Τα κείμενα της γυναικείας ενδυνάμωσης: Η ξεχωριστή λογοτεχνική ιδέα του The Athenians Assembly
Ένα συγγραφικό κάλεσμα ενώνει τις γυναίκες συγγραφείς εδώ και τέσσερα χρόνια, μέσα από την πρωτοβουλία της εμπνεύστριας της λέσχης ανάγνωσης BC Book Club, Katia Zherebtsova και της ιδρύτριας του βιβλιοπωλείου Booktique Athens, Φανής Χαριτάκη-Ελευθερουδάκη.
Κάθε τρεις μήνες μία γυναικεία κοινότητα, που αγαπά την αφήγηση συναντιέται και δυναμώνει. Και με τη σειρά της στηρίζει τον οργανισμό Action for Women για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας.
Μπαίνοντας στο Booktique Athens στην Πατριάρχου Ιωακείμ, νιώθεις ότι βρίσκεσαι σε μία κάψουλα. Φτιαγμένη για να σε απομονώσει από τον θόρυβο της πόλης και να σε συντονίσει με την αργή, απολαυστική ηρεμία του αναγνωστικού σου ρυθμού. Ο χώρος, ζεστός, φιλόξενος σε προδιαθέτει για ένα “safe space”, όπου καθένας μπορεί να εκφράσει ενδόμυχες σκέψεις και να αφήσει να αποκαλυφθεί η συγγραφική του ταυτότητα, χωρίς να νιώθει εκτεθειμένος.
Αυτή ήταν άλλωστε η σκέψη της Katia και της Φανής που τις ένωσε. Η Katia, δημοσιογράφος, με εμπειρία στο marketing και τη δική της συγγραφική φωνή, έχει συνηθίσει να βρίσκει τις δυνατότητες ενάντια στις προβλέψεις. Ερχόμενη στην Ελλάδα το 2013 στο απόγειο της κρίσης και σε μία χώρα με χαμηλές επιδόσεις στην κουλτούρα της ανάγνωσης, βρήκε το δικό της γόνιμο έδαφος για να δημιουργήσει.
Το 2018, ίδρυσε το BC Book Club, βρίσκοντας τη δική της «φυλή» στην Αθήνα. Ανθρώπους δημιουργικούς που πειραματίζονται, με επιχειρηματική σκέψη και την ίδια επιθυμία να προσφέρουν στην κοινωνία, εκκινώντας συνεργασίες με ουσία. Ανάμεσά τους και η Φανή. Ανακαλύπτοντας τις βιβλιοπαρουσιάσεις της στο Instagram, η Katia της έστειλε ένα μήνυμα με την πρότασή της. Και αυτό ήταν αρκετό για να συνδεθούν. Η ιδέα ήταν απλή. Μία πλατφόρμα για γυναίκες που γράφουν, κρατούν τις ιστορίες τους στα χέρια τους και θέλουν να τις μοιραστούν. Η Katia αγάπησε την προσέγγιση της Φανής στη λογοτεχνία και η Φανή πίστεψε στην ιδέα της. Και αυτή η αμοιβαιότητα έγινε κινητήριος δύναμη για τη γραφή και τη δύναμη της θηλυκότητας. Και όπως η συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου ήταν τόπος συνάντησης των αρρένων πολιτών της αρχαίας Αθήνας, έτσι, πλέον, η “Athenian Assembly” του σήμερα είναι ένα αποκλειστικό προνόμιο, προορισμένο για τη γυναικεία σκέψη.
Μία κοινή θεματική απλώνει την ανθρώπινη εμπειρία μέσα από τη συγγραφή
Θεματική της ένατης συνάντησης το πραγματικό. Τι μπορεί να είναι αυτό; Για αρχή ότι η συνάντηση συμβαίνει, μετά από τις αναβολές και τα απρόοπτα, που επιφυλάσσει η πραγματική ζωή, όπως λένε χαριτολογώντας οι δύο συνδημιουργοί. Οι έξι συμμετέχουσες καλούνται να διαβάσουν κάτι δικό τους μέσα σε πέντε λεπτά. Καθεμία μοιράζεται τις δοκιμές της με τη φόρμα, ενίοτε προσθέτει σε πραγματικό χρόνο και αλλάζει το γραπτό της, γνώρισμα κάθε συγγραφέα που βιώνει τη γραφή ως ένα έργο διαρκώς εν εξελίξει. H Domino, το ημίαιμο μπόρντερ κόλεϊ της γλύπτριας Diane Alexandre περιδιαβαίνει τον χώρο, συντροφεύοντας την ανάγνωση και εκτονώνοντας το άγχος. Το κοινό που έχει στα χέρια του τυπωμένη κάθε ιστορία καλείται να μην την διαβάσει παρά την ίδια μόνο στιγμή με τη δημιουργό, βιώνοντας την αμεσότητά της με τρόπο συλλογικό.
Οι ερμηνείες του «πραγματικού» εκτείνονται σε αυτό το φάσμα από διαφορετικές λογοτεχνικές φωνές. Στην ατμόσφαιρα εναλλάσσεται η ένταση με την εσωτερικότητα. «Υπάρχουν ποιήματα που δεν είχα καταλάβει μέχρι εκείνη τη στιγμή, όπως οι εικόνες που δεν έχουν συνοχή μέχρι το φως να εστιάσει στην απουσία» απαγγέλει μέσα από το ποίημα της “The Peacock” η Nida Sophasarun, που διερευνά το πραγματικό ως «μυστήριο». Εκείνο το ανάμεσα μεταξύ μιας αίσθησης και της πραγματικότητας, που πολλές φορές το προτιμούμε μέχρι να έρθουμε αντιμέτωποι με το αναπόφευκτο.
Στο soundscape πρότζεκτ “Music of a Modern Day Woman” της Jennie London, οι καθημερινοί ήχοι μεταγράφονται σε ένα σάουντρακ για την πραγματικότητα της σύγχρονης γυναίκας, που μοιάζει να εξαϋλώνεται μέσα στον βόμβο της αστικής ζωής.
Για την εικαστικό Αλεξία Παντελιά, το ποίημά της “To hide a butterfly” μεταφέρει τις διαφορετικές σημάνσεις της ύλης, που αποτυπώνουν το πραγματικό μέσα από επάλληλα επίπεδα, με αφετηρία τη φωτογραφία μιας εκτύπωσης βασισμένης στη φωτογραφία μιας πεταλούδας.
Στο απόσπασμα “The Asking” της Anna Bogdanova το ερώτημα «τι θα γινόταν αν» και η μυθοπλασία του υποθετικού εστιάζουν στο AI, τον άνθρωπο και τις γνωστικές λειτουργίες του, με μία σχεδόν δυστοπική ιστορία, όπου για να έχεις τη δυνατότητα να μάθεις την αλήθεια σε μία ερώτησή σου, θυσιάζεις μία ανάμνησή σου.
Με το “Hannah, if only you knew how far behind I am*”, τα κολάζ της καλλιτέχνιδας Hannah Höch, ένα σαρδόνιο σχόλιο για τους επικαθορισμούς της γυναικείας ταυτότητας, είναι το υπόβαθρο πίσω από την ιστορία της Μαρίκας Παπαποστόλου και το τι μπορεί να δημιουργήσει με τις λέξεις της, ως γυναίκα έναν αιώνα μετά, νιώθοντας ίσως στάσιμη ακόμη στην κουζίνα του σπιτιού της.
«Το νοιάξιμο είναι πράξη δημιουργική» γράφει στο The Magical Act η ίδια η Katia, που πειραματίζεται με τη μορφή της συνέντευξης στη λογοτεχνία, αντλώντας σοφία από τον χρησμό μιας σύγχρονης προφήτισσας. Και αυτή η φράση εμπεριέχει μια αυτοαναφορικότητα, κρατώντας την έννοια της προσφοράς μέσα από την ανάγνωση και τη γραφή που επιθυμεί να καλλιεργήσει.
Στην ιστορία “What is Real”, oι θραυσματικές σκέψεις της Αναστασίας Παππά, αποτυπώνουν εν είδει σημειώσεων τη συναισθηματική κατάσταση μίας νέας γνωριμίας και του πώς αντιλαμβάνεσαι τα πολύ πραγματικά σου συναισθήματα μέσα στην πολύ σουρεάλ πραγματικότητα με την απόσταση, τις μετατοπίσεις και τις ασάφειες του απέναντι προσώπου.
Η ανάγνωση τελειώνει, όμως το ενδιαφέρον για αυτή την ιδέα μεγαλώνει. Η Katia και η Φανή μοιράζονται σκέψεις για αυτές τις συναντήσεις, το πώς επηρεάζουν τις ίδιες και το πώς αφορούν το κοινό αλλά και την επόμενη θεματική του Athenians Assembly.
«The Athenians Assembly». Πώς προέκυψε η επιλογή αυτής της ονομασίας, με τις ιστορικές της συνδηλώσεις και γιατί επιλέξατε να διαφοροποιηθείτε εστιάζοντας αποκλειστικά στις γυναίκες;
Katia Z: Αναζητούσαμε μία μορφή που θα μας επέτρεπε να ακούσουμε το τι σκέφτονται και το τι γράφουν οι γυναίκες της Αθήνας. Για εμάς, το ζητούμενο ήταν να δημιουργήσουμε μια πλατφόρμα, που να καλωσορίζει τόσο τις ήδη δημοσιευμένες συγγραφείς όσο και εκείνες που δεν έχουν εκδώσει το έργο τους, ακόμη και όσες δεν θεωρούν τον εαυτό τους συγγραφέα. Θέλαμε να είμαστε ανοιχτές σε έργα που βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση και στον πειραματισμό. Έτσι, η μορφή της αρχαίας Συνέλευσης των Αθηνών, με το πνεύμα της ανοιχτής ανταλλαγής ιδεών που τη διέκρινε, φάνηκε να ταιριάζει απόλυτα στο εγχείρημά μας. Η εστίαση στις γυναίκες συγγραφείς αποτελεί μια προσπάθεια να αναδειχθούν φωνές που παραδοσιακά δεν είχαν την ορατότητα που τους αναλογούσε. Είμαστε, ωστόσο, πολύ χαρούμενες που άνδρες συμμετέχουν στο κοινό της «Assembly». Αγαπάμε το κοινό μας!
Πώς νιώθετε ότι εξελίσσεται αυτή η πρωτοβουλία και πώς έχει υποδεχθεί το κοινό το εγχείρημά σας; Έχει αρχίσει να διαμορφώνεται ένας πραγματικός ασφαλής χώρος για τη δημιουργικότητα και τη γραφή, που δίνει βήμα στις γυναικείες φωνές; Και, κατ’ επέκταση, ενθαρρύνει τη γραφή και την ανάγνωση;
Φανή Χ-Ε.: Αυτό που ξεκίνησε ως μία πρωτοβουλία για την υποστήριξη του Action for Women, ένα καταφύγιο για κακοποιημένες γυναίκες, που παραμένει κοντά στην καρδιά της Katia, έχει εξελιχθεί σε μια πλατφόρμα, στην οποία οι γυναίκες μπορούν να μιλήσουν, να διαβάσουν και να μοιραστούν ανοιχτά αυτό που είναι, μέσα σε έναν ασφαλή χώρο, απαλλαγμένο από πολιτικές σκοπιμότητες και κριτική. Το «αληθινό» δεν σημαίνει «χωρίς φίλτρα», καθώς προσπαθούμε να διατηρούμε ένα αίσθημα ασφάλειας. Το «αληθινό», από την άλλη, που ήταν και το θέμα της ένατης συνάντησής μας, θέλουμε να σημαίνει «ανοιχτό στην ερμηνεία».
Katia Z: Ξεκινήσαμε τον Ιούλιο του 2024, χωρίς να γνωρίζουμε τι να περιμένουμε. Για την πρώτη μας συνάντηση προσκαλέσαμε ανθρώπους που γνωρίζαμε, χωρίς να ορίσουμε χρονικό περιορισμό ή θεματική. Αυτή είναι πλέον η ένατη συνάντησή μας και έχουμε καταλήξει σε μια μορφή που λειτουργεί πολύ καλά. Κάθε φορά επιλέγουμε ένα θέμα, όπως για παράδειγμα «CARE», «WANT», «REAL» και κάθε συμμετέχουσα έχει στη διάθεσή της λιγότερο από πέντε λεπτά για να το προσεγγίσει με όποιον τρόπο επιθυμεί. Η προετοιμασία γίνεται εκ των προτέρων. Το αποτέλεσμα είναι ένα μείγμα ποίησης, θεάτρου και spoken word. Από το κοινό μας έχουμε ακούσει σαν σχόλιο ότι πρόκειται για έναν εξαιρετικό τρόπο να γνωρίσει κανείς ανθρώπους που διαβάζουν, σκέφτονται και αναζητούν έναν δημιουργικό τρόπο για να περάσουν τη βραδιά τους. Για τις συμμετέχουσες, από την άλλη, είναι ένας ασφαλής και ενθαρρυντικός χώρος, όπου μπορούν να δοκιμάσουν τα κείμενά τους και να τα παρουσιάσουν μπροστά στο κοινό.
Πώς θα περιγράφατε το αναγνωστικό κοινό της Αθήνας; Παραμένει ζωντανό το ενδιαφέρον για την ανάγνωση και τη γραφή;
Φανή Χ-Ε.: Η ανάγνωση και η γραφή είναι απολύτως ζωντανές, απλώς δεν ακολουθούν τις κοινωνικές νόρμες και, γι' αυτό, πλατφόρμες σαν τη δική μας χρειάζονται χρόνο για να ακουστούν και να γίνουν γνωστές. Υπάρχουν διάφοροι χώροι στην Αθήνα που διοργανώνουν βραδιές ανοιχτού μικροφώνου, δίνοντας σε συγγραφείς την ευκαιρία να διαβάσουν τα έργα τους. Είμαστε ένας από αυτούς. Αυτό που μας διαφοροποιεί είναι η θεματική εμπειρία κάθε συνάντησης, η οποία επιτρέπει πολλαπλές ερμηνείες κάθε θέματος που επιλέγουμε να εξερευνήσουμε.
Katia Ζ: Βλέπουμε ότι αυτό το ενδιαφέρον αυξάνεται. Πολλοί νέοι άνθρωποι έρχονται στις συναντήσεις μας. Αυτό που τους συνδέει είναι η επιθυμία να έρθουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους στον πραγματικό κόσμο και να βρουν μια κοινότητα στην οποία να ανήκουν.
Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί εννέα συναντήσεις από το BC Athens Book Club και το Booktique, που διανύει πλέον την τέταρτη χρονιά του. Υπήρξαν ιστορίες που σας άγγιξαν ιδιαίτερα, σας ενέπνευσαν ή άλλαξαν τις αντιλήψεις σας με απρόσμενο τρόπο;
Φανή Χ-Ε.: Κάθε Συνέλευση είναι αρκετά διαφορετική από την προηγούμενη και καθεμία μας αγγίζει με διαφορετικό τρόπο. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω τις αγαπημένες μου αποκλειστικά με βάση την ατμόσφαιρά τους, θα επέλεγα τις WITCHES, WORK και RED.
Katia Ζ: Θεωρώ εξαιρετικά εμπνευστικό το να ακούω γυναίκες που γράφουν σιωπηρά εδώ και χρόνια, χωρίς όμως να έχουν βρει ποτέ την αυτοπεποίθηση να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Υπάρχει αυτή η αντίληψη ότι μόνο ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να γίνουν συγγραφείς. Έχουμε αρχιτέκτονες, φωτογράφους και μηχανικούς που διαβάζουν τα κείμενά τους και λατρεύω να είμαι παρούσα τη στιγμή, που ακούν για πρώτη φορά τη δική τους φωνή να ακούγεται δυνατά και βλέπουν τα κείμενά τους να αποκτούν τη φυσική υπόσταση του προφορικού λόγου, να μετουσιώνονται σε κάτι που εκφράστηκε και ολοκληρώθηκε, αντί να παραμένουν καταχωνιασμένα σε ένα συρτάρι. Είναι υπέροχο να έχεις δημιουργήσει μια πλατφόρμα που ενθαρρύνει αυτές τις φωνές να ακουστούν.
Πώς επιλέγετε τις θεματικές σας; Εμπνέεστε από μια καθολική αλήθεια, μία τυχαία σκέψη ή, ίσως, από μια αυθόρμητη εμπειρία;
Φανή Χ-Ε.: Οι θεματικές προκύπτουν τυχαία, από τη μία συζήτηση στην επόμενη. Προσπαθούμε να επιλέγουμε λέξεις που επιδέχονται ανοιχτές ερμηνείες και δεν κατευθύνουν τελικά τη συμμετέχουσα προς μια «κοινή» προσέγγιση. Ανάμεσα στις θεματικές, που έχουμε επιλέξει μέχρι σήμερα είναι οι«Passage», «Care» και «Birthday», λέξεις που μπορούν να γίνουν αντιληπτές με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με τα βιώματα του καθενός. Είναι θεματικές για τις οποίες μας ενδιαφέρει πραγματικά να ακούσουμε τι έχουν να πουν οι άνθρωποι. Η επόμενη θα είναι εκείνη των «Strangers» και προέκυψε μέσα από μια συζήτηση με μία από τις ομιλήτριες της τελευταίας συνάντησης. Η Katia κι εγώ κοιταχτήκαμε και αμέσως καταλάβαμε ότι αυτό ήταν το θέμα μας.
Katia Z: Στην πραγματικότητα, ισχύουν όλα τα παραπάνω. Συνήθως επιλέγουμε τη θεματική στο τέλος της βραδιάς, με βάση όσα μοιάζουν να αιωρούνται στην ατμόσφαιρα, όσα μοιάζουν να χρειάζεται να ειπωθούν, αλλά δεν έχουν ακόμη εκφραστεί. Η θεματική «REAL» γεννήθηκε από την προηγούμενη, που ήταν αυτή της «WORK», καθώς είχαν μείνει εκκρεμείς κάποιες σκέψεις σχετικά με τους μύθους και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος. Έτσι, θελήσαμε να αναλογιστούμε το σουρεαλιστικό και την πραγματικότητα. Τι είναι αληθινό; Η επόμενη θεματική μας θα είναι εκείνη των «STRANGERS» και προέκυψε και πάλι μέσα από τις συζητήσεις εκείνης της βραδιάς, γύρω από τις κοινότητες στις οποίες επιθυμούμε να ανήκουμε.
Η γραφή κάθε ιστορίας γίνεται στα αγγλικά. Γιατί επιλέξατε μια άλλη γλώσσα; Έχει να κάνει με τη διεθνή της απεύθυνση; Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι βρίσκουν ευκολότερο το να εκφράσουν τις βαθύτερες σκέψεις τους χρησιμοποιώντας μια άλλη γλώσσα ως «μάσκα», με την απόσταση να τους επιτρέπει να εκφραστούν με μεγαλύτερη ελευθερία.
Φανή Χ-Ε.: Πράγματι, συνδέεται με τη διεθνή απεύθυνση. Ωστόσο, έχουμε φιλοξενήσει ομιλήτριες που διάβασαν στα ελληνικά και φροντίσαμε να παρέχουμε το κείμενο σε μετάφραση για τους διεθνείς επισκέπτες που είχαν έρθει να τις ακούσουν. Δεν θα έλεγα ότι είναι ευκολότερο· είναι διαφορετικό. Και ίσως η ανάγκη να επιμεληθεί κανείς το πρωτότυπο κείμενο, ώστε να μπορεί να απευθυνθεί σε ένα ευρύτερο κοινό, τον οδηγεί να εμβαθύνει περισσότερο σε αυτό.
Katia Ζ: Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση. Είμαι ξένη και αισθάνομαι ξένη σχεδόν παντού, καθώς έχω μετακινηθεί από χώρα σε χώρα. Πολλοί από τους ανθρώπους που έρχονται είναι επίσης ξένοι ή αισθάνονται έτσι, ζώντας ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους και προσπαθώντας να κατανοήσουν αυτές τις μεταβάσεις. Γι' αυτό και τα περισσότερα κείμενά μας είναι στα αγγλικά, χωρίς όμως να αποκλείουμε τους Έλληνες ποιητές ή τα ελληνόγλωσσα κείμενα. Εναπόκειται στις ίδιες τις συμμετέχουσες να αποφασίσουν με ποιον τρόπο θα προσεγγίσουν το θέμα.
Η «The Athenians Assembly» έχει και μια φιλανθρωπική πλευρά, καθώς υποστηρίζει ενεργά το Action for Women. Πιστεύετε ότι η τέχνη της γραφής αποκτά μια άλλη διάσταση ή ίσως έναν υψηλότερο σκοπό, όταν, πέρα από την ανταλλαγή ιστοριών και τον στοχασμό γύρω από τον κόσμο, μεταφράζεται και σε ουσιαστική δράση και υποστήριξη προς τους άλλους;
Katia Ζ: Συγκεντρώνω επίσης ενεργά χρήματα για το Action for Women, μέσω της λέσχης ανάγνωσης BC Athens και στέλνουμε κάθε μήνα μια δωρεά στο καταφύγιό τους για γυναίκες. Στην Assembly δεν ζητάμε αντίτιμο για τη συμμετοχή, θα θέλαμε όμως να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό σχετικά με τη δράση αυτής της μη κυβερνητικής οργάνωσης. Όπως λέει και η ιδρύτριά της, «κανείς δεν μπορεί να κάνει τα πάντα, αλλά όλοι μπορούν να κάνουν κάτι». Είναι πραγματικά όμορφο να κάνεις κάτι από κοινού με ανθρώπους που αγαπούν το ίδιο πράγμα με εσένα.
Θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας κάποια από τα μελλοντικά σας σχέδια για την «The Athenians Assembly»;
Katia Ζ: Η «The Athenians Assembly» πραγματοποιείται κάθε τρεις μήνες και σχεδιάζουμε τη δέκατη συνάντησή μας, με θεματική εκείνη των «STRANGERS», για τον Φεβρουάριο του 2027. Ανυπομονούμε να ακούσουμε τις προσεγγίσεις των συγγραφέων που θα θελήσουν να αφιερωθούν σε αυτό το θέμα.
Το Booktique Athens βρίσκεται
Πατριάρχου Ιωακείμ 21, Αθήνα
