να δώσει μεγαλύτερη ευελιξία στις προσωπικές επιλογές μιας γυναίκας. Αυτό που δεν θα πρέπει να συμβεί είναι να μετατραπεί σε μία έμμεση προσδοκία ότι πρέπει να αναβάλει τη μητρότητα για χάρη της καριέρας της.
Η σωστή προσέγγιση είναι να αποτελεί μία διαθέσιμη επιλογή, μετά από ολοκληρωμένη ενημέρωση, και όχι μία «υπόσχεση» ότι το βιολογικό ρολόι μπορεί να ανασταλεί χωρίς συνέπειες.
Πόσο πραγματικά προστατεύει μια τέτοια πολιτική τη γονιμότητα και πόσο λειτουργεί ως ασφάλεια για το μέλλον;
Ο όρος «ασφάλεια» χρειάζεται προσοχή, γιατί μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένες προσδοκίες. Η κατάψυξη ωαρίων αυξάνει τις μελλοντικές αναπαραγωγικές επιλογές μιας γυναίκας, αλλά δεν εγγυάται ότι θα αποκτήσει παιδί.
Δεν καταψύχουμε ουσιαστικά τη γονιμότητα συνολικά· καταψύχουμε έναν συγκεκριμένο αριθμό ωαρίων στην ηλικία που βρίσκεται η γυναίκα τη στιγμή της ωοληψίας. Αυτή είναι και η μεγάλη αξία της μεθόδου: ένα ωάριο που καταψύχθηκε, για παράδειγμα, στα 32 διατηρεί τα βιολογικά χαρακτηριστικά που είχε στα 32, ακόμη και αν χρησιμοποιηθεί αρκετά χρόνια αργότερα.
Από εκεί και πέρα όμως υπάρχουν πολλά ακόμη στάδια: το ωάριο πρέπει να επιβιώσει από την απόψυξη, να γονιμοποιηθεί, να δημιουργήσει ένα βιώσιμο έμβρυο, αυτό με τη σειρά του να εμφυτευθεί και τελικά να οδηγήσει σε γέννηση παιδιού.
Για αυτό η πιθανότητα επιτυχίας εξαρτάται κυρίως από δύο παράγοντες: την ηλικία κατά την οποία έγινε η κατάψυξη και τον αριθμό των ώριμων ωαρίων που έχουν αποθηκευτεί.
Υπάρχει και κάτι ακόμη που συχνά παραβλέπεται: η κατάψυξη νεότερων ωαρίων περιορίζει το πρόβλημα της ηλικιακής γήρανσης των ωαρίων, αλλά δεν αναιρεί ενδεχόμενους κινδύνους, οι οποίοι συνδέονται με την κυοφορία σε προχωρημένη ηλικία.
Επομένως, θα προτιμούσα να περιγράψω την κατάψυξη ωαρίων όχι ως «ασφάλεια», αλλά ως μία πρόσθετη αναπαραγωγική δυνατότητα. Μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύτιμη, αρκεί η γυναίκα να γνωρίζει εξαρχής ότι αυξάνει τις επιλογές της χωρίς να εξασφαλίζει το αποτέλεσμα.
