Το Αδριάνειο Υδραγωγείο αλλιώς: Μια μυσταγωγική εμπειρία φωτός και νερού στο Κολωνάκι
Το νερό γίνεται φως, ήχος και μνήμη σε μια εμβυθιστική εμπειρία στο Αδριάνειο Υδραγωγείο, μέσα από τo καλλιτεχνικό project ΝΕΟn ΝΕΡΟ του Athens Digital Arts Festival σε συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ, συνδέοντας την ιστορία με τη σύγχρονη ψηφιακή τέχνη.
Στο τοξωτό πρόπυλο της αδριάνειας δεξαμενής τρεις αψιδωτές καμάρες μοιάζουν με μυστικά περάσματα στον υδάτινο κόσμο. Πλησιάζοντας στο υποφωτισμένο περιβάλλον, μέσα από το projection mapping στην εγκατάσταση με polyester ίνες του Κωνσταντίνου Χαλδαίου, χιλιάδες μικροσκοπικά σωματίδια κυλούν σαν καταρράκτες metadata. Που κατά έναν τρόπο αποτυπώνουν στοιχεία από την πραγματική έρευνα της ΕΥΔΑΠ για τη στάθμη, την ποιότητα και τις εναλλαγές του νερού με το πέρασμα των χρόνων.
Οι κουκκίδες θυμίζουν κάτι από την έναστρη νύχτα του Βαν Γκογκ, μια υδάτινη αστρική προβολή. Μια ψηφιακή τοιχογραφία από αμέτρητες κρυστάλλινες σταλίδες... Κι ύστερα, παίρνουν το σχήμα νευρώνων, σαν να μιμούνται το DNA του νερού ή τη μορφή οργανισμών, θέλοντας να δηλώσουν την ύπαρξη της ζωής που επιστρέφει σε αυτό το ιστορικό τοπόσημο της ρωμαϊκής εποχής. Μία γαλανή γραμμή laser, ένα νήμα της ζωής του ίδιου του νερού αποκαλύπτεται σιγά-σιγά εκπέμποντας το δικό της σήμα.
Η εγκατάσταση ακολουθεί τέσσερα στάδια. Την αυγή του ήλιου που αντανακλάται στο νερό και συμβολίζει τη ζωή, την επιτάχυνσή της και την εμφάνιση σκιών και ζώων, μέχρι και τη δύση της μέρας. Οι γαλάζιοι χρωματισμοί γίνονται κόκκινοι σαν το αίμα που κυλά στο ζωντανό υδραγωγείο, ενώ οι υδάτινες στίξεις γίνονται πύρινες θρυαλλίδες, οδεύοντας προς το ηλιοβασίλεμα. Η υπόγεια ροή του νερού άλλοτε αθόρυβη, ρυθμική σαν βόμβος, άλλοτε εκρηκτική αντηχεί ανάμεσα στα 7 λεπτά που παρατηρεί κάθε ομάδα επισκεπτών τη μεταμόρφωση της δεξαμενής. Και κάπου ενδιάμεσα διακρίνονται ήχοι φωνών. Ένας τελετουργικός αντίλαλος. Σαν ένας αρχαίος πολιτισμός που αφυπνίζεται και χαιρετίζει με ένα απόκοσμο ωσαννά.
Και πώς μπορεί ένα μνημείο ιστορικής σημασίας να αγγίξει το κοινό μέσα από τις νέες τεχνολογίες;
Η Κατερίνα Αποστολοπούλου, Σύμβουλος Επικοινωνίας της ΕΥΔΑΠ μου μιλά για αυτό το «υδραυλικό θαύμα», ένα από τα μοναδικά υδραγωγεία των ρωμαϊκών χρόνων που παραμένει ακόμα ζωντανό και λειτουργικό με το πιο ορατό του σημείο να βρίσκεται στη Δεξαμενή. Η επιθυμία να ανοίξει ξανά στο κοινό, έγινε με έναν συμβολικό τρόπο. Τη σύνδεση με την καλλιτεχνική δημιουργία. «Το ζωογόνο νερό» που διατρέχει την ύπαρξη μας «έπρεπε να συνδεθεί με κάτι που αφορά το τώρα, όπως είναι η σύγχρονη και η ψηφιακή τέχνη».
Ακριβώς για αυτή τη ζωτικότητά του συνεχίζει να μου μιλά ο Ηλίας Χατζηχριστοδούλου, Διευθυντής του Athens Digital Arts Festival εξηγώντας μου πως το Αδριάνειο Υδραγωγείο «συνεχίζει να επιτελεί. Πάρα πολύ αθόρυβα καθημερινά υπάρχει κάτω από τα πόδια μας και λειτουργεί». Η συμβολή της καλλιτεχνικής ομάδας εστίασε στο να φωτίσει ακριβώς αυτή την ενεργή του παρουσία, «ώστε ο κόσμος να θυμηθεί, να ανακαλύψει το χθες, το σήμερα και το αύριο του Υδραγωγείου».
Η έρευνα οδήγησε στο ψηφιακό scan του εσωτερικού περιβάλλοντος, που δεν είναι ακόμα απόλυτα προσβάσιμος στο κοινό, δημιουργώντας ένα «prototype οπτικής πληροφορίας που μαζί με τα επιστημονικά στοιχεία της ΕΥΔΑΠ για το νερό καθόρισαν τον αλγόριθμο και τα τελικά visuals που προβάλλονται στον χώρο». Εμπλέκοντας επιπλέον το στοιχείο της εικονικής περιήγησης μέσα από τη σελίδα της ΕΥΔΑΠ, η προσπέλαση του Υδραγωγείου σε τρισδιάστατη μορφή, σε βοηθά να αντιληφθείς την ταυτότητά του, να το εξετάσεις από κάθε πλευρά, διακρίνοντας λεπτομέρειες και ποιότητες, όπως ακόμα κι οι υφές των πετρωμάτων του.
Αξιοποιώντας τεχνολογίες όπως το laser mapping, το sound design και τα γραφικά σε μία αφήγηση εμβυθιστική για το πώς γεννήθηκε το νερό και το πώς αναφύεται όλη αυτή η ενέργεια του Αδριάνειου Υδραγωγείου, για τον ίδιο «δεν θα μπορούσες να βρεις έναν καλύτερο τόπο συνάντησης σύγχρονης τέχνης και ιστορίας σε διεθνές επίπεδο».
Όσο για την ανταπόκριση του κοινού; Ο Ηλίας Χατζηχριστοδούλου μιλά με ενθουσιασμό για τον μικρότερο θεατή τον 5χρονο Γιώργο, που παρατηρούσε πίσω από τα κάγκελα τις τελικές πρόβες. «Εγώ ξέρω τι γίνεται εκεί μέσα», του είπε. Αυτό το μπλε φως που είναι μέσα, προσομοιάζει στο νερό. Δεν υπάρχει δηλαδή νερό, αλλά αυτό το μπλε χρώμα το οποίο προβάλλεται και νομίζεις ότι είναι νερό... Κι αυτή ήταν η πιο τρυφερή αλλά και διαυγής ερμηνεία σε αυτό το εγχείρημα. Αυτή τη φορά σημασία δεν έχουν τα μετρήσιμα αποτελέσματα αλλά το βίωμα. «Το να έρθει ο κόσμος και να αισθανθεί ένα μνημείο το οποίο δεν μπορείς να επισκέπτεσαι κάθε μέρα».
Η μυσταγωγική performance της Μαργαρίτας Κώστογλου
Στο βάθος της δεξαμενής μια κρύπτη μοιάζει να διαφυλάττει την πηγή της ζωής. Η χορεύτρια της Εθνικής Λυρικής Σκηνής αναδύεται σαν Νηρηίδα και μαζί σαν πολεμίστρια του φωτός και του νερού, κρατώντας στα χέρια της μια σφαίρα, που εκτοξεύει έναν φωτεινό πίδακα. Στις αέναες στροφές της ενσαρκώνει εντέλει η ίδια τον κύκλο του νερού.
Η ίδια σηκώνει τα χέρια σε μια δέηση, μια υποδοχή των υδάτων, χορεύοντας για τον εξαγνισμό τους. Καθώς διαπερνά τεχνητά τοιχώματα του νερού, υδροφόρα αγγεία ενώνονται με το σώμα της και οι κινήσεις της μεταφέρονται στα ψηφιακά πάνελ από νήμα… Η ουρά μιας γοργόνας που ανυψώνεται προς την επιφάνεια, θαλάσσιες ανεμώνες και άλλα πλάσματα του νερού εμφανίζονται στη συνέχεια. Ανάμεσα στους σχηματισμούς, νομίζω πως διακρίνω κάτι από έναν μυθικό μονόκερο. Ίσως γιατί το νερό θα είναι το ισοδύναμό του στον 21ο αιώνα, σκέφτομαι. Η χορεύτρια επανεμφανίζεται τυλιγμένη με έναν υφασμάτινο μανδύα, κυρτή, σαν ένας τεράστιος αφρώδης βράχος που κουβαλά τη ρύπανση και τα κατάλοιπα ενός υδάτινου landfill... Κι έτσι, απομακρύνεται… Όμως, το τέλος είναι ευοίωνο. Το άκουσμα από το γέλιο των παιδιών στην επαφή τους με το νερό, γεννά ξανά την ελπίδα.
Όπως μας μετέφερε η ίδια η καλλιτέχνης η δυνατότητα να ξεδιπλώσει την κινησιολογία της σε έναν τόσο αρχαίο χώρο έφερε ένα ειδικό βάρος. Ακούγοντας τη φανταστική μουσική, αντλώντας έμπνευση για τις κινήσεις της από τα visuals, φορώντας τα κοστούμια που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά για το έργο, ένιωσε να μεταμορφώνεται πραγματικά σε ένα πλάσμα του υδραγωγείου. Η σύλληψη της performance και η χορογραφία είχε μέσα της την ένωση δύο κόσμων. Του υπέργειου και του υπόγειου: «στοιχεία του παλμού, της σύγχρονης ζωής, του κόσμου πάνω από το υδραγωγείο με την πλατεία και την παιδική χαρά ενώνονται με αυτά του ίδιου του υδραγωγείου. Το νερό, το αρχέγονο, το μυσταγωγικό».
Ο σεβασμός για την ιστορία, η σύσταση του νερού ως φορέα έμπνευσης και νέων νοηματοδότησεων μέσα από την τέχνη, οι διαισθητικοί ήχοι και το ψηφιακό αποτύπωμα του Athens Digital Arts Festival, παρασύρουν σε μια εμπειρία δυναμική, ρευστή και μεταβαλλόμενη. Όπως το ίδιο το νερό.
To ΝΕΟn ΝΕΡΟ θα διαρκέσει μέχρι και τις 30 Απριλίου.
Αδριάνειο Υδραγωγείο, Πλατεία Δεξαμενής, Κολωνάκι
Ώρες λειτουργίας: 19:30-22:30
Performance: 18-19 & 25-26 Απριλίου.
Ώρες: 20:30-21:20
Καλλιτεχνική επιμέλεια: Έλλη-Άννα Περιστεράκη
Χορογραφία: Χρυσάνθη Μπαδέκα
Ερμηνεία performance: Μαργαρίτα Κώστογλου
Projections, laser visuals & προγραμματισμός: Γιάννης Κρανιδιώτης
Audiοvisuals: Αλεξάνδρα Λιάκα
Ήχος: Μανώλης Μανουσάκης
Mίξη του ήχου: Κώστας Στυλιανού
Σκηνικά & Κοστούμια: Κωνσταντίνος Χαλδαίος
Η εικονική περιήγηση στο Αδριάνειο Υδραγωγείο είναι διαθέσιμη στο: https://www.eydap.gr/SocialResponsibility/Hadrian/
