Άννα Κανδαράκη: Μάθαμε να είμαστε αρεστές, καιρός να μάθουμε να είμαστε ελεύθερες
Η Άννα Κανδαράκη ανήκει σε εκείνους τους ανθρώπους που φωτίζουν έναν χώρο πριν ακόμη αρχίσουν να μιλούν. Και όταν παίρνει τον λόγο, το κάνει με έναν τρόπο που συνδυάζει γνώση, καθαρότητα και μια σπάνια αίσθηση εγγύτητας.
Με βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης ψυχής και λόγο άμεσο, χωρίς περιττές διατυπώσεις, βοηθά τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν τη δύναμη που ήδη διαθέτουν μέσα τους. Στα βίντεό της στα social media, που συγκεντρώνουν μεγάλη ανταπόκριση, ξεκινά σχεδόν πάντα με την ίδια φράση: «Καλησπέρα σε όλους, εύχομαι να σας βρίσκω καλά». Μια απλή, σχεδόν οικεία εισαγωγή, που έχει γίνει με τον καιρό ένας μικρός, σταθερός δίαυλος επικοινωνίας με όσους την παρακολουθούν.
Η διαδρομή της, δεν ήταν εξαρχής προδιαγεγραμμένη. Ξεκίνησε από τον χώρο της Αρχαιολογίας και της Ιστορίας της Τέχνης, πριν στραφεί τελικά στην Κλινική Ψυχολογία, μια επιλογή που έμελλε να καθορίσει την πορεία της. Ολοκλήρωσε σπουδές στη Σορβόννη και εκπόνησε διδακτορική διατριβή στην Ιατρική Σχολή Αθηνών, ενώ στη συνέχεια εργάστηκε σε νοσοκομεία και ψυχιατρικές δομές, αποκτώντας πολύτιμη κλινική εμπειρία. Σήμερα, διδάσκει σε μεταπτυχιακά προγράμματα και το 2018 ίδρυσε το θεραπευτικό κέντρο Therapy Nest.
Το 2023 κυκλοφόρησε το πρώτο της βιβλίο, «Τα χρώματα που εσείς μου μάθατε», το οποίο γνώρισε μεγάλη απήχηση. Τον περασμένο Δεκέμβριο επέλεξε να μιλήσει δημόσια για τη δική της περιπέτεια υγείας με τον καρκίνο του αίματος. Με ειλικρίνεια και ψυχραιμία μοιράστηκε μια βαθιά προσωπική εμπειρία, φέρνοντας στον λόγο της μια πιο προσωπική ματιά πάνω στην ανθεκτικότητα και την ψυχική δύναμη.
Σε ένα διάλειμμα από τις επαγγελματικές της υποχρεώσεις, μας υποδέχθηκε στο σπίτι της, έναν χώρο φωτεινό, ζεστό και ήρεμο, που μοιάζει να αντανακλά κάτι από την ίδια. Η συζήτησή μας κινήθηκε γύρω από τις ρίζες της επιλογής της να γίνει ψυχολόγος, τη σχέση της με την τέχνη, αλλά και τις εσωτερικές συγκρούσεις που βλέπει σήμερα στις γυναίκες. Μιλήσαμε για την ενσυναίσθηση, την ευαλωτότητα και την ανάγκη να διεκδικούμε χώρο μέσα μας και στον κόσμο.
«Νομίζω ότι η αρχή του να γίνω ψυχολόγος έγινε εκεί που γίνονται όλες οι αρχές, μέσα στο σπίτι που μεγαλώνουμε. Στο σπίτι μας, πάντα ο ανθρώπινος πόνος ή, πιο σωστά, ο πόνος του διπλανού- και η ανακούφισή του ήταν τα πιο σημαντικά. Πώς να τον απαλύνεις και πώς να τον θεραπεύσεις.»
«Θυμάμαι συζητήσεις στο οικογενειακό τραπέζι από τους γονείς μου -γιατροί και οι δύο- που συνεχίζονται μέχρι και σήμερα, αφού και τα αδέλφια μου ακολούθησαν την ίδια διαδρομή. Για την τάδε θεία που είναι άρρωστη, για τον γνωστό που μας χρειάζεται, για το ότι θα πάμε, γιατί πρέπει να βοηθήσουμε.»
«Ένιωθα βαθιά περηφάνια για τους γονείς μου που κατάφερναν να μαλακώνουν τον ανθρώπινο πόνο. Φώλιασε μέσα μου εκείνη η ζεστασιά, το να ακουμπάς το χέρι ενός ανθρώπου στην πιο δύσκολη στιγμή του. Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα τελικά να κάνω κάτι που να μην αφορά τον ανθρώπινο πόνο.»
«Οι πρώτες μου σπουδές ήταν στην τέχνη. Νομίζω ότι και τότε, μέσα στα χρώματα και τις σκιές, έψαχνα να βρω την ψυχή του δημιουργού αλλά και το τι κουβαλούσε. Αν ήταν ερωτευμένος, πονεμένος ή χαρούμενος. Το έβρισκα και το βρίσκω μαγικό να μπορεί ένας άνθρωπος να εκφράσει μέσα από την τέχνη ένα ή πολλά συναισθήματα. Μετά το διδακτορικό μου, που ήταν πάνω στην ψυχοπαθολογία και τη δημιουργικότητα, κατάλαβα ότι αυτό μπορεί να γίνει και θεραπευτικό - για τον ίδιο αλλά και για τους αποδέκτες του έργου του.»
«Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, με ενδιέφερε πάντα ο άνθρωπος πίσω από κάθε έργο, αλλά και γενικότερα ο άνθρωπος πίσω από καθετί. Μικρό ή μεγάλο. Από τους ανθρώπους που μέσα από το σχολικό λεωφορείο τους έβλεπα να σκάβουν στους υπονόμους μέχρι τους μεγάλους καλλιτέχνες που τα έργα τους φιλοξενούνταν στα μεγαλύτερα μουσεία.»
«Θυμάμαι και γελάω να μελετάω προϊστορική αρχαιολογία και να διαβάζω ότι από τα δόντια που είχαν βρεθεί στους τάφους φάνηκε ότι οι άνθρωποι τότε είχαν τερηδόνα, όπως έχουμε κι εμείς σήμερα. Και θυμάμαι, σαν τώρα, να σκέφτομαι: “Θεέ μου, θα πονούσαν και δεν θα είχαν παυσίπονα να ανακουφιστούν”.»
«Η περίοδος της αλλαγής δεν ήταν εύκολη. Θυμάμαι τον φόβο για το άγνωστο, το αίσθημα ότι δεν ξέρω πού πάω. Είχα κάνει, βλέπετε, σημαντικές σπουδές μέχρι τότε, με πτυχίο και δύο μεταπτυχιακά σε πολύ δυνατά πανεπιστήμια, είχα μαζέψει εμπειρία από τη μεγαλύτερη ανασκαφή της Ελλάδας και από σημαντικά μουσεία του κόσμου. Κι όμως καταλάβαινα ότι δεν ήμουν καθόλου γεμάτη.»
«Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, πραγματικά τρομάζω και συγκινούμαι με το θάρρος που είχα. Δεν είναι εύκολο να αλλάζεις πορεία και διαδρομή. Από την άλλη, δεν θα μπορούσα να κάνω αλλιώς. Πάλι στο σπίτι μου επιστρέφω με τη σκέψη μου. Δεν υπήρχε χώρος για βούλιαγμα και συμβιβασμό. Προτιμούσαμε να τσακωθούμε, να μιλήσουμε, να μοιραστούμε και να προχωρήσουμε παρακάτω. Το να είσαι αληθινός με τον εαυτό σου και με τους γύρω σου ήταν αρχή ζωής.»
«Το να ακούς καθημερινά τις πιο προσωπικές ιστορίες των ανθρώπων είναι μια πράξη εμπιστοσύνης που δεν τη θεωρώ ποτέ δεδομένη. Νιώθω σεβασμό, τιμή και βαθιά ευθύνη. Κάθε άνθρωπος που κάθεται απέναντί μου και απλώνει μπροστά μου την ψυχή του μου παραδίδει κάτι ιερό: την αλήθεια και το τραύμα του. Και η αλήθεια, όταν ειπωθεί χωρίς άμυνα, είναι πάντα συγκλονιστική.»
«Από μικρή έμαθα, ότι ο πόνος του άλλου δεν ήταν “υπόθεση”, ήταν ευθύνη. Ότι πάντα, πίσω από κάθε σύμπτωμα, υπάρχει ένας άνθρωπος που φοβάται. Ίσως γι’ αυτό δεν ακούω ποτέ μόνο λέξεις. Ακούω σιωπές, δισταγμούς, βλέμματα. Το να ακούς βαθιά είναι μια μορφή αγάπης. Και η αγάπη, όταν είναι καθαρή, θεραπεύει.»
«Δεν κρύβομαι πίσω από ρόλους. Δεν μπορείς να ζητάς από τους ανθρώπους να είναι αυθεντικοί, αν δεν έχεις πρώτα κοιτάξει κατάματα τον δικό σου φόβο. Έμαθα ότι δύναμη δεν είναι η τελειότητα. Είναι η ειλικρίνεια. Όπως γράφει η Brené Brown, “η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία, είναι το πιο ακριβές μέτρο του θάρρους”. Και το θάρρος δεν είναι να μη φοβάσαι. Είναι να προχωράς ενώ φοβάσαι.»
«Υπάρχουν στιγμές που η ενσυναίσθηση γίνεται βάρος. Αν πω όχι, θα είναι ψέμα. Υπάρχουν βράδια που η καρδιά βαραίνει, που οι ιστορίες μένουν μέσα μου. Που σκέφτομαι τη γυναίκα που δεν αντέχει άλλο, το παιδί που δεν νιώθει αρκετό, τον άντρα που έμαθε να μη μιλά. Η ενσυναίσθηση πονάει γιατί σημαίνει ότι επιτρέπεις στον εαυτό σου να αγγίξει το τραύμα του άλλου. Όμως, στην ψυχοθεραπεία δεν κουβαλάμε τον άλλον στην πλάτη μας, περπατάμε πλάι του. Και για να μπορείς να στέκεσαι, χρειάζεται να έχεις ρίζες.»
«Σε μια εποχή διαρκούς έκθεσης, προστατεύω έντονα την προσωπική μου ζωή. Για μένα αυτό σημαίνει σεβασμός. Σεβασμός στο να κρατώ τον θεραπευόμενο στο κέντρο. Δεν μπορεί -το γράφω και στο βιβλίο μου -ο θεραπευτής να γίνεται πιο σημαντικός από τον θεραπευόμενο. Στη θεραπεία μαθαίνουμε τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας να πιάνει χώρο. Αν τον πιάσουμε εμείς, πώς θα τον βοηθήσουμε να απλωθεί χωρίς να νιώθει δυσκολία;»
«Όσα αποφασίζω να μοιραστώ, η “αυτοαποκάλυψη”, όπως τη λέμε εμείς οι θεραπευτές, είτε δημόσια είτε μέσα στη θεραπευτική συνεδρία, γίνονται πάντα με σκοπό το καλό του ανθρώπου που πονά.»
«Από την άλλη, ανεξάρτητα από τη δουλειά που κάνω, η προσωπική ζωή δεν είναι προϊόν. Είναι χώρος ανάσας. Δεν είναι όλα για να φαίνονται. Ό,τι έχει βάθος χρειάζεται προστασία. Οι ρίζες δεν φαίνονται, αλλά αυτές κρατούν το δέντρο όρθιο.»
«Όταν η υγεία κλονίζεται, η ζωή παύει να είναι θεωρία και γίνεται παρούσα στιγμή. Κάθε ανάσα αποκτά βάρος. Κάθε “αύριο” παύει να είναι υπόσχεση. Μένουν μόνο τα σημαντικά: οι σχέσεις, οι άνθρωποι που πραγματικά ζεσταίνουν την καρδιά σου.»
«Εκτιμώ περισσότερο τους ανθρώπους που έχουν καλοσύνη χωρίς επίδειξη. Που μένουν όταν δυσκολεύεσαι. Που δεν φοβούνται τη βαθιά συζήτηση. Εκτιμώ την απλότητα, την αλήθεια, την παρουσία.»
«Και εκτιμώ περισσότερο από ποτέ τη φράση που άκουγα μικρή στο σπίτι: “Να νοιάζεσαι”. Το νοιάξιμο είναι πράξη γενναιότητας.»
Η Άννα Κανδαράκη για τις γυναίκες του σήμερα
Η κουβέντα μας στρέφεται στις γυναίκες του σήμερα και στις εσωτερικές συγκρούσεις που συναντά συχνά μέσα από τη δουλειά της.
«Η σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη να είναι αποδεκτές και στην ανάγκη να είναι αληθινές. Πολλές γυναίκες έχουν μάθει να είναι “καλές”. Όχι ελεύθερες.
Να φροντίζουν. Όχι να διεκδικούν. Να αντέχουν. Όχι να οριοθετούν. Και κάπου εκεί, χάνουν τη φωνή τους.»
Τη ρωτάμε αν οι γυναίκες σήμερα είναι τελικά πιο ελεύθερες ή πιο πιεσμένες. «Είναι και τα δύο.Έχουν κατακτήσει χώρο στον κόσμο, αλλά συχνά δεν έχουν κατακτήσει χώρο μέσα τους. Η εξωτερική επιτυχία δεν εγγυάται εσωτερική γαλήνη. Η αληθινή ελευθερία δεν είναι να μπορείς να κάνεις τα πάντα. Είναι να μπορείς να επιλέγεις χωρίς φόβο ενοχής.»
Πίσω από αυτή τη διαδρομή, λέει, υπάρχει και ένα βάρος που συχνά παραμένει αθέατο. «Η ανάγκη να αποδεικνύουν ότι αξίζουν. Ότι είναι αρκετές ως μητέρες, ως σύντροφοι, ως επαγγελματίες, ως σώματα. Και πίσω από αυτή την ανάγκη, ένας βαθύς φόβος: “Αν δεν είμαι τέλεια, θα με αγαπούν;”»
Τι είναι όμως αυτό που ακόμη δυσκολεύονται να επιτρέψουν στον εαυτό τους; «Να πουν “όχι” χωρίς εξηγήσεις. Να ξεκουραστούν χωρίς ενοχή. Να είναι ευάλωτες χωρίς να φοβούνται ότι θα χαρακτηριστούν αδύναμες. Δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από την απόδοσή τους.»
Όταν μιλά για τη γυναίκα του σήμερα, η απάντησή της είναι τρυφερή αλλά και ρεαλιστική. «Είναι μια γυναίκα που παλεύει να συνδυάσει ρόλους, όνειρα, υποχρεώσεις και επιθυμίες. Είναι κουρασμένη, αλλά δεν παραιτείται. Έχει πληγές, αλλά έχει και συνείδηση. Και όταν μια γυναίκα αποκτήσει συνείδηση της δύναμής της, γίνεται ασταμάτητη, όχι γιατί φωνάζει, αλλά γιατί δεν διαπραγματεύεται πια την αξία της. Ίσως ένα σημαντικό που έχουμε κερδίσει είναι να κοιτάμε τον εαυτό μας, αλλά και τις υπόλοιπες γυναίκες, με λιγότερο ανταγωνισμό και με περισσότερη τρυφερότητα.»
Προς το τέλος της κουβέντας μας, η ίδια μιλά για τη φάση ζωής που διανύει σήμερα.
«Νιώθω ότι έχω περισσότερη ταπεινότητα απέναντι στον πόνο και περισσότερη γενναιότητα απέναντι στις αλλαγές. Γιατί υπάρχει πάντα ο κίνδυνος το θάρρος να μας κάνει πιο σκληρούς. Εμένα πάλι με ενδιαφέρει η τρυφερότητα και η καλοσύνη. Η κατανόηση σε όλα τα ανθρώπινα. Να μην κρίνουμε και να είμαστε εύπλαστοι, γιατί ποτέ δεν μπορούμε να ξέρουμε τι κουβαλάει ο άλλος.»
«Ίσως αυτός είναι ο πιο ουσιαστικός συνδυασμός: η καλοσύνη και το θάρρος μαζί.»
