Ειρήνη Αγαπηδάκη: «Δυστυχώς υπάρχει ακόμα κοινωνικός ρατσισμός για τις γυναίκες που δεν έχουν παιδιά»
Η Ειρήνη Αγαπηδάκη είναι αναπληρώτρια υπουργός Υγείας από το καλοκαίρι του 2023 και μία από τις 12 γυναίκες που συμμετέχουν στο σημερινό υπουργικό συμβούλιο.
Βρίσκεται σε ένα από τα πιο απαιτητικά υπουργεία, σε μια περίοδο όπου η δημόσια υγεία, η πρόληψη και η καθημερινή πρόσβαση των πολιτών στο σύστημα υγείας παραμένουν σταθερά στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας.
Λίγες ημέρες πριν από τη Γιορτή της Μητέρας, μιλήσαμε μαζί της για τη φροντίδα, τις γυναίκες, τη δημόσια έκθεση αλλά και για τη διαδρομή που την οδήγησε από την ακαδημαϊκή έρευνα στην πολιτική. Η κουβέντα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αν σκεφτεί κανείς ότι η ίδια δεν έχει παιδιά. «Δεν χρειάζεται να έχεις παιδιά για να μπορείς να τα φροντίσεις», λέει κάποια στιγμή.
Η φροντίδα, άλλωστε, είναι η λέξη στην οποία επιστρέφει ξανά και ξανά σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης μας.
Γεννημένη το 1979 στο Παλαίκαστρο Σητείας, ένα μικρό χωριό στην ανατολική άκρη της Κρήτης, η Ειρήνη Αγαπηδάκη ακολούθησε ακαδημαϊκή και ερευνητική πορεία με επίκεντρο τη δημόσια υγεία και την πρόληψη, πριν περάσει στην πολιτική. Από τα παιδικά της χρόνια, λέει πως κρατά κυρίως «τη βαθιά συνειδητοποίηση ότι οι δυσκολίες στη ζωή είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση και για να τις αντιμετωπίσεις χρειάζεται να έχεις δίπλα σου ανθρώπους που σε αγαπάνε».
Οι διαφορετικές δουλειές που έκανε στη ζωή της, από αγροτικές εργασίες μέχρι σέρβις, πωλήσεις, καθαριότητα και δουλειά σε λογιστήριο, θεωρεί ότι τη διαμόρφωσαν ουσιαστικά. «Οι δουλειές που έχω κάνει στη ζωή μου, με διαμόρφωσαν. Από τις αγροτικές εργασίες έμαθα να σέβομαι τη γη και τους ανθρώπους που την κάνουν να καρπίσει. Στην εστίαση και στον τουρισμό συνειδητοποίησα την αξία που έχει ο άνθρωπος σε αυτό που λέμε "τουριστικό προϊόν". Όσο καλή και αν είναι μια ξενοδοχειακή μονάδα, μόνο οι άνθρωποι μπορούν να δώσουν περιεχόμενο και αξία στην υπηρεσία. Οι εργασίες που έχω κάνει με έκαναν σίγουρα πιο ευρηματική, μου έμαθαν πόσο σημαντική είναι η σχέση με τους ανθρώπους, αλλά κυρίως μου έδωσαν δύναμη και αυτοπεποίθηση ότι μπορώ να τα καταφέρω ακόμα και σε δύσκολες καταστάσεις. Πάντα στη ζωή μου, όποια δουλειά κι αν έκανα, ο σκοπός μου ήταν ένας-να την κάνω όσο καλύτερα μπορώ. Από το να σκουπίσω το πάτωμα ενός καταστήματος, να κάνω έρευνα στο πανεπιστήμιο, να αναπτύξω μια πολιτική υγείας».
Η μετάβαση από την ακαδημαϊκή έρευνα στην πολιτική, όπως λέει, ήρθε όταν ένιωσε ότι ήθελε να περάσει από τη θεωρία στην πράξη. «Στράφηκα στην πολιτική όταν συνειδητοποίησα ότι στο πανεπιστήμιο παράγεις γνώση, αλλά δεν μπορείς να αλλάξεις την κοινωνική πραγματικότητα, τη ζωή των ανθρώπων. Έχω εργαστεί σε έρευνες για την πρόληψη των χρόνιων νοσημάτων, αλλά μόνο η πολιτική μου έδωσε την ευκαιρία να κάνω πράξη την Πρόληψη και να βελτιωθεί η υγεία εκατομμυρίων Ελλήνων, όπως έγινε για παράδειγμα με το Πρόγραμμα Προλαμβάνω», εξομολογείται.
Η συζήτηση περνά και στη βία, με αφορμή τις πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις της κατά της οπλοκατοχής στην Κρήτη και το κατά πόσο ορισμένες μορφές επιθετικότητας έχουν πια κανονικοποιηθεί στην καθημερινότητα. «Φοβάμαι ότι η σύγχρονη εποχή κανονικοποιεί τη βία σε ολοένα και μικρότερες ηλικίες μέσα από διάφορους τρόπους. Από τους έντονους καυγάδες στο δρόμο, τη λεκτική -και όχι μόνο- επιθετικότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, την έμφυλη βία, τη διαδικτυακή βία, δεν είναι τυχαίο που αναζητούμε συνεχώς νέους όρους για να περιγράψουμε νέες μορφές βίας. Αυτό δείχνει ότι υπάρχει αυξημένη επιθετικότητα. Χρειάζεται να κατανοήσουμε βαθιά ένα φαινόμενο για να το αλλάξουμε. Για αυτό επιμένω ότι η οπλοκατοχή εν αποτελεί παράδοση αλλά παγίδα που υπονομεύει το μέλλον μας. Αν θεωρούμε παράδοση την οπλοκατοχή, την κανονικοποιούμε», σημειώνει η Ειρήνη Aγαπηδάκη.
Για τον σεξισμό και τη δημόσια επιθετικότητα απέναντι στις γυναίκες στην πολιτική, λέει πως η απάντηση βρίσκεται στη δουλειά και στο αποτέλεσμα. «Η πολιτική για μένα είναι γνώση, φροντίδα και αποτέλεσμα. Στις σεξιστικές επιθέσεις και τη δημόσια επιθετικότητα θεωρώ ότι, η καλύτερη απάντηση είναι το έργο. Το Προλαμβάνω έχει σώσει ως σήμερα πάνω από 200.000 ανθρώπους σε όλη τη χώρα, ενώ πάνω από 6 εκατομμύρια πολίτες έχουν κάνει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις. Με τις Κινητές Ομάδες Υγείας φροντίζουμε εντελώς δωρεάν χιλιάδες πολίτες σε όλη τη χώρα, φέρνοντας τον γιατρό στην πόρτα του πολίτη. Η πολιτική αποκτά νόημα όταν βελτιώνει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Οι φωνές και οι συκοφαντίες είναι το όπλο εκείνου που δε μπορεί να παράγει έργο, για αυτό προσπαθεί να κάνει θόρυβο-εγώ δεν τις χρειάζομαι γιατί δουλεύω. Και όταν πληγώνομαι, γιατί υπάρχουν και σκληρές, κακοήθεις επιθέσεις που πληγώνουν, επιδιώκω να βρίσκομαι κοντά στους ανθρώπους, να παίρνω δύναμη από τη σχέση που αναπτύσσουμε. Η επαφή με τους πολίτες είναι το φάρμακο μου».
Η Ειρήνη Αγαπηδάκη έχει μιλήσει δημόσια και για τη μάχη της με την παχυσαρκία, περιγράφοντας πόσο καθοριστικά μπορεί να επηρεάσει την εικόνα που σχηματίζουν οι άλλοι για έναν άνθρωπο. «Φυσικά, ειδικά όταν ήμουν νεότερη στην εφηβεία. Είναι πολύ σκληρό να μη βλέπει κάποιος ποιος είσαι, αλλά μόνο πόσα κιλά είσαι. Είναι σαν να είσαι αόρατος. Τα επιπλέον κιλά επηρεάζουν την υγεία και τη ψυχοσύνθεση μας, αλλά δεν είναι η ταυτότητα μας», λέει χαρακτηριστικά.
Μάλιστα, σε μια εποχή όπου η έννοια του self-care επανέρχεται διαρκώς, η ίδια θεωρεί ότι η ουσιαστική φροντίδα δεν μπορεί να είναι επιφανειακή ή να εξαντλείται στην ανάγκη συνεχούς «διόρθωσης» του εαυτού μας. «Η φροντίδα του εαυτού μας προϋποθέτει το να έρθουμε σε επαφή με τις βαθύτερες ανάγκες και τα συναισθήματα μας, δεν είναι μια διεκπεραιωτική λειτουργία αλλά μια ψυχική διεργασία. Δεν είμαι βέβαιη ότι οι εξαιρετικά γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας στην εποχή που ζούμε επιτρέπει να φροντίσουμε ουσιαστικά τον εαυτό μας. Περισσότερο μας ωθεί σε μια επιφανειακή διαχείριση των αναγκών μας. Για αυτό επιμένουμε τόσο στη φροντίδα της σωματικής υγείας μέσω του Προλαμβάνω αλλά και της ψυχικής μας υγείας. Καθένας μας είναι μοναδικός, το σώμα και η ψυχή μας δε χρειάζονται διόρθωση όπως μας κάνουν να πιστεύουμε τα πρότυπα του Instagram, αλλά ουσιαστική φροντίδα. Σεβασμό στο ποιοι είμαστε, τι έχουμε πραγματικά ανάγκη, τι αντέχουμε και τι όχι».
Για την ίδια, όλα αυτά συνδέονται πρωτίστως με τις ανθρώπινες σχέσεις. «Η φροντίδα περνά καταρχήν μέσα από τις σχέσεις. Φροντίζω τον εαυτό μου σημαίνει αγαπώ και με αγαπούν. Η αγάπη είναι σαν το οξυγόνο, δε μπορώ να ζήσω χωρίς αυτήν. Και αγαπώ τον εαυτό μου σημαίνει τον σέβομαι. Δεν τον πιέζω να γίνει ένας άλλος, αλλά αυτός που είναι, στην καλύτερη εκδοχή του. Από αυτό εκπορεύονται και οι πράξεις φροντίδας όπως για παράδειγμα να κάνουμε προληπτικές εξετάσεις για να διατηρούμαστε υγιείς, να αθλούμαστε, να κοιμόμαστε καλά, να γελάμε, να μοιραζόμαστε τη ζωή με ανθρώπους που είναι στο πλευρό μας και όχι εκείνους που συνειδητά ή ασυνείδητα μας βασανίζουν. Αυτό νομίζω ότι είναι μια από τις δυσκολότερες πράξεις φροντίδας για καθεμιά και καθέναν μας».
Ειρήνη Αγαπηδάκη: «Δεν χρειάζεται να έχεις παιδιά για να μπορείς να τα φροντίσεις»
Παρότι η ίδια δεν είναι μητέρα, μεγάλο μέρος της δημόσιας δουλειάς της αφορά παιδιά, οικογένειες και ανθρώπους που χρειάζονται στήριξη.
«Ναι είναι αλήθεια αυτό. Μπήκα στην πολιτική επειδή με ενδιαφέρει να φροντίσω παιδιά, οικογένειες, ηλικιωμένους, ανθρώπους που είναι σε ανάγκη. Η πολιτική αποκτά νόημα όταν βελτιώνει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Σε κάθε άνθρωπο που έχει κάποια ανάγκη καθρεφτίζονται άλλωστε και κομμάτια της δικής μου προσωπικής ιστορίας.
Η ίδια μιλά ανοιχτά και για την κοινωνική πίεση που εξακολουθεί να συνοδεύει τις γυναίκες που δεν έχουν παιδιά. «Δεν χρειάζεται να έχεις παιδιά για να μπορείς να τα φροντίσεις, δεν χρειάζεται να είσαι η ίδια μητέρα για να μπορείς να φροντίσεις μια άλλη μητέρα, δεν χρειάζεται να είσαι ηλικιωμένος για να φροντίσεις έναν ηλικιωμένο. Χρειάζεται όμως να μπορείς να καταλάβεις τι σημαίνει να είσαι παιδί, μητέρα, ηλικιωμένος, άνθρωπος. Χρειάζεται να σε νοιάζει πραγματικά τι συμβαίνει στον άλλον και να θες πράγματι να βοηθήσεις. Να σε αφορά. Αν δε σε νοιάζει αληθινά, δε μπορείς να βοηθήσεις, όσα παιδιά και αν έχεις. Δυστυχώς υπάρχει ακόμα κοινωνικός ρατσισμός για τις γυναίκες που δεν έχουν παιδιά, για οποιοδήποτε λόγο και αν συμβαίνει αυτό».
Όπως λέει, πολλές γυναίκες της γενιάς της μεγάλωσαν με την αίσθηση ότι οφείλουν να τα καταφέρνουν όλα και μάλιστα τέλεια. «Περνάμε πολλά χρόνια βασανιζόμενες με αυτό το στερεότυπο. Όλο αυτό όμως είναι μια άπιαστη φαντασίωση. Δεν είναι ότι δε μπορούμε να τα προλάβουμε όλα, είναι ότι δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα στη ζωή. Ούτε όλα γίνονται, ούτε τέλεια. Η ζωή δεν έχει τελειότητες, αλλά πραγματικούς ανθρώπους με δυνατά και αδύναμα σημεία, με επιθυμίες, αρνήσεις, όρια».
Επιστρέφοντας στον θεσμικό της ρόλο και τη θητεία της στο υπουργείο Υγείας, περιγράφει ως πιο δύσκολη στιγμή το δυστύχημα των Τεμπών, ενώ ως μία από τις στιγμές που κράτησε πιο έντονα μέσα της θυμάται μια γυναίκα που διαγνώστηκε έγκαιρα με καρκίνο του μαστού μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω». «Η δυσκολότερη στιγμή ήταν σίγουρα στο δυστύχημα των Τεμπών. Νομίζω ανεξάρτητα από την αρμοδιότητα κάθε μέλους της κυβέρνησης, το δυστύχημα των Τεμπών αποτελεί για όλους μας μια συντριπτική στιγμή και θα το κουβαλάμε πάντα μέσα μας ως ένα τραύμα. Υπερήφανη αισθάνθηκα όταν πριν από δύο χρόνια, κατά την παρουσίαση του προγράμματος Προλαμβάνω, με πλησίασε μια από τις γυναίκες που είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού και θα μιλούσαν στην εκδήλωση για τη σημασία της πρόληψης, η κυρία Μαρία, και μου είπε ‘θέλω να σου πω ότι έχω κρατήσει το μήνυμα που μου έστειλες για να κάνω μαστογραφία. Είναι το φυλαχτό μου. Αν δεν είχες κάνει το Προλαμβάνω, αν δεν είχατε στείλει αυτό το μήνυμα, δεν θα ήμουν σήμερα εδώ».
Κλείνοντας τη συζήτηση, η Ειρήνη Αγαπηδάκη μιλά για τις μικρές στιγμές που λειτουργούν σαν αντίβαρο στην πίεση της καθημερινότητας και για τον σύζυγό της, με τον οποίο μοιράζεται περισσότερα από είκοσι χρόνια κοινής ζωής.
«Ξεκουράζομαι νωρίς το πρωί, πίνοντας καφέ και χαζεύοντας τα φυτά-υπενθύμιση ότι με κάθε καιρό, εκείνα κάνουν τη δουλειά τους, ανθίζουν. Δεν ξοδεύονται, ζουν. Η μουσική, επίσης, με ξεκουράζει όταν είμαι στο δρόμο για κάποιο ραντεβού. Η μουσική είναι αναγκαία στη ζωή μου.
Και καταλήγει: «Η σημαντικότερη στιγμή της ημέρας μου, είναι εκείνη που βρίσκομαι στην αγκαλιά του άνδρα μου. Δεν ξέρω πως γίνεται να συμβαίνει αυτό τόσα χρόνια, αλλά συμβαίνει! Οι σχέσεις δεν έχουν συνταγές, μόνο ανθρώπους».
