Ένας Βαν Γκογκ αξίας 190 εκατ. δολαρίων: Η συναρπαστική ιστορία πίσω από τον πίνακα που έσπασε ρεκόρ σε δημοπρασία
Ο πίνακας «Ανθισμένοι καστανιές» του Βίνσεντ Βαν Γκογκ πουλήθηκε στη Νέα Υόρκη για 190,4 εκατ. δολάρια, την υψηλότερη τιμή που έχει πιάσει έργο του σε δημοπρασία, έπειτα από μια διαμάχη με ιστορικό βάθος.
Το έργο, γνωστό με τον γαλλικό του τίτλο «Chataigniers en fleurs», πέρασε από το σφυρί του οίκου Sotheby’s χθες, φτάνοντας τα 190,4 εκατ. δολάρια. Ο πίνακας έγινε το ακριβότερο έργο που έχει πουληθεί φέτος στη σεζόν και το δεύτερο ακριβότερο στην ιστορία του Sotheby’s, πίσω μόνο από το «Πορτρέτο της Ελίζαμπεθ Λέντερερ» του Γκούσταβ Κλιμτ, που είχε πουληθεί πριν από έναν χρόνο στον ίδιο οίκο για 236,4 εκατ. δολάρια.
Σύμφωνα με πληροφορίες, αγοραστής του πίνακα ήταν ο Ουίλιαμ Ακουαβέλα, έμπορος τέχνης και επικεφαλής της Acquavella Galleries.
Ποιο έργο του Βαν Γκογκ έσπασε το ρεκόρ του σε πώληση σε δημοπρασία
Ο Βαν Γκογκ φιλοτέχνησε τις «Ανθισμένους καστανιές» το 1890, στο Οβέρ συρ Ουάζ, ένα γραφικό χωριό βορειοδυτικά του Παρισιού. Ζούσε εκεί τους τελευταίους δύο μήνες της ζωής του, αφού είχε μόλις βγει από το ψυχιατρικό άσυλο του Σαν Ρεμί. Σύμφωνα με τον Sotheby’s, ένα κύμα αισιοδοξίας και ενέργειας πέρασε τότε στους καμβάδες του και έκανε την περίοδο αυτή «την πιο επείγουσα και εκφραστική της καριέρας του».
Η δημοπρασία κινδύνευσε να ακυρωθεί. Ο Ζάμουελ Φίσερ, επιδραστικός Γερμανός εκδότης, είχε αγοράσει τον πίνακα στο Παρίσι το 1909, και η οικογένειά του τον πούλησε το 1936. Οι απόγονοί του υποστήριζαν ότι το έκανε μόνο λόγω των οικονομικών απωλειών που είχε υποστεί υπό το ναζιστικό καθεστώς και της πίεσης να εγκαταλείψει το Βερολίνο. Ο δικηγόρος τους, ο Γκούναρ Σνάμπελ με έδρα το Βερολίνο, ζητούσε από τον Sotheby’s να αποδείξει ότι η πώληση έγινε στην αγοραία αξία του έργου και ότι η οικογένεια θα το είχε πουλήσει ανεξαρτήτως πολιτικών συνθηκών.
Η οικογένεια Μπλακιέ Αρριέτα απέκτησε τον πίνακα το 1975 και τον κρατούσε για πάνω από μισό αιώνα. Λίγες ώρες πριν από τη δημοπρασία, ο οίκος ανακοίνωσε ότι επιτεύχθηκε συμφωνία ανάμεσα σε αυτήν και σε όλους τους νόμιμους απογόνους του Ζάμουελ και της Χέντβιχ Φίσερ. «Λαμβάνοντας υπόψη την πολύπλοκη ιστορία του πίνακα την εποχή των ναζί και τα δεινά που υπέστη η οικογένεια Φίσερ κατά το Ολοκαύτωμα, οι δύο οικογένειες κατέληξαν σε μια αμοιβαία ικανοποιητική λύση και το έργο θα πουληθεί σύμφωνα με τη συμφωνία τους», ανέφερε ο Sotheby’s.
Το προηγούμενο ρεκόρ δημοπρασίας για έργο του Βαν Γκογκ ήταν 117,2 εκατ. δολάρια, για το έργο «Περιβόλι με κυπαρίσσια» του 1888, που είχε πουληθεί στον οίκο Christie’s της Νέας Υόρκης τον Νοέμβριο του 2022.
Σημειώνεται ότι ένας άλλος πίνακας του 1888, ο «Ζουάβος», είχε πουληθεί πριν από λιγότερο από έναν χρόνο σε ιδιωτική συναλλαγή μέσω του Christie’s για «περίπου 190 εκατ. δολάρια». Εκείνη η πώληση δεν έγινε σε δημοπρασία, άρα δεν επηρεάζει το ρεκόρ.
Οι απόγονοι των Φίσερ δήλωσαν ευγνώμονες για τη «διάθεση εμπιστοσύνης και δίκαιης διαπραγμάτευσης» με τον οίκο και την οικογένεια Μπλακιέ Αρριέτα, η οποία κάνει δυνατή την αναγνώριση των δεινών της οικογένειας Φίσερ και τιμά την προσπάθεια της Γκιζέλα Μπέρμαν Φίσερ να αναζητήσει δικαιοσύνη για τους δικούς της. Η Γκιζέλα ήταν εγγονή του Ζάμουελ Φίσερ και πάλεψε επί χρόνια για την επιστροφή έργων της οικογένειας, μεταξύ αυτών και του πίνακα του Καμίλ Πισαρό «Η αποβάθρα Μαλακέ και το Ινστιτούτο, Άνοιξη», που είχαν αρπάξει οι ναζί από το σπίτι της οικογένειας στη Βιέννη το 1938. Κέρδισε δικαστικά το έργο το 2008, και το επόμενο έτος η οικογένεια το έβγαλε σε δημοπρασία στον Christie’s, όπου πουλήθηκε για 2,2 εκατ. δολάρια, δηλαδή περίπου 1,4 εκατ. στερλίνες.
Μετά την πώληση, ο Σνάμπελ δήλωσε: «Η οικογένεια ελπίζει ότι το μεγάλο δημόσιο ενδιαφέρον για την υπόθεση, καθώς και η γρήγορη, δίκαιη και ορθή επίλυσή της, μπορεί να ενθαρρύνει και άλλες οικογένειες που γνώρισαν διώξεις την εποχή των ναζί». Πρόσθεσε ωστόσο ότι η ατμόσφαιρα στη δημοπρασία δεν ήταν «ατμόσφαιρα γιορτινή».
Οι «Ανθισμένοι καστανιές» ήταν ένα από τα 12 έργα της συλλογής Μπλακιέ Αρριέτα που βγήκαν στο σφυρί, τα περισσότερα από τα οποία δεν είχαν ξαναδεί το φως της δημοσιότητας. Στη συλλογή περιλαμβάνονται και έργα των Πολ Σεζάν και Κλοντ Μονέ.