Ανοίγετε το κινητό και ξεχνάτε τι θέλατε να κάνετε; Υπάρχει ψυχολογική εξήγηση
Μια μικρή καθημερινή «απώλεια μνήμης» που όλοι έχουμε βιώσει ανοίγοντας το κινητό έχει τελικά λιγότερη σχέση με τη μνήμη και περισσότερη με την προσοχή που διασπάται συνεχώς.
Απαντάμε σε ένα μήνυμα, ελέγχουμε ένα email ή θέλουμε απλώς να δούμε πόσο θα διαρκέσει ο καύσωνας. Παίρνουμε το κινητό στα χέρια μας με έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό και λίγα δευτερόλεπτα μετά το ξεκλείδωμα της οθόνης δεν θυμόμαστε πλέον τι θέλαμε να κάνουμε. Είναι τόσο συνηθισμένο, που συχνά απλώς αφήνουμε τη συσκευή στην άκρη περιμένοντας η σκέψη να επιστρέψει μόνη της.
Πίσω όμως από αυτό το μικρό καθημερινό «μπλακάουτ» υπάρχει μια ψυχολογική εξήγηση. Ο εγκέφαλος δεν διαγράφει την πληροφορία, απλώς σταματά να της δίνει προτεραιότητα όταν ένα νέο ερέθισμα έχει ήδη τραβήξει τους διαθέσιμους πόρους της προσοχής μας, εξηγεί στο ισπανικό Telva η ψυχολόγος Έλενα Νταπρά.
Γιατί ανοίγουμε το κινητό και δεν θυμόμαστε τι θέλαμε να κάνουμε
«Δεν θυμόμαστε λιγότερα, απλώς ζούμε περιτριγυρισμένοι από υπερβολικά πολλά πράγματα που διεκδικούν ταυτόχρονα την προσοχή μας», αναφέρει η ψυχολόγος.
Παρόλο που η αίσθηση είναι ότι «κολλήσαμε» και ξεχάσαμε κάτι, στις περισσότερες περιπτώσεις το φαινόμενο σχετίζεται περισσότερο με την προσοχή παρά με τη μνήμη, σύμφωνα με την Έλενα Νταπρά.
«Για να θυμηθούμε κάτι, πρέπει πρώτα να έχουμε δώσει αρκετή προσοχή σε αυτό. Αν η προσοχή μας μετακινηθεί πριν η πληροφορία παραμείνει για λίγα δευτερόλεπτα στη μνήμη εργασίας, τότε νιώθουμε ότι το έχουμε ξεχάσει», εξηγεί.
Η εξήγηση βρίσκεται στη λεγόμενη μνήμη εργασίας, δηλαδή σε εκείνο το νοητικό «γραφείο» όπου κρατάμε προσωρινά ενεργές τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε κάθε στιγμή. Όμως αυτός ο χώρος είναι εξαιρετικά περιορισμένος.
«Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το γραφείο έχει πολύ μικρή χωρητικότητα. Αν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα εμφανιστούν νέες εργασίες, όπως μια ειδοποίηση, ένα μήνυμα, μια εικόνα ή μια διαφορετική σκέψη, η αρχική μας πρόθεση μπορεί να εξαφανιστεί από αυτόν τον χώρο», λέει η ψυχολόγος.
Συχνά πιστεύουμε ότι ξεχνάμε επειδή απλώς αποσπαστήκαμε. Ωστόσο, το ίδιο το περιβάλλον γύρω μας ενισχύει αυτή τη διάσπαση.
«Πολλοί άνθρωποι φτάνουν ήδη στο κινητό τους με μεγάλο νοητικό φορτίο: δουλειές, ανησυχίες, εκκρεμότητες ή κόπωση. Σε αυτή την κατάσταση μειώνεται η ικανότητα να διατηρήσουμε έναν συγκεκριμένο στόχο», σημειώνει η Έλενα Νταπρά.
Παράλληλα, το ίδιο το κινητό παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα χρώματα, τα εικονίδια, οι ειδοποιήσεις και οι κινήσεις στην οθόνη λειτουργούν ως συνεχείς προσκλήσεις για αλλαγή εστίασης.
«Δεν είναι απλώς θέμα θέλησης. Αλληλεπιδρούμε με ένα περιβάλλον που έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να ανταγωνίζεται την προσοχή μας», τονίζει.
Ο εγκέφαλος έχει επίσης μια φυσική τάση να δίνει προτεραιότητα σε ό,τι είναι καινούργιο ή πιθανώς ανταμείβει. Κάθε φορά που ξεκλειδώνουμε το κινητό, εμφανίζονται δεκάδες πιθανές επιλογές.
«Είναι σαν να μπαίνουμε σε ένα δωμάτιο όπου είκοσι άνθρωποι μιλούν ταυτόχρονα και όλοι προσπαθούν να τραβήξουν την προσοχή μας», περιγράφει χαρακτηριστικά η ψυχολόγος.
Όσο περισσότερο μετακινούμαστε από το ένα πράγμα στο άλλο, τόσο πιο εύκολο γίνεται να ξεχάσουμε το πρώτο.
Αυτές οι μικρές στιγμές απώλειας συγκέντρωσης είναι φυσιολογικές και συμβαίνουν σχεδόν σε όλους. Όταν όμως γίνονται πολύ συχνές, μπορεί να αποτελούν ένδειξη ότι ο εγκέφαλος βρίσκεται υπό υπερβολική πίεση.
«Το στρες, το άγχος, η έλλειψη ύπνου, οι υπερβολικές ευθύνες ή η ψυχική κόπωση μειώνουν την ικανότητά μας να παραμένουμε συγκεντρωμένοι σε έναν συγκεκριμένο στόχο», εξηγεί η Νταπρά.
Το ίδιο ισχύει και για όσους απαντούν συνεχώς σε διακοπές, ελέγχουν διαρκώς το κινητό τους ή αισθάνονται ότι πρέπει να ανταποκρίνονται αμέσως σε κάθε ειδοποίηση.
Η ιδέα του multitasking, δηλαδή της ταυτόχρονης εκτέλεσης πολλών εργασιών, επίσης δεν βοηθά. Παρόλο που μπορεί να αισθανόμαστε ότι κάνουμε πολλά πράγματα μαζί, ο εγκέφαλος στην πραγματικότητα μετακινείται πολύ γρήγορα από τη μία εργασία στην άλλη.
«Κάθε αλλαγή έχει γνωστικό κόστος. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να κάνουμε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, τόσο λιγότερο αποτελεσματικοί γινόμαστε στο να διατηρούμε ενεργό έναν συγκεκριμένο στόχο», επισημαίνει η ειδικός.
Η συνήθεια των δύο δευτερολέπτων που ενισχύει την μνήμη
Μπορεί η προσοχή να εκπαιδευτεί; Η Έλενα Νταπρά πιστεύει πως ναι, και μάλιστα με μια απλή καθημερινή πρακτική.
«Μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές είναι να κάνουμε μια παύση δύο ή τριών δευτερολέπτων πριν ξεκλειδώσουμε το κινητό και να διατυπώσουμε νοητά μια πολύ συγκεκριμένη πρόταση: Θα μπω για να κάνω αυτό και μόνο αυτό», προτείνει.
Η ψυχολόγος συστήνει επίσης τον περιορισμό των ειδοποιήσεων, την αποφυγή του αυτόματου ανοίγματος εφαρμογών και τη δημιουργία συγκεκριμένων χρονικών διαστημάτων μέσα στην ημέρα για τον έλεγχο του κινητού, αντί να ανταποκρινόμαστε αμέσως σε κάθε νέο ερέθισμα.
«Δεν χάνουμε απαραίτητα τη μνήμη μας. Ζούμε όμως σε ένα περιβάλλον που κατακερματίζει συνεχώς την προσοχή μας. Και η προσοχή είναι ένας από τους πιο πολύτιμους πόρους που διαθέτουμε», καταλήγει.
Η φροντίδα της προσοχής μας, σύμφωνα με την Έλενα Νταπρά, είναι τελικά ένας τρόπος να προστατεύουμε την πνευματική μας διαύγεια και την καθημερινή μας λειτουργικότητα.
