Γιατί ξεχνάμε ονόματα μόλις μας συστήσουν; Τι λέει η Ψυχολογία
Είστε από εκείνους που, μόλις σας συστηθεί κάποιος, ξεχνάτε το όνομά του μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα; Αν ναι, δεν είστε μόνοι. Και σίγουρα δεν σημαίνει ότι δεν δώσατε προσοχή ή ότι δεν σας ενδιέφερε ο άνθρωπος απέναντί σας.
Η ψυχολογία λέει ότι ο εγκέφαλός σας κάνει κάτι πολύ συγκεκριμένο εκείνες τις πρώτες στιγμές της γνωριμίας και μόλις καταλάβετε τι συμβαίνει, θα σταματήσετε να νιώθετε ενοχές για αυτό το εξαιρετικά συνηθισμένο φαινόμενο.
Ο εγκέφαλός σας αξιολογεί την απειλή
Όταν γνωρίζετε κάποιον νέο, ο εγκέφαλός σας μπαίνει σε κατάσταση υπερλειτουργίας. Μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου, επεξεργάζεται τεράστιο όγκο πληροφοριών: χαρακτηριστικά προσώπου, γλώσσα σώματος, τόνο φωνής, πιθανούς κινδύνους, κοινωνικά σήματα και πολλά ακόμη. Η αμυγδαλή (το μέρος του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη συναισθηματική επεξεργασία και τον φόβο) ουσιαστικά «σαρώνει»τ ο νέο άτομο, για να ανιχνεύσει πιθανή απειλή.
Ο νευροεπιστήμονας Δρ. Richard Harris εξηγεί ότι ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα σε πληροφορίες επιβίωσης αντί για σημασιολογικές λεπτομέρειες όπως τα ονόματα. Από εξελικτική άποψη, αυτό έχει απόλυτο νόημα. Οι πρόγονοί μας έπρεπε να καταλάβουν γρήγορα αν ένας άγνωστος ήταν φίλος ή εχθρός, όχι πώς τον έλεγαν.
Η χωρητικότητα της λειτουργικής μνήμης
Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέροντα. Η λειτουργική σας μνήμη (κάτι σαν το πρόχειρο σημειωματάριο του εγκεφάλου) μπορεί να κρατήσει περίπου 7 πληροφορίες ταυτόχρονα. Κατά τη διάρκεια μιας σύστασης, δεν επεξεργάζεστε μόνο ένα όνομα, αλλά εμφάνιση, συμφραζόμενα, συναισθηματικό τόνο, κοινωνική δυναμική και παράλληλα διαμορφώνετε την αντίδρασή σας.
Σκεφτείτε τι συμβαίνει όταν κάποιος συστήνεται: κάνετε οπτική επαφή, δίνετε το χέρι σας, παρατηρείτε την εμφάνισή του, ακούτε τη φωνή του, σκέφτεστε τι θα πείτε, διαχειρίζεστε το άγχος να κάνετε καλή εντύπωση και κάπου μέσα σε όλα αυτά πρέπει να αποθηκεύσετε και το όνομά του.
Ο ρόλος του κοινωνικού άγχους
Αν μάλιστα βιώνετε κοινωνικό άγχος, το φαινόμενο της άμεσης λήθης ονομάτων γίνεται πιο έντονο. Όταν αγχωνόμαστε, ο προμετωπιαίος φλοιός (υπεύθυνος για λειτουργίες όπως η αποθήκευση μνήμης) δεν λειτουργεί τόσο αποτελεσματικά.
Κατά τη διάρκεια των συστάσεων, πολλοί από εμάς είμαστε τόσο συγκεντρωμένοι στην εικόνα που δίνουμε, που ουσιαστικά δεν είμαστε παρόντες. Σκεφτόμαστε τη χειραψία, την οπτική επαφή, τι θα πούμε μετά, αν φαινόμαστε ευχάριστοι και σίγουροι.
Το πρόβλημα της κωδικοποίησης
Τα ονόματα είναι αυθαίρετες ετικέτες χωρίς εγγενές νόημα ή οπτική σύνδεση. Αν κάποιος σας πει ότι είναι δάσκαλος, ο εγκέφαλός σας δημιουργεί εικόνες και συνδέσεις. Αν σας πει ότι λέγεται Γιάννης ή Μαρία, δεν υπάρχει κάτι να «πιαστεί» η μνήμη.
Οι ψυχολόγοι το ονομάζουν «παράδοξο Baker-baker»: οι άνθρωποι θυμούνται πιο εύκολα ότι κάποιος είναι φούρναρης (baker στα αγγλικά) παρά ότι το επίθετό του είναι Baker. Το επάγγελμα δημιουργεί συνδέσεις, το όνομα είναι απλώς ένας ήχος.
Γι’ αυτό μπορεί να θυμάστε όλη τη συζήτηση αλλά όχι το όνομα. Ο εγκέφαλος έδωσε προτεραιότητα στο νόημα.
Γιατί θυμόμαστε πρόσωπα αλλά όχι ονόματα
Ίσως σας έχει συμβεί: αναγνωρίζετε κάποιον αμέσως, αλλά δεν θυμάστε το όνομά του. Αυτό συμβαίνει γιατί η αναγνώριση προσώπων και η ανάκληση ονομάτων λειτουργούν σε διαφορετικά εγκεφαλικά συστήματα. Η αναγνώριση προσώπων γίνεται σε μια εξειδικευμένη περιοχή, εξαιρετικά αποτελεσματική. Τα ονόματα απαιτούν λεκτική ανάκληση από άλλη περιοχή.
Ένα ενδιαφέρον ακόμα στοιχείο: υπάρχουν νευρώνες που ενεργοποιούνται μόνο όταν βλέπουμε γνώριμα πρόσωπα, δεν υπάρχουν αντίστοιχοι για ονόματα.
Τι βοηθά να συγκρατείτε τα ονόματα
Η επανάληψη αμέσως μετά τη σύσταση είναι η πιο αποτελεσματική τεχνική. Χρησιμοποιήστε το όνομα όταν απευθύνεστε στον άλλον. Έτσι, ο εγκέφαλος το επεξεργάζεται ενεργά. Επίσης, βοηθά να το παραδεχτείτε. Όταν λέτε «προσπαθώ να γίνω καλύτερος με τα ονόματα», μειώνεται το άγχος και βελτιώνεται η μνήμη.
