Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: «Οι γυναίκες δεν έχουν το δικαίωμα να αποτύχουν»
Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ πέθανε χθες σε ηλικία 99 ετών. Ιστορικός διεθνούς κύρους, η πρώτη γυναίκα πρύτανις στη Σορβόννη, μια μορφή που ταύτισε το όνομά της με τη βυζαντινολογία χωρίς ποτέ να περιοριστεί σε αυτήν.
Τον Ιούλιο του 2018, σε συνέντευξη που είχε δώσει στο Bovary, μίλησε όχι για το Βυζάντιο, αλλά για τον χρόνο, την εξουσία, τις γυναίκες, την πολιτική, την Ευρώπη και τη ζωή όπως τη βίωσε η ίδια. Με λόγο άμεσο, συχνά αιχμηρό, και με εκείνη τη χαρακτηριστική καθαρότητα σκέψης που τη συνόδευε μέχρι το τέλος.
«Αν διευθύνουν οι ανίκανοι, τότε φταίνε οι ικανοί», είχε πει στη συζήτησή μας. Διαβάζοντας σήμερα τη συνέντευξη, ο λόγος της αποκτά νέο πλαίσιο.
Η Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ μιλά για τις γυναίκες και την εξουσία
«Να βάλω σκουλαρίκια για τη φωτογράφιση;»
Η Ελένη Αρβελέρ τα αναζήτησε στην τσάντα της, αλλά δεν τα βρήκε.
«Δεν πειράζει. Ξεκινάμε».
Το ραντεβού με τη Μυρτώ Λοβέρδου δόθηκε στο γραφείο της, στο Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, στην Πλάκα. Η Γαλλία και ο Μακρόν, η αριστερά και η Ελλάδα, η γυναίκα σήμερα και η σχέση της με τον εαυτό της, τους άνδρες και την κοινωνία, η μονογαμία, αλλά και ο χρόνος, ο χρόνος που περνά, έρχονταν και ξανάρχονταν στην κουβέντα. Δεν υπήρξε συζήτηση για το Βυζάντιο· άλλωστε το φέρει μέσα της. Η κουβέντα κινήθηκε γύρω από τη δύναμη του μυαλού, της καρδιάς και της ζωής.
Μεγάλωσα με την ιδέα της Κωνσταντινούπολης. Το πρώτο πράγμα που θυμάμαι από τη μάνα μου είναι όταν πηγαίναμε για την Κονστάντσα και το πλοίο σταμάτησε στην Πόλη. Είδε την Αγιά Σοφιά και δάκρυσε. Τη θυμάμαι να κλαίει.
Έχω γράψει γύρω στα 70-80 ποιήματα για την Πόλη. Θα εκδοθούν το φθινόπωρο από τον Ερμή. Στην εισαγωγή έγραψα εναντίον του Ερντογάν, χωρίς να αναφέρω καν το όνομά του. Ποίηση έγραφα πάντα. Όπως και πάντα έγραφα στα γαλλικά. Τα βιβλία για το Βυζάντιο, οι μελέτες μου, όλα. Τώρα έχω αρχίσει να γράφω ελληνικά.
Είμαι 91 ετών. Τι σημαίνει χρόνος; Εδώ είναι θέμα αριθμών, όχι ρυθμών. Και λέω: «Στα ενενήντα περπατώ, στα εκατό θα φτάσω και τότε μόνο θα σκεφτώ αν πρέπει να γεράσω». Μόνο τα πόδια μου με έχουν κάνει να καταλάβω ότι γέρασα. Βλέπω στον ύπνο μου ότι τρέχω, ότι ανεβαίνω σκαλιά, ότι τρέχω πίσω από λεωφορεία για να τα προλάβω και ξυπνώ και συνειδητοποιώ ότι δεν μπορώ. Το μόνο που μου μένει είναι το μυαλό.
Ο χρόνος είναι για μένα οι στιγμές. Δεν υπάρχει χρόνος. Η ευτυχία είναι θέμα στιγμών, όχι διαρκείας. Ξέρω ότι τώρα δεν είμαι ερωτεύσιμη, αλλά είμαι ερωτευμένη.
Τι είναι τα γηρατειά; Να κάνεις από καθήκον αυτό που πριν έκανες από ευχαρίστηση. Κάποτε από το καράβι πήδαγα από το ψηλό κατάρτι. Ήμουν μεγάλη κολυμβήτρια. Ο Σεφέρης γράφει κάπου για τα μπαστούνια και τα κατάρτια. Τώρα έχω το μπαστούνι.
Υπάρχει μια διαφορά. Όταν λες εσύ μυαλό και ψυχή, λέω εγώ μυαλό και καρδιά. Με την ψυχή ενδιαφέρεσαι για τον εαυτό σου, με την καρδιά για τους άλλους. Όταν ο Πλάτων γράφει «επιμελείσθαι της ψυχής», το έλεγε για τον εαυτό σου. Με την καρδιά πας για τους άλλους. Εκεί που έχω φτάσει, με ενδιαφέρουν οι άλλοι.
Μια μέρα, δημοσιογράφοι ρώτησαν υπαλλήλους του Πανεπιστημίου: «Τα βγάζει πέρα η πρύτανις;». Η απάντηση ήταν: «Η πρύτανις είναι άνδρας». Και κάποια στιγμή η Σιμόν Βέιλ μού είπε ότι επρόκειτο να με ανακηρύξουν «άνδρα της χρονιάς».
Δεν είμαι υπέρ των γυναικών, είμαι υπέρ του ζευγαριού. Όταν οι δύο είναι μαζί, μπορούν να κάνουν κάτι που σε πάει πιο μπροστά, είτε πρόκειται για άνδρα και γυναίκα είτε για ομοφυλόφιλους. Σήμερα η γυναίκα έχει καταφέρει να κερδίζει τη ζωή της. Αυτό της έδωσε οικονομική ανεξαρτησία, την έκανε αυτοδέσποτη, αυτόνομη. Παλαιότερα υπήρχε μόνο το «εσύ», για τον άνδρα της.
Παρά την παιδεία και την κατάρτιση, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες. Στα ανώτατα συμβούλια των επιχειρήσεων ο αριθμός των γυναικών παραμένει μικρός. Όταν έγινα πρύτανις, οι γυναίκες καθηγήτριες ήταν 3% και οι βοηθοί 40%. Άρχισαν τότε να λένε ότι δεν μπορείς να είσαι και γυναίκα, και μάνα, και επαγγελματίας.
Οι γυναίκες έχουν τα πόδια στη γη, αλλά δεν έχουν όλες τα μάτια στον ουρανό. Εγώ τα είχα. Οι άνδρες αναλαμβάνουν μια δουλειά για να πάνε πιο πάνω. Οι γυναίκες, μέχρι στιγμής, την αναλαμβάνουν για να την κάνουν καλά. Υπάρχει διαφορά.
Ο Μιτεράν, παρουσιάζοντάς με, είπε κάποτε: «Κάναμε γυναίκα πρύτανη». Του απάντησα ότι οι γυναίκες δεν έχουν το δικαίωμα να αποτύχουν, γιατί αν αποτύχουν θα πάρουν και τις επόμενες στο λαιμό τους.
Ακόμα και σήμερα, για τις ισχυρές γυναίκες χρησιμοποιούνται όροι όπως «Θατσερισμός», «Μερκελισμός». Τις παρουσιάζουν ως αντρογυναίκες. Αυτό δεν έχει αλλάξει, είτε από φόβο είτε από αλαζονεία.
Δεν ζω στην Ελλάδα. Ζω στη Γαλλία, στο Παρίσι. Στην Ελλάδα έρχομαι μόνο για το Κέντρο Δελφών. Αν δεν υπήρχε ο Μακρόν, η Ευρώπη θα είχε διαλυθεί. Αν στον δεύτερο γύρο είχαν βγει ο Μελανσόν και η Λεπέν, δεν θα υπήρχε Ευρώπη.
Ο Μακρόν δεν είναι ούτε δεξιός ούτε αριστερός. Είναι υπέρ της Ευρώπης και της Γαλλίας. Οι πολιτικοί που μπορούν να κάνουν κάτι καινούργιο είναι όσοι έχουν φύγει από τις παλιές ταυτότητες. Στην Ελλάδα βρέθηκαν η μνημονιακή και η αντιμνημονιακή.
Αριστερός είναι εκείνος που κάνει αριστερά πράγματα και όχι εκείνος που λέει ότι είναι. Μια δημοκρατία χρειάζεται κυβέρνηση, αντιπολίτευση και δημοκρατικά κόμματα που ενδιαφέρονται για τον τόπο και όχι για την καρέκλα.
Τον Κυριάκο Μητσοτάκη τον γνωρίζω από παιδί. Του έχω εμπιστοσύνη, αλλά αυτό δεν σημαίνει αλλαγή πολιτικής ταυτότητας. Παραμένω αριστερή.
Αν διευθύνουν οι ανίκανοι, φταίνε οι ικανοί. Κι αν διευθύνουν οι ανάξιοι, τότε φταίει η γενική απαξίωση.
