«Είσαι ό,τι φοράς»: Η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη που αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις τη μόδα
Μια έκθεση που διερευνά τη διαλεκτική μόδας και τέχνης και μαζί ένας συναισθηματικός φόρος τιμής στη μεγάλη σχεδιάστρια Σοφία Κοκοσαλάκη, μας αποκαλύπτει τη δύναμη της αλληλεπίδρασης, προβάλλοντας το γεγονός του ότι μέσα από την ένδυση υιοθετούμε τη δική μας κοινωνική στάση.
Στην αρχή της έκθεσης ένα φωτογραφικό έργο των Versaweiss, σαν προοικονομία των όσων θα ακολουθήσουν, δημιουργεί εξαρχής μια αντίθεση. Ένα παράλληλο σύμπαν ανάμεσα στη σύμβαση και στην αστερόσκονη.
Now that the gleam is almost over (after Studio 54), 2014. Εκτύπωση inkjet και
ακρυλικό σπρέι σε αρχειακό ματ χαρτί, 120 x 200 εκ. (copyright Μαριλένα Βρανά για το
Bovary)
Τίτλος του: “Now that that the gleam is almost over”. Τώρα που η λάμψη έχει σχεδόν σβήσει... Ένα ασπρόμαυρο στιγμιότυπο μιας βραδιάς θρυλικής στο Studio 54 με μορφές, όπως η Bianca Jagger, ο Andy Warhol και η Diana Vreeland να ίπτανται πάνω από το οικογενειακό δείπνο μιας καθωσπρέπει οικογένειας της αμερικανικής κανονικότητας, σαν απόκομμα διαφήμισης των ‘50s. Που ίσως κι εκείνη να ήθελε να ανυψωθεί σε εκείνη την άλλη διάσταση.
Όμως, η λάμψη της μόδας δεν τελειώνει ποτέ. Έστω κι αν, πρόσκαιρα, τρεμοπαίζει μέσα από τις εφήμερες εναλλαγές της. Ο απόηχός της μένει σαν τον αντίκτυπο της πιο μεγάλης στιγμής εξιδανίκευσης. Κι αν η μόδα έχει τη δύναμη να επανεφεύρει τον εαυτό της σκορπίζοντας μαγεία αλλά και σκέψη, το ίδιο προσφέρει και η τέχνη. Μόδα και τέχνη ενεργοποιούν συνδέσεις και αντιδράσεις, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, φορώντας τις αξίες μας κατάσαρκα…
Κι ύστερα, στο κέντρο της αίθουσας στέκουν εικοσιτέσσερις δημιουργίες. Τα πολιτισμικά ίχνη της ρεθύμνιας και διεθνούς σχεδιάστριας Σοφίας Κοκοσαλάκη, από τα πρώτα δείγματα γραφής της το 2002 μέχρι και το 2014. «Οι αρχαιοελληνικές πτυχώσεις, οι επιρροές από την αστική ζωή, τη street κουλτούρα, την αισθητική της new wave και της post-punk μουσικής σκηνής…», όπως διαβάζουμε στο κείμενο της ιστορικού του ενδύματος Μέτυς Τσουκάτου, εμποτίζουν κάθε ένδυμα. Γύρω τους, σαν μια συνέχεια, μοιάζουν να εξακτινώνονται ζωγραφικά έργα, video art, κολάζ και κατασκευές τριάντα δύο καλλιτεχνών, που ζωντανεύουν με τον τρόπο τους αυτό το παλίμψηστο αναφορών.
Κάθε αντίστιξη είναι μια πτυχή σε αυτή την πολυδύναμη σχέση μόδας και τέχνης. Ιστορικές, κοινωνικές και ιδεολογικές αποχρώσεις που μαρτυρούν συνεχείς διεργασίες. Και εντέλει διαμορφώνουν μια αισθητική συνείδηση.
Τα ρούχα του νεωτερισμού και οι καταραμένοι ποιητές του σήμερα…Το “Birdman costume ΙΙ” από denim του Ανέστη Ιωάννου με τη μάσκα-ράμφος (plague doctor), μοιάζει με στολή των προαστίων και του περιθωρίου, που διαχέεται προς όλα τα στρώματα, θυμίζοντας πως ο ζωντανός διάλογος με τις υποκουλτούρες παράγει τη μόδα. Τα παγόνια του μπουρλέσκ ως σύγχρονα «άνθη του κακού» στο έργο του Δήμητρη Αντωνίτση υπενθυμίζουν τις επιρροές από το grand spectacle. Ο Φίλιππος ο Β’ ο Μακεδών με κολεγιακό streetwear σε κολάζ του Αντώνη Βολανάκη αναρωτιέται “Who am I”, ενώ στις λεπτές σκηνογραφικές συνθέσεις από μολύβι της Χριστιάνα Σούλου, βρίσκουμε τη φράση «Αν μεταμορφωνόμουν σε σύννεφο;» από το θεατρικό «Το κοινό» του Λόρκα. Σαν μια ιδέα δραπέτευσης μέσα από την επινόηση του εαυτού.
Τα χάρτινα φορέματα του Hussein Chalayan και του Travis Hutchinson, κάποτε σύμβολα της απελευθέρωσης και της μαζικής πρόσβασης στη μόδα των ‘60s συναντούν τις «Ταραχές της Πανδώρας» της Αλίκης Παλάσκα. Ένα γλυπτό-φορητό landfill ρούχων, που μας μιλά για σύγχρονα δεινά. Τον υπερκαταναλωτισμό, τη σπατάλη της βιομηχανίας της μόδας και την πίεση του να προλαβαίνεις το κυνήγι του στιλ για να παραμένεις αποδεκτός. Τα «κουρέλια σε μετάβαση» της Ευγενίας Αποστόλου, που μιλούν για τη δυνητική μετάλλαξη της ύλης έχουν την ίδια θέση στον χώρο με τα «Παράσημα» του Λευτέρη Κανακάκι, τα διακριτικά μιας αξιοσέβαστης ύπαρξης, που ορίζει η σημειολογία της μόδας.
Παραστατικές και εικονογραφικές αξίες, όπως εκείνες που σχετίζονται με το εθνικό αφήγημα, υπόκεινται σε νέες ερμηνείες. Στη Frieze του Νίκου Χαραλαμπίδη, πρόσωπα της επανάστασης σαν σουβενίρ-φετίχ ξεπηδούν απο τα Βrillo Βoxes του Andy Warhol, μια αλληγορία ότι στο μάρκετινγκ της τέχνης και της μόδας όλα συμφύρονται, anything goes. Ενώ η τεχνική του εργόχειρου στο έργο του Σταμάτη Ζάννου κεντά την έννοια του διαχρονικού αλλιώς, απεικονίζοντας αντί για μοτίβα της παράδοσης τις πλατφόρμες Rainbow του Salvatore Ferragamo, που φτιάχτηκαν για τη Judy Garland το 1938.
Μπενάκη
Η πρωτογενής σύλληψη γίνεται πράξη από το σκίτσο στο ζωντανό σώμα, μέσα από το ένδυμα και πιο συγκεκριμένα παράτολμες κατασκευές wearables που αμφισβητούν την καθιερωμένη μορφολογία του ρούχου, επιβάλλοντας δομικά καινούργιες εικόνες καθημερινότητας στο βίντεο “Body in Build” της Ελεωνόρας Αντωνιάδου.
Και μαζί ένα σχόλιο για όλους αυτούς τους έμφυλους επικαθορισμούς και την κατασκευή της εικόνας. Στο “the carcass” της Σοφίας Κοσμάογλου τα περιεχόμενα της γυναικείας τσάντας είναι ένας διαμελισμένος μικρόκοσμος, που αποκωδικοποιεί τη γυναικεία συνθήκη. Στο κινηματογραφικό project “Identity in Between” της Έφης Σπύρου και της Μαριάννας Καβαλλιεράτου μία γυναίκα περπατά ξυπόλητη, έκθετη ανάμεσα στις προσδοκίες και στις απαιτήσεις που προϋποθέτει η φύση της, δοκιμάζoντας μέσα από εκατοντάδες παπούτσια- από roller-skates και βατραχοπέδιλα μέχρι ποέντ και ποδονάρια χειρουργείου- σε ποια θα χωρέσει η γυναικεία ταυτότητα. Τι ρόλο θα επιλέξει μια σύγχρονη Σταχτοπούτα της απομάγευσης για να βρει τις ισορροπίες της, τον βηματισμό της. Ενώ στο “Ein blonder traum” (ένα ξανθό όνειρο) της Vanessa Beecroft, πανομοιότυπες φιγούρες με ξανθιές neon περούκες και go-go boots σαν διαψευσμένες Marilyn δεν θέλουν να είναι πια αρεστές μαριονέτες.
Concept \u2012 Σκηνοθεσία: Έφη Σπύρου Φωτογραφία: Παύλος Μαυρικίδης |
Καλλιτέχνης: Μαριάννα Καβαλλιεράτου Φωτογράφος: Έμμα Λουίζ Χαραλάμπους, 2021
Οι τρεις επιμελητές αναζήτησαν τη σύνδεση των δύο κόσμων, διερευνώντας το αξίωμα του «Είσαι ό,τι φοράς». Την καλλιτεχνική εκρηκτικότητα και το πολιτικό πρόσωπο της μόδας. Γιατί η μόδα, όπως μεταφέρουν μέσα από τα λόγια της Coco Chanel «δεν έχει δύναμη χωρίς εσωτερικότητα». Για αυτή την ιδιότητά της ως την πιο δημιουργική έκφραση της κοινωνίας αλλά και για το εννοιολογικό υπόβαθρο της έκθεσης, η ομάδα της Μαρία Μαραγκού, Μαρίας Παναγίδου και Σταύρου Καβαλάρη μοιράζονται τις σκέψεις τους.
«Είσαι ό,τι φοράς»… Πώς ερμηνεύετε εσείς τον τίτλο της έκθεσης; Είναι το ρούχο ακόμη ένας παγιωμένος δείκτης κοινωνικής θέσης ή ένα δυναμικό μέσο, μέσα από το οποίο διαμορφώνουμε και επαναπροσδιορίζουμε το ποιοι είμαστε, αμφισβητώντας κοινωνικούς ρόλους;
Ο τίτλος της έκθεσης ‘Είσαι Ό,τι φοράς’ ήταν μια ιδέα της Μαρίας Μαραγκού, ένας τίτλος που αφήνει ανοιχτή τη συζήτηση για την εννοιολογία του ρόλου του ρούχου, του ενδύματος, αν θέλετε. Για εμάς, υπήρξε η αφορμή για να διερευνήσουμε τη διαδραστική σχέση της μόδας με τη σύγχρονη τέχνη, το πεδίο από το οποίο προερχόμαστε, αγαπώντας συνάμα και οι τρεις το ρούχο. Το ρούχο σίγουρα, σε πολλές περιόδους, καθόρισε το status quo και υπήρξε δείκτης κοινωνικής θέσης. Σήμερα, αυτό έχει ρευστοποιηθεί και υπάρχει μεγάλη ζύμωση γύρω από τον ρόλο του ρούχου. Η μόδα επηρεάζεται πια από την ούτω καλούμενη κουλτούρα του δρόμου, οι μεγάλοι οίκοι ραπτικής αναζητούν νέους δρόμους σύνδεσης με το κοινό τους και την τέχνη και γενικά υπάρχει μια δυναμική που πράγματι αμφισβητεί τους κοινωνικούς ρόλους.
για το Bovary
Πώς αποτυπώνεται αυτή η ενεργητική και αμφίδρομη σχέση μεταξύ μόδας και σύγχρονης τέχνης μέσα από την επιμελητική προσέγγιση και τον σχεδιασμό της έκθεσης;
Η αποτύπωση έγκειται στα ελληνικά και βυζαντινά στοιχεία ως παράδοση, η οποία επηρέασε την επιλογή των έργων σε πρώτο επίπεδο. Σε δεύτερο επίπεδο, η αποδομημένη οικονομική κατάσταση της βιομηχανίας της μόδας, η σύγκλιση των σχεδιαστών με underground στοιχεία και την κουλτούρα του δρόμου, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επιλογή των έργων. Συνάμα, ρόλο έπαιξε και η διατήρηση μιας σχεδόν ‘μουχλιασμένης‘ δόξας την οποία, τόσο οι οίκοι μόδας, όσο και οι σχεδιαστές ‘πολεμούν’ να κρατήσουν ζωντανή. Στην έκθεση υπάρχουν έργα που ειρωνεύονται το παρελθόν καθώς και άλλα που γεφυρώνουν την παράδοση, την αρχιτεκτονική με την κουλτούρα του δρόμου.
Ό σχεδιασμός του εκθεσιακού χώρου έγινε με επίκεντρο τις δημιουργίες της Σοφίας Κοκοσαλάκη, ένα είδος πασαρέλας δηλαδή, όπου έργα εικαστικά και ρούχα συνυπάρχουν.
Πυρήνα της έκθεσης αποτελεί το έργο της διεθνούς σχεδιάστριας Σοφίας Κοκοσαλάκη. Πώς επηρέασε ή καθόρισε τη φυσιογνωμία της σύγχρονης ελληνικής μόδας κατά τη γνώμη σας;
Επηρέασε τη διεθνή μόδα- κυρίως την αγγλοσαξωνική –και μέσω της διεθνούς καταξίωσής της, η Σοφία Κοκοσαλάκη έγινε δημοφιλής σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Η αγάπη της για τον τόπο και την ιστορία του, τα Ρούστικα Ρεθύμνου και τον Μινωϊκό πολιτισμό και η αποτύπωσή τους στα ρούχα της, σίγουρα επηρέασαν τη φυσιογνωμία της σύγχρονης ελληνικής μόδας. Οι γνωστές πασαρέλες της στα Ρούστικα μέσα στη φύση, δείχνουν αυτή την αγάπη που μετατράπηκε σε μόδα.
Πώς επιλέχθηκαν οι 32 καλλιτέχνες και σχεδιαστές μόδας που συμμετέχουν στην έκθεση;
Οι καλλιτέχνες επιλέχθηκαν με βάση τη σχέση που έχουν τα έργα τους, με το χρόνο, την τεχνολογία, τη σχέση του άυλου και της σημασίας που προσδίδουν ως κέντρισμα μιας εξωστρεφούς ή εσωστρεφούς διάθεσης. Στην έκθεση συμμετέχει άλλος ένας σχεδιαστής μόδας, ο Hussein Chalayan με ένα εικαστικό έργο, το ‘Airmail Dress’.
Πώς επηρεάζεται η μόδα από τη σύγχρονη τέχνη τον 21ο αιώνα; Θεωρείτε ότι τα δύο πεδία αλληλοεπηρεάζονται επί ίσοις όροις, δεδομένου ότι η μόδα συχνά υποτάσσεται σε εμπορικούς κανόνες;
Το ύφος της τέχνης του 21ου αιώνα επηρεάζει τη μόδα, τη μουσική με πιο γρήγορες και εφαρμοσμένες φόρμες, δεδομένου ότι η ταχύτητα τόσο της δημιουργίας, όσο και της εξέλιξής της, παραμένει ο κοινός παρονομαστής.
Γνωρίζουμε ότι οι υποκουλτούρες, που προέρχονται από διαφορετικές κοινωνικές διεργασίες και ιδιαίτερα από τους νέους, έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν μέχρι και την υψηλή ραπτική. Βλέπουμε τέτοια δημιουργικά δάνεια στην έκθεση;
Στην έκθεση τα ρούχα της Σοφίας Κοκοσαλάκη αντλούν έμπνευση από τα Μινωϊκά και Ελληνικά στοιχεία, καθώς και υβριδικά ίχνη από την κουλτούρα της post-punk και των underground συμπεριφορών, π.χ. δέρμα, ελληνικές κλωστές, με διεργασίες όμως που αντανακλούν, ακόμα και σήμερα, την εποχή μας.
Υπήρξε κάτι που ανακαλύψατε μέσα από την έρευνα για την έκθεση, σχετικά με τη μόδα και τους ανθρώπους, που έφερε νέο φως στην αντίληψή σας και θα θέλατε να μοιραστείτε;
Ανακαλύψεις, ίσως όχι, ισχυροποίηση των γνωστών δεδομένων, σίγουρα ναι! Μέσα από την έρευνα και όλη τη διαδικασία της προετοιμασίας της έκθεσης ισχυροποιήθηκε η πεποίθησή μας για τη διαδραστική σχέση της μόδας του σήμερα με τη σύγχρονη τέχνη.
Η έκθεση «Είσαι ό,τι φοράς» θα διαρκέσει έως τις 24 Μαΐου 2026.
Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, Αθήνα, 11854
Ξεναγήσεις για το κοινό από τους επιμελητές θα πραγματοποιηθούν τις ακόλουθες μέρες και ώρες:
Σάββατο 04 Απριλίου2026, ώρα 12:00
Σάββατο 25 Απριλίου 2026, ώρα 12:00
Σάββατο 16 Μαΐου 2026, ώρα 12:00
Σάββατο 25 Μαΐου 2026, ώρα 12:00
