Ψυχολόγος εξηγεί γιατί πιάνουμε το κινητό ενώ βλέπουμε μια σειρά
Κατά τη διάρκεια παρακολούθησης μιας σειράς, παρατηρείς οτι ανοίγεις το κινητό σου τηλέφωνο και ασυναίσθητα ξεκινάς το scrolling. Η πρώτη εντύπωση που σχηματίζεται είναι οτι δεν δείχνεις ενδιαφέρον για την πλοκή της σειράς. Εν ολίγοις "δεν σε κρατάει". Η ψυχολόγος Έλενα Ντάπρα εξηγεί οτι Η συνήθεια να κοιτάζουμε το κινητό μας έχει γίνει πλέον σχεδόν αντανακλαστική, διασπώντας συνεχώς την προσοχή μας και επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο απολαμβάνουμε τις σειρές και τις ταινίες.
Ο εγκέφαλός μας ανταποκρίνεται σε μια βαθιά ριζωμένη συνήθεια
«Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν πιάνουν καν το κινητό επειδή χρειάζεται να κάνουν κάτι», επισημαίνει η Νταπρά. «Όπως κάποιοι αγγίζουν ασυναίσθητα τα μαλλιά τους ή δαγκώνουν τα νύχια τους, έτσι και ο έλεγχος του κινητού μπορεί να εξελιχθεί σε μια αυτόματη αντίδραση που ενεργοποιείται ακόμη και από την παραμικρή παύση ή από μια συνήθεια που έχει παγιωθεί».
Η ειδικός εξηγεί ότι ο εγκέφαλος επιδιώκει να εξοικονομεί ενέργεια. Όταν μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται αμέτρητες φορές, μετατρέπεται σταδιακά σε αυτοματοποιημένη συνήθεια. Ένα μικρό ερέθισμα, όπως μια πιο αργή σκηνή ή μια σύντομη αναμονή, αρκεί για να πυροδοτήσει την παρόρμηση να κοιτάξουμε την οθόνη του κινητού.
Γιατί όμως το κινητό φαίνεται πάντα πιο ενδιαφέρον ;
Σύφωνα με τη ψυχολόγο, ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να αναζητά διαρκώς το καινούριο. Τα μηνύματα, οι ειδοποιήσεις, οι τίτλοι ειδήσεων και τα βίντεο εμφανίζονται ασταμάτητα. Έτσι, ακόμη κι όταν παρακολουθούμε μια σειρά, ο εγκέφαλος μπορεί να παρασυρθεί από την περιέργεια μήπως υπάρχει κάποιο άλλο, πιο άμεσο ερέθισμα που αξίζει την προσοχή μας. Η ειδικός τονίζει ότι τα smartphones έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να διεκδικούν συνεχώς την προσοχή του χρήστη. Όσο περισσότερο συνηθίζουμε στη συνεχή ροή ερεθισμάτων, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να ανεχτούμε τις στιγμές ηρεμίας ή αναμονής.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι αυτές οι στιγμές «παύσης» μόνο άχρηστες δεν είναι. Αποτελούν βασικό στοιχείο της αφήγησης, καθώς μας δίνουν τον χρόνο να επεξεργαστούμε την εξέλιξη της ιστορίας, να χτίσουμε προσμονή και να συνδεθούμε συναισθηματικά με τους χαρακτήρες. Όταν τις διακόπτουμε αυτόματα για να κοιτάξουμε το κινητό μας, διαταράσσουμε αυτή τη φυσική διαδικασία.
Ο εγκέφαλός σου δεν μπορεί να παρακολουθεί ταυτόχρονα τη σειρά και το κινητό
Πολλοί πιστεύουν ότι μπορούν να παρακολουθούν μια σειρά ενώ ταυτόχρονα απαντούν σε μηνύματα. Ωστόσο, ο εγκέφαλος δεν εκτελεί πραγματικά δύο απαιτητικές δραστηριότητες την ίδια στιγμή. Αυτό που κάνει είναι να μεταφέρει διαρκώς και με μεγάλη ταχύτητα την προσοχή του από τη μία στην άλλη.
Αυτή η συνεχής εναλλαγή έχει επιπτώσεις. Η κατανόηση της ιστορίας γίνεται πιο επιφανειακή, συγκρατούμε λιγότερες πληροφορίες και αυξάνονται οι πιθανότητες να μας διαφύγουν σημαντικές λεπτομέρειες. Συχνά έχουμε την εντύπωση ότι τα καταφέρνουμε εξίσου καλά και στις δύο δραστηριότητες, όμως η πραγματική μας απόδοση είναι χαμηλότερη.
Η ειδικός προσθέτει ότι όταν η προσοχή μας μοιράζεται διαρκώς, η ιστορία δεν επεξεργάζεται σε βάθος από τον εγκέφαλο. Ως αποτέλεσμα, αργότερα δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε την πλοκή, τους χαρακτήρες ή τις συναισθηματικές στιγμές της. Παρότι, όπως επισημαίνει η ψυχολόγος, αφιερώνουμε ολοένα και περισσότερες ώρες στην ψυχαγωγία, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι την απολαμβάνουμε περισσότερο.
Πως μπορούμε να ανακτήσουμε την συγκέντρωσή μας;
Δεν πρόκειται να δαιμονοποιήσουμε τα κινητά τηλέφωνα, αλλά να μάθουμε να τα χρησιμοποιούμε πιο συνειδητά, υπογραμμίζει η Έλενα Νταπρά. Ανάμεσα στις πρακτικές που προτείνει είναι να αφήνουμε το κινητό μακριά όσο παρακολουθούμε μια ταινία ή μια σειρά, να απενεργοποιούμε τις ειδοποιήσεις και να αποφασίζουμε εκ των προτέρων ότι θα το ελέγξουμε μόνο όταν ολοκληρωθεί το επεισόδιο.
Όπως καταλήγει η ψυχολόγος, το ζήτημα δεν είναι ότι ο εγκέφαλός μας έχει χάσει την ικανότητα να συγκεντρώνεται, αλλά ότι έχει προσαρμοστεί στις συνθήκες του σύγχρονου περιβάλλοντος. Η προσοχή δεν είναι μια σταθερή ή αμετάβλητη ικανότητα· μπορεί να καλλιεργηθεί, να ενισχυθεί και να ανακτηθεί με την κατάλληλη εξάσκηση.
