Η σειρά της ΕΡΤ που μας έκανε να ξαναπιάσουμε τη «Μεγάλη Χίμαιρα»
Με αφορμή τη σειρά «Η Μεγάλη Χίμαιρα» στην ΕΡΤ, το μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση επιστρέφει στο προσκήνιο, αναζωπυρώνοντας παλιές και νέες αντιπαραθέσεις γύρω από το έργο, τον συγγραφέα και την εποχή του.
Η «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1936, δεν υπήρξε ποτέ ένα εύκολο ή ουδέτερο ανάγνωσμα. Από τα πρώτα της «βήματα» στη νεοελληνική λογοτεχνία, στάθηκε απέναντι στις συμβάσεις, τόσο αισθητικά όσο και ηθικά, προκαλώντας αμηχανία, αντιδράσεις και έντονες συζητήσεις.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η πρόσφατη τηλεοπτική της μεταφορά επαναφέρει στο προσκήνιο ερωτήματα που δεν έπαψαν ποτέ να μας απασχολούν: Πώς διαβάζεται σήμερα ο Καραγάτσης και πόσο αντέχει η γραφή του στη σύγχρονη κριτική ματιά;
Η «Μεγάλη χίμαιρα» συνεχίζει να προκαλεί, σχεδόν έναν αιώνα μετά
Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκεται η Μαρίνα, μια Γαλλίδα που εγκαθίσταται στη Σύρο, παντρεύεται έναν Έλληνα καραβοκύρη και επιχειρεί να ενταχθεί σε μια κοινωνία που τη γοητεύει και ταυτόχρονα τη συνθλίβει.
Ο έρωτας, η επιθυμία, η ενοχή και η βία συνυπάρχουν σε μια πορεία σταδιακής αποσύνθεσης. Η Μαρίνα δεν είναι ούτε πρότυπο χειραφέτησης ούτε απλό θύμα. Είναι ένας χαρακτήρας βαθιά αντιφατικός, παγιδευμένος ανάμεσα σε αυτό που ποθεί και σε αυτό που τελικά τον καταστρέφει.
Η «Μεγάλη Χίμαιρα» έκανε πρεμιέρα στις 4 Ιανουαρίου 2026, με διπλό επεισόδιο και αποτελεί ήδη μία από τις πιο πολυσυζητημένες ελληνικές σειρές της φετινής σεζόν. Πρόκειται για διεθνή συμπαραγωγή έξι επεισοδίων, σε σκηνοθεσία Βαρδή Μαρινάκη και σενάριο Παναγιώτη Ιωσηφέλη, με προβολή κάθε Κυριακή στις 22:00 και παράλληλη διάθεση στο ERTFLIX.
Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους συναντάμε την Ελληνοϊταλίδα Φωτεινή Πελούζο στον ρόλο της Μαρίνας, τον Ανδρέα Κωνσταντίνου, την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη και τον Δημήτρη Κίτσο, ενώ την πρωτότυπη μουσική της σειράς υπογράφει ο Ted Regklis.
Είναι η πρώτη φορά που το εμβληματικό μυθιστόρημα του Καραγάτση μεταφέρεται στη μικρή οθόνη. Η σειρά επιλέγει να παραμείνει πιστή στο σκοτεινό ψυχολογικό κλίμα του έργου, χωρίς εξωραϊσμούς, αναδεικνύοντας τη Μαρίνα ως μια γυναίκα που φλέγεται από το πάθος και οδηγείται σταδιακά σε μια αναπόφευκτη πορεία σύγκρουσης και απώλειας.
Η σχέση της «Μεγάλης Χίμαιρας» με τη σύγχρονη τηλεόραση είχε απασχολήσει το κοινό ήδη πριν από τη φετινή της μεταφορά, όταν κυκλοφόρησε στα κοινωνικά δίκτυα η είδηση ότι το μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση εξαντλήθηκε από τα ελληνικά βιβλιοπωλεία, ως αποτέλεσμα της σειράς «Maestro» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη, στο οποίο ο πρωταγωνιστής εμφανίζεται να αγοράζει δύο βιβλία του συγγραφέα και στη συνέχεια τον βλέπουμε να διαβάζει τη «Μεγάλη Χίμαιρα».
Η είδηση διαψεύστηκε από τις Εκδόσεις Εστία, οι οποίες διευκρίνισαν ότι, παρότι η προβολή ενός βιβλίου από μια δημοφιλή σειρά –και μάλιστα διεθνούς απήχησης μέσω Netflix -αυξάνει πράγματι τη ζήτηση, δεν υπήρξε εξάντληση αποθεμάτων. Το περιστατικό, ωστόσο, ανέδειξε με σαφήνεια τη δυναμική που εξακολουθεί να έχει η τηλεόραση στο να στρέφει το ενδιαφέρον του κοινού προς τη λογοτεχνία, ακόμη και μέσα από έμμεσες, αφηγηματικές αναφορές.
Ήδη από την πρώτη του έκδοση, το μυθιστόρημα είχε προκαλέσει αμηχανία λόγω της ωμής απεικόνισης των ερωτικών σχέσεων, της βίας και της απουσίας ηθικής λύτρωσης. Σήμερα, η «Μεγάλη Χίμαιρα» επανεξετάζεται υπό το πρίσμα του σύγχρονου λόγου περί φύλου και εξουσίας, με αρκετούς να κάνουν λόγο για πατριαρχική και προβληματική ματιά.
Άλλοι, ωστόσο, υπερασπίζονται το έργο, υποστηρίζοντας ότι ο Καραγάτσης δεν εξιδανικεύει ούτε νομιμοποιεί τη βία, αλλά καταγράφει σκοτεινές ανθρώπινες διαδρομές χωρίς φίλτρα. Ίσως, τελικά, η ένταση που εξακολουθεί να προκαλεί να αποτελεί και την απόδειξη της λογοτεχνικής του δύναμης.
Χαρακτηριστική είναι και η ίδια τοποθέτηση του συγγραφέα:«Ο καλός λογοτέχνης μας παρουσιάζει όπως θέλουμε να είμαστε. Εκείνος που τολμάει να μας παρουσιάζει όπως είμαστε είναι κακός λογοτέχνης. Ιδού λοιπόν, αγαπητοί μου, γιατί είμαι ένας κακός λογοτέχνης».
Η φράση αυτή λειτουργεί σήμερα σχεδόν ως κλειδί ανάγνωσης ολόκληρου του έργου του.
Ο Μ. Καραγάτσης και το αποτύπωμά του
Ο Μ. Καραγάτσης (Δημήτρης Ροδόπουλος, 1908–1960) υπήρξε μία από τις πιο ισχυρές και αμφιλεγόμενες μορφές της Γενιάς του ’30. Σπούδασε Νομικά, ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και έγραψε μυθιστορήματα, διηγήματα και θεατρικά έργα με έντονη αφηγηματική ορμή. Κατηγορήθηκε συχνά για υπερβολή και προχειρότητα, αλλά αναγνωρίστηκε για την ικανότητά του να δημιουργεί χαρακτήρες που δεν ξεχνιούνται.
Η «Μεγάλη Χίμαιρα» ανήκει στην τριλογία «Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο», μαζί με τον «Συνταγματάρχη Λιάπκιν» και τον «Γιούγκερμαν», έργα που πραγματεύονται την αποτυχία, τη σύγκρουση με την ελληνική πραγματικότητα και την αδυναμία προσαρμογής.
Με αφορμή την πρεμιέρα της «Μεγάλης Χίμαιρας», αξίζει να θυμηθούμε την πρώτη τηλεοπτική μεταφορά έργου του Καραγάτση: τον «Γιούγκερμαν». Το μυθιστόρημα «Ο Γιούγκερμαν και τα στερνά του» (1941) μεταφέρθηκε στη μικρή οθόνη το 1976 από την ΥΕΝΕΔ, σε σενάριο Βαγγέλη Γκούφα και σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη.
Η ασπρόμαυρη σειρά, με πρωταγωνιστή τον Αλέκο Αλεξανδράκη, έκανε πρεμιέρα στις 17 Μαρτίου 1976 και ολοκληρώθηκε στις 5 Αυγούστου 1977, ύστερα από 140 επεισόδια και δύο σεζόν. Στη σειρά συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι Νικήτας Τσακίρογλου, Μπέτυ Αρβανίτη, Μπέτυ Λιβανού, Ελένη Ανουσάκη, Φαίδων Γεωργίτσης, Μιμή Ντενίση και Ρίκα Διαλυνά. Η επιτυχία της ήταν τεράστια για την εποχή, ενώ δεν προβλήθηκε ποτέ σε επανάληψη από την ΕΡΤ.
Το 2007, ο «Γιούγκερμαν» γνώρισε remake με πρωταγωνιστή τον Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη, προβαλλόμενο από τον ΑΝΤ1.
Γιατί η «Μεγάλη χίμαιρα» μας αφορά ακόμη
Η «Μεγάλη Χίμαιρα» δεν ζητά από τον σύγχρονο αναγνώστη ή θεατή να τη δικαιώσει. Ζητά να τη διαβάσει κριτικά, να τη συγκρουστεί και να αντέξει τις αντιφάσεις της. Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που, σχεδόν έναν αιώνα μετά, εξακολουθεί να επιστρέφει, ως ζωντανό, ενοχλητικό και βαθιά ανθρώπινο έργο.
Το μυθιστόρημα διαβάζεται μέσα από τα φίλτρα της εποχής μας, των ευαισθησιών και των αντιστάσεών μας. Άλλους τους εξοργίζει, άλλους τους γοητεύει, άλλους τους κουράζει. Αυτό όμως που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί είναι ότι πρόκειται για ένα έργο που αντέχει τη σύγκρουση.
Η τηλεοπτική του μεταφορά το επαναφέρει στο τραπέζι ως λογοτεχνικό κείμενο με σκιές, αντιφάσεις και δύναμη. Και ίσως αυτό να είναι, τελικά, το πιο γόνιμο πεδίο για τη «Μεγάλη Χίμαιρα»: Όχι η ομοφωνία, αλλά η διαρκής, απαιτητική συζήτηση γύρω από το τι λέει -και τι μας λέει σήμερα.
