Στη Ζάκυνθο, ένα σπίτι μόλις 20 τ.μ. αναδύεται μέσα από ένα αμπέλι -Κόντρα στη λογική της πολυτέλειας
Μέσα σε έναν αμπελώνα στη Ζάκυνθο, ένα ξύλινο, βαθύ κόκκινο σπίτι 20 τ.μ. αντιστέκεται στη λογική της συγκυριακής δόμησης.
Την καμπίνα «The Root» υπογράφει το αρχιτεκτονικό γραφείο Kasawoo, το οποίο την σχεδίασε πάνω σε γη που ανήκει στην οικογένεια της μίας εκ των ιδρυτών του, της Καίτης Κασάμπαλη, εδώ και πάνω από έναν αιώνα.
Η γη είχε μείνει αναξιοποίητη από τις αρχές της δεκαετίας του '50. Εκεί είχε μεγαλώσει η γιαγιά της Κασάμπαλη, πριν τον πόλεμο, και το πέτρινο σπίτι της παραμένει όρθιο ως απόηχος εκείνης της εποχής, ενώ η έκταση γύρω του καλλιεργείται ακόμη ως αμπέλι για την παραγωγή σταφίδας
Η καμπίνα των 20 τ.μ. μέσα σε αμπέλι στη Ζάκυνθο
«Η γη ανήκει στην οικογένειά μου εδώ και γενιές· εγώ κι ο αδελφός μου περνούσαμε εκεί τα καλοκαίρια της παιδικής μας ηλικίας, και έκτοτε η παρουσία μου στη Ζάκυνθο παραμένει για μένα μια εμπειρία θεμελίωσης», λέει η Καίτη Κασάμπαλη.
Η ίδια περιγράφει πώς το νησί έχει αλλάξει ραγδαία τα τελευταία χρόνια, με ολοένα περισσότερη καλλιεργήσιμη γη να μετατρέπεται σε πολυτελή εποχιακά καταλύματα που πιέζουν τους περιορισμένους πόρους του τόπου.
Ανάμεσα στο 2022 και το 2023, οι οικοδομικές άδειες στη Ζάκυνθο αυξήθηκαν κατά 80%, δείγμα μιας ευρύτερης τάσης μετατροπής αγροτικής γης σε βραχυχρόνιες μισθώσεις που παρατηρείται σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η εξέλιξη αυτή έχει επιβαρύνει ιδιαίτερα τους υδάτινους πόρους του νησιού, ενώ σταδιακά διαβρώνει τα πολιτισμικά και οικολογικά χαρακτηριστικά που κάποτε το όριζαν.
Η αρχική πρόθεση της οικογένειας ήταν η αποκατάσταση του παλιού πέτρινου σπιτιού. Στην πράξη, όμως, δεν υπήρχε στο νησί η τεχνογνωσία για μια τέτοια εργασία - οι περισσότεροι μαστόροι που ρώτησαν θεωρούσαν παράλογη την επιθυμία διατήρησης ενός «ντεμοντέ» κτίσματος και πρότειναν πλήρη κατεδάφιση προς όφελος μιας συνηθισμένης τσιμεντένιας βίλας.
Η οικογένεια αντιστάθηκε σε αυτή την πρακτική και κατέληξε σε μια συμπαγή καμπίνα, χτισμένη με βιώσιμα υλικά, που πατά ελαφρά στο έδαφος και στέκεται σε αντίθεση με το ιστορικό σπίτι δίπλα της, αναδεικνύοντας το ευρύτερο τοπίο.
Ο σχεδιασμός από τους Kasawoo Architects (Darius Woo, Κσίτη Κασάμπαλη και Yolande Wang) απέφυγε συνειδητά τη γλώσσα των πολυτελών θερινών κατοικιών που κυριαρχεί σε προορισμούς όπως η Μύκονος ή η Σαντορίνη. Η γενναιοδωρία του έργου, όπως το θέτει η ίδια η Κασάμπαλη, βρίσκεται σε αυτό που αρνείται να προσθέσει.
«Τίποτα δεν είναι περιττό. Η εντοιχισμένη επίπλωση αξιοποιεί στο έπακρο τον συμπαγή εσωτερικό χώρο, ενώ παθητικές στρατηγικές όπως ο φυσικός διασταυρούμενος αερισμός και ο προσεκτικός προσανατολισμός ενισχύουν την άνεση χωρίς μηχανική υπερβολή», εξηγεί η Καίτη Κασάμπαλη.
Το εσωτερικό, μήκους 8 μέτρων και πλάτους 2,5, χωρίζεται σε τέσσερις ζώνες πλάτους δύο μέτρων η καθεμία: κρεβατοκάμαρα, κουζίνα και μπάνιο τοποθετούνται εκατέρωθεν ενός ευέλικτου χώρου εισόδου. Η ξύλινη επένδυση από κόντρα πλακέ που ντύνει το εσωτερικό χρησιμοποιείται και στα εντοιχισμένα έπιπλα -ντουλάπια κουζίνας, αποθηκευτικό χώρο κάτω από το κρεβάτι, καναπέ και ραφιέρες. Στο μπάνιο, μια απρόσμενη πινελιά μπλε δημιουργεί, όπως περιγράφεται, μια σχεδόν άλλου κόσμου ατμόσφαιρα.
Το βαθύ κόκκινο του εξωτερικού, που καλύπτει και τα μεταλλικά κουφώματα, αντλεί την προέλευσή του από ένα χρώμα που η Κασάμπαλη συναντούσε συχνά σε ιστορικά κτίρια και βίλες του νησιού, μια απόχρωση κληρονομημένη από την εποχή της ενετικής κυριαρχίας.
«Το θυμόμουν έντονα, γιατί όταν οι περισσότεροι σκέφτονται την Ελλάδα, φαντάζονται λευκό και μπλε. Αυτό το κόκκινο, με την τοπική του σημασία, μου φάνηκε ξεχωριστό», αναφέρει η ίδια. Η ομάδα ταξίδεψε στο νησί με έναν αναγνώστη χρώματος για να αντιστοιχίσει τοίχους ιστορικών κτισμάτων με ακριβή απόχρωση RAL. Επειδή το εξωτερικό είχε ήδη ισχυρή παρουσία, το κόκκινο δεν μεταφέρθηκε στο εσωτερικό· αντ' αυτού επιλέχθηκε το κόντρα πλακέ, για τη ζεστασιά και τη φυσική του υφή, με το μπλε του μπάνιου να λειτουργεί ως συμπληρωματική αντίστιξη.
Η στριφτή, κυματιστή στέγη παραπέμπει στις γραμμές των βουνών της Ζακύνθου, προσθέτοντας ρυθμό και ύψος στο μικρό εσωτερικό. Ξύλινες βεράντες, κατασκευασμένες με ξυλεία βιώσιμης προέλευσης, εκτείνονται στη βόρεια και τη νότια πλευρά, διπλασιάζοντας ουσιαστικά τον χρησιμοποιήσιμο χώρο χωρίς να επιβαρύνουν το οικόπεδο. Συρόμενες πόρτες, προστατευμένες από ξύλινα παντζούρια τύπου αχυρώνα, ανοίγουν την καμπίνα προς τις βεράντες, αφήνοντας να περάσει το αεράκι και οι μυρωδιές του αμπελιού.
Όλη η εσωτερική επίπλωση -κλινοσκεπάσματα, κεραμικά, πετσέτες, ακόμη και προϊόντα περιποίησης -προέρχεται από Έλληνες δημιουργούς, ενώ τοπικοί τεχνίτες ανέλαβαν την προετοιμασία του οικοπέδου και την κατασκευή της βεράντας, διατηρώντας έτσι έναν δεσμό με την τοπική οικονομία, παρότι η κύρια κατασκευή προήλθε από αλλού.
Η ίδια η καμπίνα κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου προκατασκευασμένη στη Ρουμανία, ως ενιαία ενότητα, ώστε να διασφαλιστεί ποιοτικός έλεγχος και να περιοριστεί ο χρόνος κατασκευής επιτόπου. Η μεταφορά της σε όλη την Ευρώπη απαίτησε λεπτομερή σχεδιασμό διαδρομής μέσα από στενούς αυτοκινητόδρομους και συνόρων, καταλήγοντας σε πλοίο για τη Ζάκυνθο.
Το αποτέλεσμα είναι νομίμως κυκλοφορήσιμο και μετακινήσιμο: αν χρειαστεί ποτέ να αλλάξει θέση, μπορεί να τοποθετηθεί σε τρέιλερ και να μεταφερθεί με φορτηγό, με την ξύλινη βάση να ανασυναρμολογείται γύρω της εκ νέου.
Το έργο, σύμφωνα με την Κασάμπαλη, αποτελεί πείραμα γύρω από το πόσο μικρή μπορεί να είναι μια κατοικία χωρίς να χάνεται η άνεση, η αξιοπρέπεια ή η σύνδεση με τον τόπο.
Αντανακλά το ευρύτερο ενδιαφέρον του γραφείου Kasawoo για την εφευρετικότητα και το ερώτημα αν η γενναιοδωρία στην αρχιτεκτονική μπορεί να μετρηθεί διαφορετικά -όχι μέσα από την αφθονία ή την κλίμακα, αλλά μέσα από τον προσεκτικό σχεδιασμό και τον διάλογο με τη γη.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΓΟΥ
Τίτλος: The Root
Αρχιτέκτονες: Kasawoo (Καίτη Κασάμπαλη, Darius Woo, Yolande Wang)
Τοποθεσία: Ζάκυνθος, Ελλάδα
Συνολική επιφάνεια: 20 τ.μ.
Φωτογραφίες: Jim Stephenson
