Magdalene Odundo: Η «Λαίδη» της κεραμικής που ενέπνευσε την couture του Jonathan Anderson
Γυναίκες-αμφορείς με σιλουέτες σταγόνας, που απηχούν γεωμετρίες παρμένες από τα κεραμικά έργα της μεγάλης καλλιτέχνιδας Magdalene Odundo καθόρισαν την πρώτη συλλογή υψηλής ραπτικής του Jonathan Anderson για την άνοιξη/καλοκαίρι του 2026.
“Η υψηλή ραπτική είναι ένας φακός μέσα από τον οποίο μπορώ να εξετάζω το παρόν, να το ανασυστήνω και να το επινοώ εκ νέου”, ανέφερε στις σημειώσεις του ο σχεδιαστής. Και το δικό του πρίσμα, κοιτάζει ευθέως προς την τέχνη. Αφήνοντας τη νοσταλγία για τη διερεύνηση, ο Anderson επέλεξε να τιμήσει τον Dior, που καθιέρωσε το New Look, μελετώντας με τη σειρά του τα όρια της φόρμας.
Ο Anderson στράφηκε στην 75χρονη κεραμίστρια Magdalene Odundo, συνθέτοντας ελικοειδείς, στοιχειώδεις σιλουέτες με γλυπτική ένταση στη συλλογή του. Ο σχεδιαστής είναι στενός φίλος, θαυμαστής και συλλέκτης της μεγάλης δημιουργού. “Είναι ένα αντικείμενο με το οποίο ζω”, είχε δηλώσει το 2021 στο βρετανικό GQ για ένα πολύτιμο αγγείο της που είχε αποκτήσει. “Είναι ορόσημο για μένα το γεγονός ότι μπόρεσα να το κάνω δικό μου και είναι κάτι που, για μένα, ως φίλος της, αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από ένα απλό αντικείμενο: επισφραγίζει τη σύνδεσή μας. Είναι μια από τις σπουδαιότερες εν ζωή γλύπτριες αυτής της χώρας” είχε εκφράσει θερμά.
Με κοινή αντίληψη και την αμέριστη αγάπη για το χειροποίητο ο σχεδιαστής και η καλλιτέχνιδα αντιλαμβάνονται εξίσου την έμπνευση και τη διαδικασία περάτωσης στον ύψιστο βαθμό. Είτε μέσα από την ομάδα ενός ατελιέ είτε μέσα από τη μοναχική δουλειά της καλλιτεχνικής μονάδας o Anderson και η Odundo εμμένουν στη σημασία της, στο χέρι δεξιοτεχνίας, ο μεν μέσα από τα πολύτιμα κεντημένα υφάσματα και η έτερη διαμορφώνοντας τα σκεύη της στο χέρι και όχι στον τροχό.
Πέρα από την επίδειξη, ο διάλογος με την τέχνη συνεχίστηκε με τα σχέδια της couture συλλογής του Anderson να εκτίθενται για περιορισμένο διάστημα στο Μουσείο Ροντέν στο Παρίσι αντίκρυ από τα κεραμικά της αγαπημένης του Odundo, για την έκθεση “Grammar of Forms”.
Η καλλιτεχνική πορεία της Magdalene Odundo
Όταν η Οντούντο μετακόμισε από το Ναϊρόμπι στην Αγγλία, το 1971, σχεδίαζε να σπουδάσει εμπορική τέχνη με την ελπίδα να βρει δουλειά σε κάποιο διαφημιστικό γραφείο. Έχοντας εγγραφεί στο Cambridge College of Art and Design, δεν μπόρεσε να αντισταθεί σε επιπλέον μαθήματα, όπως η μεταλλοτεχνία και η χαρακτική. Όμως, ήταν η στιγμή που ένιωσε τον πηλό να κινείται κάτω από τα χέρια της, που κατάλαβε ότι δεν υπάρχει επιστροφή.
Το εύπλαστο, γήινο υλικό τη βοηθούσε να “αιχμαλωτίζει ψυχικές διαθέσεις σε μια μορφή στατική”. Το να φτιάχνει κάτι δικό της από την αρχή ως το τέλος της πρόσφερε τη χαρά του ποιείν, αναζητώντας τον τρόπο να φτιάχνει έργα με υπόσταση απέναντι στο περιβάλλον κενό. Κι έτσι, το βάθος των αντικειμένων την απέτρεψε από το να εισέλθει στην υλιστική πλευρά της διαφήμισης, μην θέλοντας να καλλιεργεί ψευδείς ανάγκες και να προμοτάρει προϊόντα της Δύσης, ειδικά στους Κενυάτες συμπατριώτες της, οι οποίοι μετά την ανεξαρτητοποίησή τους δυσκολεύονταν να εξοικονομήσουν πόρους.
Η συνάντηση απόψεων της φοιτητικής κοινότητας, τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι βιβλιοθήκες, οι τελετουργίες των κοινωνιών την βοήθησαν να συνειδητοποιήσει ότι “κατασκευάζουμε αντικείμενα για να ανακαλύψουμε το ποιοι είμαστε”. Η σύνδεση μεταξύ “της ευθραυστότητας του σώματος και της ευαλωτότητας ενός κεραμικού αντικειμένου” σχημάτισε το δικό της εικαστικό αλφάβητο.
Τα χρώματα της γης και της φωτιάς, το απόλυτο μαύρο και το πύρινο πορτοκαλί χαρακτηρίζουν τα έργα από πηλό της Magdalene Odundo, εμποτισμένα με εικόνες της γενέτειράς της, της Κένυας, πλασμένα για να ανακαλούν τις καμπύλες του ανθρώπινου σώματος.
Για εκείνη η κεραμική με την κρυπτική της γοητεία φέρει μια διττότητα. Τη σημασία που κουβαλά ως τεκμήριο πολιτισμού και ταυτόχρονα μια ιδιότητα απροσποίητη, χρηστική. Και για αυτό εξακολουθεί να ασκεί εδώ και χιλιετίες την ίδια έλξη σε όσους θέλουν να δημιουργούν με τα χέρια. Κάθε αγγείο είναι ένα δοχείο που το “εμποτίζεις με ύλη, σκέψη και ιδέες”. Τα βάζα με τις γραμμές τους, που θυμίζουν σημεία, όπως ο μακρύς λαιμός, η σπονδυλική στήλη ή ο ομφάλιος λώρος είναι τοτεμικές εκφράσεις με ιστορικό υπόβαθρο αιώνων.
Αντλώντας από ένα ευρύ φάσμα αναφορών, η Odundo έχει μιλήσει για μια δια βίου μαθητεία, μελετώντας συνεχώς, για περισσότερες από πέντε δεκαετίες. Ο αρχαίος αιγυπτιακός ή ο κυκλαδικός πολιτισμός, οι παραδόσεις των Αζτέκων, τα ήθη της φυλής των Ζουλού, των Γιορούμπα και του λαού της Κένυας, μαζί με τη φιλοσοφία, της λογοτεχνία, την αρχαιολογία, το θέατρο και τον χορό είναι οι δικές της ανεξάντλητες πηγές. Για την καλλιτέχνιδα με έδρα τη Μεγάλη Βρετανία, η οποία χρίστηκε Λαίδη το 2020, δεν υπάρχει μία μεμονωμένη στιγμή ανακάλυψης. Η αναζήτηση της σοφίας στο καθετί οδηγεί σε έργα που δεν είναι μόνο διαισθητικά αλλά βασίζονται σε αναφορές με ιστορικό ενδιαφέρον. Η πρακτική της οδηγείται από τις αρχαίες, υπερβατικές δυνάμεις ωθώντας το παραδοσιακό προς μια επαναστατική απελευθέρωση.
Η Odundo έχει περιγράψει το σώμα της ως έναν “αγωγό, που μεταμορφώνει τις σκέψεις της σε πηλό, ένα μέσο που της επιτρέπει να συνδέσει την ψυχή, τα μάτια, τον εγκέφαλο και τα χέρια σε ένα όλον”. Το αποτέλεσμα είναι βολβώδεις, αφηρημένες μορφές που αντανακλούν την οικειότητα του ανθρώπινου και ξεχωρίζουν, χάρη στις έντονες γυαλισμένες επιφάνειές τους. H παλιά τεχνική της περιέλιξης, το ελεγχόμενο ψήσιμο για το λαμπερό φινίρισμα, χωρίς τεχνητό λούστρο, η παλέτα και η έντονη καμπυλότητα καθιστούν το έργο της Odundo εξαιρετικά ξεχωριστό. Η θυσία του να είσαι φανταχτερός κάνει τα έργα σου πιο οπτικά ενδιαφέροντα, όπως πιστεύει.
Από τη δεκαετία του 1990, τα έργα της Odundo συλλέγονται από κορυφαία μουσεία, όπως το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο, το Βρετανικό Μουσείο και το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, ενώ η αγορά τους αγγίζει συνεχώς νέα ρεκόρ στους οίκους δημοπρασιών.
