«Η καρδιά του Ταύρου»: Το κινηματογραφικό πορτρέτο του Δημήτρη Παπαϊωάννου
Το ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή για τον Δημήτρη Παπαϊωάννου φωτίζει την προετοιμασία της παράστασης «Εγκάρσιος Προσανατολισμός», με έναν τρόπο που πηγάζει από την καρδιά, όπως ο τίτλος του.
«Οι άνθρωποι μετατοπίζουν την προοπτική της ζωής, εγώ θέλω να ζήσω», λέει η Υβόννη, η ηρωίδα στο θεατρικό του Βίτολντ Γκομπρόβιτς...
Στο ντοκιμαντέρ της, “Η καρδιά του ταύρου” η σκηνοθέτρια και Καθηγήτρια Κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Εύα Στεφανή παρατηρεί σε διάστημα δύο χρόνων, τον καλό της φίλο, από την ηλικία των δεκαεννιά, Δημήτρη Παπαϊωάννου, να μετατοπίζει τον χρόνο και να βρίσκει τη δική του προοπτική στη ζωή, μέσα από την τέχνη.
Σε μια συνθήκη διπλά εύθραυστη. Στην εποχή της δοκιμής, της προσωρινής αβεβαιότητας για το τελικό αποτέλεσμα, εκεί όπου η έκθεση σε κάνει να νιώθεις διπλά τρωτός και παράλληλα σε ένα κλίμα ανασφάλειας γενικής, άνω της καλλιτεχνικής δύναμης, εν μέσω της καραντίνας.
“Ι should be suspicious of what I want”, εκφράζει ως φωναχτή υπενθύμιση σε μια στιγμή ενδοσκόπησης ο καλλιτέχνης. Χρειάστηκε πολλές φορές να προστατευτεί από την επιθυμία του. Τις θύελλες του επεκτατισμού, της φιλοδοξίας ή της μισανθρωπίας, που του έκρυβαν το τοπίο. Εδώ, ο φακός της Στεφανή δεν αποτυπώνει το μεγαλείο, αλλά το ασαφές, που βέβαια ενέχει και το θαύμα... Η ταινία γίνεται, χωρίς να το επιδιώκει, μια εποποιία για τη δημιουργία, τρυφερή και διαρκώς αυτοαναιρούμενη…Το πρότερο της δόξας, η ελευθερία και τα μέσα για να φέρει ο καλλιτέχνης εις πέρας το νέο του έργο υπόκεινται σε μια κατάσταση αναμονής, που μοιάζει να μην έχει τέλος… σαν έργο του Μπέκετ. Κι, όμως η άσκηση δεν σταματά ποτέ. Η «πίστη στην παράλογη συνθήκη ότι κάτι αξίζει να παρουσιαστεί στην καλύτερη δυνατή εκδοχή του».
Τα πλάνα της δημιουργού θυμίζουν κρυφτό μεταξύ σκότους και φωτός. Ένα μεγάλο παιχνίδι με το φως και τη σκιά και το πώς προσανατολίζεται κανείς για να βρει τον ρυθμό του. Μέσα από το παρασκήνιο, τις πρόβες και τις κινήσεις που φωτίζουν ξανά και ξανά τη σκηνή, διεκδικώντας τη θέση τους στο έργο. Αλλά και ένα κρυφτό μεταξύ της ζωής και της σκέψης του θανάτου. «Σκέφτεσαι τον θάνατο;» ρωτά τον Παπαϊωάννου, η σκηνοθέτρια. Κάθε μέρα της απαντά. Όμως, κάπως πρέπει να συνεχίσεις. Να ζήσεις και να καταπιαστείς με αυτό που πιστεύεις ότι αξίζει να παραμείνει. Κι αν ο «Εγκάρσιος Προσανατολισμός» αναφέρεται στο «εσωτερικό gps που έχουν οι νυχτοπεταλούδες, που για να κρατούν ευθύγραμμη πορεία έχουν πάντα το φως του φεγγαριού σε μια γωνία σε σχέση με την πορεία τους», υπάρχει και ένα εσωτερικό gps για τους ανθρώπους. Μια πυξίδα προς το φως, η ανάγκη για νόημα. Η τέχνη: «υπάρχει κάτι εκτός της συγκεκριμένης ζωής που ζεις, υπάρχει κάτι το αιώνιο και αυτή είναι η χαρά της τέχνης», με τα λόγια του.
Η αναφορά στον ταύρο εκφράζει την αρχέγονη αρσενική δύναμη, βίαιη και επικίνδυνη. Και απέναντι βρίσκεται το «φως της γυναίκας που έλκει τους άνδρες και αλλάζει τη δράση τους πάνω στη σκηνή». Μια αναφορά προσωπική που απευθύνεται στον πατέρα, που από δυνατός άνδρας μεγαλώνει και γίνεται ανήμπορος, προοιωνίζοντας το κοινό πεπρωμένο.
Όσο και για την έμπνευση; «Μια μέρα στη δουλειά που αφού έχεις διαλυθεί κάτι σου αρέσει. Αυτό είναι». Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου προσδιορίζεται ως φορμαλιστής, προσφέροντας ένα ενιαίο ταξίδι από εικόνες θραυσματικές. Κι αυτό γιατί θέλει «να θυμίσει τη χαρά που νιώθαμε παιδιά όταν μας έφτιαχναν μια ψευδαίσθηση». Να φέρει μια δίοδο ώστε «με ρυθμούς και στιγμές της φαντασίας να περάσει κανείς στην περιοχή του ονείρου». Εκείνος αγαπά την ασχήμια μας και την ομορφιά μας το ίδιο τοποθετώντας τες σε ένα ενιαίο πλέγμα, όπου κατά κάποιο τρόπο κερδίζει πάντα η ομορφιά. Στον Εγκάρσιο προσανατολισμό βλέπουμε τη Breanna O'Mara ως Αφροδίτη του Μποτιτσέλι να διαδέχεται την Τίνα Παπανικολάου ως μια άλλη “Venus” του Βίλεντορφ, μέσα από τη χρονική πύλη μιας πόρτας. Δεν έχει καθόλου σημασία να πιάνεις τις αναφορές, επικοινωνεί ο Παπαϊωάννου, όμως αν το κάνεις «τότε η καύλα της τέχνης είναι ακόμα μεγαλύτερη». Μέσα από την κίνηση αποκαλύπτεται προοδευτικά η «τεράστια ενεργοφόρος δύναμη των κυττάρων, μια φυσική ώθηση στο να λένε ναι στη ζωή». Όμως, εξίσου σημαντική και η μη κίνηση, το απαραίτητο κενό, για να έχει πραγματική βαρύτητα αυτό που έχεις να πεις.
Οι άνθρωποι πιάνονται στα δίχτυα του πόθου, όπως τα έντομα στο φως, ακούμε στην ταινία. Όμως μέσα της βλέπουμε και το αντιφέγγισμα του πρώτου μεγάλου έρωτα στα δεκαεπτά. Του Γερμανού Πίτερ, που απεικονίζεται στο κόμικ «Κοντροσόλ στο χάος». Τότε που ο καλλιτέχνης ένιωσε ότι δεν πειράζει και να πεθάνεις από αυτόν. Την αποκάλυψη του πρώτου έρωτα με τα μάτια του πρωτόγνωρου δεν θα την ξαναβρεί… Αλλά ο έρωτας που χάθηκε θα γίνει μια πρωταρχική δίνη δημιουργίας. Η γενεσιουργός δύναμη για τη συνέχεια.
Οι εναλλαγές, που συγκροτούν γλυκόπικρες αντιθέσεις πολλές. Οι αναβολές και ο αποχαιρετισμός με τους χορευτές που διαρκεί τρεις μήνες και η αποθεωτική παγκόσμια πρεμιέρα στο Théâtre du Châtelet τον Ιούλιο του 2021, που προηγείται της ελληνικής στη Στέγη. … Τα δύσκολα τηλεφωνήματα για τις χημειοθεραπείες του πατέρα και το σκοτάδι του επερχόμενου τέλους που ξορκίζεται μέσα από την απόδραση σε ένα άλλο θέαμα, το γιορτινό αφιέρωμα της Mariah Carey στο Netflix, “ Mariah Carey's Magical Christmas Special”. Το επίσημο κοστούμι που φορά ο Παπαϊωάννου για την πρεμιέρα του έργου, που είναι το ίδιο που θα φορέσει και στην κηδεία του πατέρα του. Σε μια στιγμή εκτόνωσης λυτρωτική και μαζί κατανυκτική, οι χορευτές αγκαλιάζονται μεταξύ τους με τον ήχο από το τροπάριο «η Παρθένος σήμερα» που ψέλνει η Αιμιλιανή Σταυριανίδου, να θυμίζει κάτι από τις βυζαντινές επιρροές του Γιάννη Τσαρούχη, δασκάλου του Δημήτρη Παπαϊωάννου πριν από τις εισαγωγικές εξετάσεις του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.
«Ποτέ δεν θα κρυφτούμε από το φως», λέει ο Παπαϊωάννου ίσως και προειδοποιητικά ζητώντας την απόλυτη αλήθεια στη σκηνή. Κι αυτή του η φράση είναι ο μεγαλύτερος ύμνος στη ζωή.
Το ντοκιμαντέρ «Η Καρδιά του Ταύρου» της Εύας Στεφανή, σε παραγωγή OnassisCulture και Βασίλη Παναγιωτακόπουλου συνεχίζει να προβάλλεται στα πλαίσια του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ CineDoc 2025-26.
