Έλενα Βότση: Η Ελληνίδα που σχεδίασε το Oλυμπιακό μετάλλιο αποκαλύπτεται: «Το κόσμημα είναι η δική μου έκφραση τέχνης»

Η Υδραία καλλιτέχνης του κοσμήματος και ιστορική δημιουργός του μεταλλίου των ολυμπιακών αγώνων μιλά για τη σχέση της με την τέχνη, τη μόδα, την έμπνευση και τους συμβολισμούς στα σχέδιά της.

Η Ύδρα είναι «το τελευταίο ρομαντικό καταφύγιο αναμνήσεων, γαλήνης, καλού γούστου και ανθρωπιάς», έχει πει ο φωτογράφος Κώστας Βέργας στο λεύκωμά του για το νησί.

Και για την Έλενα Βότση, εμπνεύστρια του Oλυμπιακού μεταλλίου με τη φτερωτή Νίκη στο Παναθηναϊκό Στάδιο, ο γενέθλιος τόπος της εξακολουθεί να αποτελεί την πιο ισχυρή πηγή έμπνευσης. Εκεί βρίσκει τη ζωοποιό δύναμη της τέχνης, στηρίζοντας ενεργά με τον τρόπο της εκθέσεις, όπως το επετειακό αφιέρωμα στον Παναγιώτη Τέτση, ή την έκθεση φωτογραφίας της Joan Leigh Fermor. Αλλά και με τη βαθιά φιλία της με πρόσωπα, όπως η Helen Marden, καλλιτέχνης και σύζυγος του σημαντικού μινιμαλιστή ζωγράφου Brice Marden. Εκεί, όμως, την «βρήκαν» και οι άνθρωποι μεγάλων οίκων μόδας, όπως ο Gucci και ο Ralph Lauren, εκτιμώντας την αυθεντικότητά της με την εξασκημένη ματιά τους.

Η Έλενα Βότση είναι μια σταθερή αναφορά στο νησί, έχοντας συνδεθεί τόσο με τους καλλιτέχνες όσο και με τους απλούς ανθρώπους. Είναι εκείνη που οι συγγενείς των αθλητών αναζητούν πάντα για να φωτογραφηθούν μαζί της και εκείνη για την οποία οι Υδραίοι νιώθουν περήφανοι που τους έβαλε στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων. Κι αν οι παγκοσμίου φήμης σχεδιαστές και οι λαμπερές διασημότητες βρίσκουν πάντα την αφορμή για να την επισκεφθούν, κάνοντας μία στάση για αισθητικό ανεφοδιασμό στα καταστήματά της, εκείνη δεν επιθυμεί να εμμένει σε αυτό. Μόνο στο να προσφέρει συνεχώς κάτι το αντάξιο των προσωπικών απαιτήσεών της, δουλεύοντας με το δικό της επαγγελματικό ήθος.

Η φύση, ετερόκλητα σύμβολα και το one of a kind

Η Έλενα Βότση αθόρυβα, διακριτικά αναζητά με συνέπεια τον δρόμο για τη δημιουργία μέσα από τη φόρμα και την πρώτη ύλη. Με εύρος και ανοιχτότητα σε διαφορετικά ερεθίσματα, όπως προϋποθέτει ή ίδια η φύση της τέχνης. Σε συντονισμό με την ιστορία, την τέχνη, τη μόδα, αλλά και το παιγνιώδες πνεύμα του καλλιτέχνη, οι διαφορετικές συλλογές της ισορροπούν ανάμεσα στο προσιτό και στην υψηλή κοσμηματοποιία. Όπως τα ασημένια δαχτυλίδια της με φράσεις δανεισμένες από τα άρλεκιν. “When his arms finally wrapped around her all her tears melted away”, αναγράφεται σε ένα από αυτά… Ένα μικρό φορέσιμο σχόλιο για την ιδέα της ρομαντικής αγάπης. Ή το ιντριγκαδόρικο μήνυμα “fuck it”. Μία προτροπή να μην τα παίρνεις όλα τόσο στα σοβαρά, το δικαίωμα να επιλέγεις μία καθημερινότητα περισσότερο ανάλαφρη.

Η σχεδιάστρια αγαπά τα σχήματα σε μεγάλη κλίμακα και τα μοτίβα με την ξεχωριστή, μυστικιστική τους χροιά, που περιβάλλουν το σώμα αποκαλύπτοντας κάτι από τη λανθάνουσα δύναμή του. Οι υπερμεγέθεις σφαίρες, σαν πλανήτες και ανεξερεύνητα αστρικά σύμβολα φορεμένα στο χέρι, μοιάζουν να φέρουν το κέντρο του σύμπαντος στο δικό της σημείο εκκίνησης, στο νησί που αγαπά τόσο τις τέχνες και τη δημιουργία.

Κοσμήματα με ιστορίες παλιές και παγκόσμιες

Τα objets trouvés κινητοποιούν τη φαντασία της ανακαλώντας μία άλλη ιστορική δημιουργό κοσμημάτων, τη Μαρουλίνα της Μυκόνου. Διαβρωμένα στοιχεία που βρέθηκαν στη θάλασσα, θραύσματα κεραμικών από ξεχασμένα ναυάγια, βότσαλα από την Ύδρα, αρθρωτά άκρα καβουριών και κοχύλια γίνονται το statement στα κοσμήματά της και μαζί η προέκταση της ομορφιάς των υλικών που συναντάμε αυτούσια στη φύση. Κλειδιά διακοσίων ετών, από παλιά αρμουάρ και cabinets από την προσωπική της συλλογή, από τα ταξίδια της ανά την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Αγγλία, την Πορτογαλία με τις μαγικές τους ιδιότητες ξεκλειδώνουν τις πύλες τους προς νέες διαδρομές.

Τα σκαλισμένα στο χέρι κοσμήματα της κουβαλούν σπαράγματα άλλων τόπων και πολιτισμών, αποτελώντας τον ορισμό του one of a kind. Αφρικανικές χάντρες, έβενος, και μοναδικά αντικείμενα από δημοπρασίες και περιηγήσεις στις χώρες της Ανατολής και της Ασίας, τα οποία ενθέτει στα κοσμήματά της δένοντάς τα με ασήμι, χρυσό και πολύτιμους λίθους, συνθέτουν τις γοητευτικές αφηγήσεις της.

Οι ευθείες γραμμές που κινούνται στο άπειρο, αρχέγονα σύμβολα, όπως ο κύκλος, ο ήλιος, το μάτι, ο φαλλός και τα φυλαχτά με αρχαίες θεότητες συναντούν τα καθημερινά, όπως το μπερδεμένο σχοινί σε κουβάρι στο Gold twisted line ring. Τα ψάρια με μάτια από ρουμπίνια, σμαράγδια και διαμάντια… Τo περιλαίμιο μιας τεράστιας καρδιάς που παραπέμπει σε γλυπτικό design… Οι νεκροκεφαλές από κοράλλι και τιρκουάζ… Η εικονογραφία του Βυζαντίου με λεπτομέρειες από το πετραχείλι της εξομολόγησης ή τις καγκελόπορτες από τον περίβολο των μονών… Αναφορές ετερόκλητες και συναρπαστικές διαπλέκονται αρμονικά στα σχέδιά της.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, όμως είναι η αναμονή για την αναζήτηση του ιδανικού. Πολλές φορές, ο χρόνος ωρίμανσης μιας ιδέας και η τελείωση ενός σχεδίου απαιτεί περισσότερο χρόνο. Όπως το μενταγιόν με τουρμαλίνη με τις ντεγκραντέ διαβαθμίσεις στους τόνους του για το οποίο χρειάστηκαν δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί. Προκειμένου να βρεθεί ο σωστός χρωματισμός και η καθαρότητα κάθε πέτρας που θα αποτελούσε το όλον, όπως μας εξηγεί η συνεργάτιδά της, Λία Μωραΐτη. Ο χρόνος είναι εξίσου πολύτιμος με το κόσμημα. Και η σχεδιάστρια δεν δίστασε να τον αφιερώσει… Γιατί για εκείνη το κόσμημα είναι αποτέλεσμα μιας μακράς πνευματικής και αισθητικής διεργασίας.

Η Έλενα Βότση μιλά για τη σημασία του κοσμήματος, τις προσωπικές της αναφορές και τα προσεχή της σχέδια, πρεσβεύοντας σε κάθε λόγο της αυτή την πνευματικότητα.

Αυτή την περίοδο προετοιμάζεστε για τη συμμετοχή σας στην έκθεση «10 χρόνια χωρίς τον Τέτση» του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, στην Οικία και προσωπικό ατελιέ του μεγάλου δημιουργού στην Ύδρα. Παράλληλα, μέσω της χορηγίας σας, στηρίζετε τη φωτογραφική έκθεση «Βλέμμα στον Κόσμο. Οι φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor», που διοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ύδρας. Θα θέλατε να μας μιλήσετε για αυτές τις πρωτοβουλίες; Τι σημασία έχει η τέχνη στη ζωή σας;

Ε.Β. Η τέχνη για εμένα είναι ελπίδα, είναι χαρά, είναι έμπνευση, είναι μοίρασμα. Και αν μπορώ να μοιραστώ κάτι δικό μου, αν μπορώ να στηρίξω μια «δράση», τότε αυτό δίνει και σε μένα την ίδια χαρά και ελπίδα. Την χρειαζόμαστε την τέχνη στις ημέρες μας. Είναι σημαντικό να υπάρχει ανάμεσά μας.

Μιας και προαναφέραμε έναν σημαντικό Έλληνα καλλιτέχνη, ο Δημήτρης Μυταράς υπήρξε καθηγητής σας στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Ποια στοιχεία από τη διδασκαλία του έχετε κρατήσει μέσα σας και ποιες αξίες σας έχουν διαμορφώσει αισθητικά;

Ε.Β. Ο Μυταράς, ήταν για εμένα ένας πραγματικός Δάσκαλος. Σε προσωπικό επίπεδο με έσπρωχνε πάντα μπροστά, μου έδινε αυτοπεποίθηση, με στήριζε σε κάθε επόμενο βήμα. Όταν είχα κάνει αίτηση για το Royal College of Art, ήταν αυτός που πίστευε σε εμένα και μου έλεγε «φυσικά και θα τα καταφέρεις». Έβλεπε το ταλέντο και το στήριζε αδιάκοπα. Ο Μυταράς ήταν δίπλα στους μαθητές του καθημερινά, δεν έχανε κανένα εργαστήριο, ήταν εργάτης της τέχνης. Μου εμφύτευσε αξίες, μου δίδαξε συνέπεια και ελευθερία. Ήταν ένας καινοτόμος Δάσκαλος.

Αντιμετωπίζετε τον σχεδιασμό κοσμημάτων ως τη δική σας έκφραση τέχνης; Τι μπορεί να αποτελέσει αφετηρία έμπνευσης;

Ε.Β. Πολύ σωστά. Το κόσμημα είναι η δική μου έκφραση τέχνης. Και η αφετηρία είναι πάντα ο άνθρωπος, η γυναίκα και ο άντρας, η κίνηση, ο τρόπος που οραματίζομαι ένα κόσμημα να ντύνει το σώμα…

Τα κοσμήματά σας, πολλές φορές, περιλαμβάνουν ενθέσεις από αντικείμενα με τη δική τους ιστορία. Πώς επιλέγετε τις πρώτες ύλες σας; Υπάρχει κάποιο μοτίβο, όπως το κλειδί για παράδειγμα, το οποίο έχει ξεχωριστό συμβολισμό για εσάς;

Ε.Β. Το υλικό για εμένα είναι ο καμβάς. Και πάνω εκεί θέλω να «ζωγραφίσω». Χρυσός, ασήμι, πορσελάνη, ύφασμα, επιλέγω κάθε φορά αυτό που θα μου επιτρέψει να δημιουργήσω όσα με εμπνέουν. Σίδηρος, πολύτιμες πέτρες, κάτι παλιό και κάτι καινούριο, κάτι φθηνό και κάτι ακριβό μπορούν να συνυπάρξουν ώστε να δημιουργηθεί κάτι ξεχωριστό. Τα παλιά κλειδιά, για παράδειγμα, από την προσωπική μου συλλογή, μου δίνουν την πατίνα του παλιού και μου επιτρέπουν να τα ντύσω με χρυσό και διαμάντια. Το κλειδί, ως σύμβολο, έχει την ιδιότητα να «ανοίγει» καινούργιες «πόρτες» και καινούργιες διαδρομές. Μπορεί να ξεκλειδώσει από καρδιές, μέχρι σφραγισμένα όνειρα και ανέκφραστες επιθυμίες. Και ένα τέτοιο αντικείμενο χαίρομαι να γίνεται ένα ξεχωριστό, Οne- of- a- Κind κόσμημα στα χέρια μιας γυναίκας.

Όταν δημιουργείτε, σας απασχολεί η διάρκεια στον χρόνο ή ακολουθείτε κυρίως αυτό που σας εκφράζει τη δεδομένη στιγμή;

Ε.Β. Συνήθως δημιουργώ με βάση αυτό που με εκφράζει τη δεδομένη στιγμή. Η διάρκεια στον χρόνο έρχεται παράλληλα μιας και το κόσμημα που φοράμε ζει και μεγαλώνει μαζί μας.

Ποια είναι εκείνη η στιγμή που νιώθετε ότι ένα κόσμημα έχει ολοκληρωθεί;

Ε.Β. Θα έλεγα πως το νιώθω όταν το βλέπω στην βιτρίνα του καταστήματος. Είναι τότε που ο φωτισμός, η θέση και τα βλέμματα των περαστικών σου δίνουν την επιβεβαίωση ότι κάτι έχει ολοκληρωθεί και βρίσκεται στο σωστό σημείο.

Το ευρύ κοινό έχει συνδέσει το όνομά σας με τον σχεδιασμό της κύριας όψης των Ολυμπιακών μεταλλίων με τη φτερωτή Νίκη, αλλά και με το επίσημο Βραβείο της Δημοκρατίας του Δήμου Αθηναίων. Θα μπορούσατε να αναφερθείτε και σε λιγότερο γνωστές στιγμές της διαδρομής σας που σας έχουν καθορίσει;

Ε.Β. Αν κάτι θα πρέπει επιλέξω, από όλα τα projects που έχουν υλοποιηθεί, θα μπορούσα να αναφέρω το μετάλλιο για το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο για την επέτειο των 200 χρόνων από την απελευθέρωση, την έκθεση της Lacoste και το αναμνηστικό δώρο για τους Προέδρους Κρατών της ευρωπαϊκής ένωσης. Ανάμεσα σε αυτά υπάρχουν και πολλά διεθνή, «ιδιωτικά», Projects εταιριών, που δεν είναι «ανοιχτά» προς το κοινό, όπως για παράδειγμα η συνεργασία με την Coca Cola ή την εταιρία τεχνολογίας Lenovo, συνεργασίες που εμπεριέχουν ελευθερία δημιουργίας και καλλιτεχνικό πειραματισμό.

Με ποιον τρόπο νιώθετε ότι εκφράζεται η έννοια της ελληνικότητας στα σχέδιά σας;

Ε.Β. Σίγουρα εκφράζεται μέσα από τις γραμμές των σχεδίων μου και το φως που αντανακλούν. Η καθαρότητα στις φόρμες του έργου μου είναι εμφανώς επηρεασμένη από τις ελληνικές εικόνες.

Έχετε επιλέξει συνειδητά να δημιουργείτε με έδρα τον ιδιαίτερο τόπο καταγωγής σας, την Ύδρα. Η Ύδρα, πέρα από τον προφανή κοσμοπολιτισμό της, με τι συνδέεται στην καρδιά σας;

Ε.Β. Η Ύδρα για εμένα είναι η οικογένεια. Είναι τα παιδικά και εφηβικά χρόνια. Είναι τα πρώτα σκίτσα, τα πρώτα καρδιοχτύπια, είναι οι δυνατές φιλίες και τα πρώτα ερεθίσματα. Όλες αυτές οι εικόνες, οι βιτρίνες των κοσμηματοπωλείων, οι καλλιτέχνες που κυκλοφορούσαν στο νησί, η Helen Marden, διαμόρφωσαν την πορεία μου και την αισθητική μου. Στην Ύδρα άνοιξα το πρώτο μας κατάστημα, εκεί ξεκίνησαν οι διεθνείς συνεργασίες, εκεί επιστρέφω κάθε φορά που αναλαμβάνω ένα καινούριο project.

Στην πορεία σας είχατε την ευκαιρία να συνεργαστείτε με κορυφαίους οίκους μόδας και να γνωρίσετε σπουδαίες προσωπικότητες του χώρου. Ποιες εμπειρίες και ποιοι άνθρωποι ξεχωρίζουν στη μνήμη σας;

Ε.Β. Σίγουρα θυμάμαι με αγάπη τη συνεργασία μου με τον οίκο Gucci. Ήταν μια υπέροχη εμπειρία να δουλεύω δίπλα στον Tom Ford και να παρακολουθώ από κοντά την ευφυΐα και το ταλέντο του.

Από την άλλη, η πολυετής συνεργασία μου με τον Ralph Lauren και την εξαιρετική ομάδα του αποτελεί από μόνη της μια ξεχωριστή εμπειρία. Μια απίστευτη ανταλλαγή απόψεων, σχεδίων και τεχνοτροπιών, μια συνεργασία που έφερε μαζί της φιλίες και σχέσεις ζωής.

Παρ’ όλα αυτά, ένας από τους ανθρώπους που γνώρισα και θαύμαζα κάθε φορά για τη δοτικότητα, την αγάπη του για την τελειότητα και την αισθητική του, ήταν ο Valentino. Ήταν από τους λίγους ανθρώπους στον χώρο της μόδας που αντιμετώπιζαν κάθε δημιουργία μου με πραγματικό θαυμασμό και βαθύ σεβασμό.

Κρατώ ως κάτι ιερό το τελευταίο του χειροφίλημα στην Ύδρα. Ο Valentino ήξερε να προσφέρει και να μοιράζεται απλόχερα. Η αισθητική, η ευγένεια και η γενναιοδωρία του ήταν στοιχεία που τον έκαναν πραγματικά σπουδαίο Άνθρωπο.

Τι επιφυλάσσει το επόμενο κεφάλαιο της διαδρομής σας; Θα μπορούσατε να μας δώσετε μια εικόνα για τα επόμενα δημιουργικά σας σχέδια;

Ε.Β. Μετά από μία έντονη περίοδο με αρκετές μετακινήσεις έφτασε η ώρα για μια μεγάλη στάση στην Ύδρα για δημιουργία και έμπνευση. Αυτή την περίοδο, εκτός από την έκθεση στην οικία Τέτση, δουλεύω πάνω σε ένα ιδιωτικό project, σχεδιάζω πυρετωδώς για μια από τις συνεργασίες μας εκτός Ελλάδας και παράλληλα προετοιμάζεται η μεταφορά μας στον καινούριο χώρο ELENA VOTSI στην Αθήνα.