Ισχαιμικό ή αιμορραγικό αγγειακό εγκεφαλικό: Πώς θα το αναγνωρίσετε και σε τι διαφέρουν -Τι λέει καθηγητής Νευρολογίας

Τα αγγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως, καθώς υπολογίζεται ότι συμβαίνουν περίπου 1 στα 6 άτομα.

Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, κάθε χρόνο καταγράφονται 12 εκατομμύρια νέα περιστατικά, γεγονός που καθιστά την πρόληψη και την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων εξαιρετικά σημαντική.

Ρωτήσαμε τον διακεκριμένο καθηγητή Νευρολογίας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) κ. Γεώργιο Κ. Τσιβγούλη, MD, PhD, MSc, FESO, FEAN, FAAN, Διευθυντή της Β’ Νευρολογικής Κλινικής του ΕΚΠΑ & τέως Αντιπρόεδρο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Αγγειακών Εγκεφαλικών Επεισοδίων, σχετικά με τα εγκεφαλικά επεισόδια και μας εξήγησε τη φύση, τα είδη και τη σοβαρότητά τους.

Ο καθηγητής τόνισε ότι η άμεση ιατρική παρέμβαση μπορεί να σώσει ζωές και να μειώσει σημαντικά τις μόνιμες βλάβες, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ενημέρωσης του κοινού για τα βασικά σημάδια ενός εγκεφαλικού.

Πόσα είδη εγκεφαλικών υπάρχουν;

Τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια αποτελούν μια ετερογενή ομάδα νοσημάτων του εγκεφάλου που διακρίνονται κυρίως σε δύο βασικές υπό-ομάδες:
• Ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια: Είναι η πιο συχνή υπό-ομάδα εγκεφαλικών (80-90% όλων των εγκεφαλικών) και οφείλονται στη διακοπή της ροής του αίματος προς τον εγκέφαλο, συνήθως λόγω θρόμβου, στένωσης ή απόφραξης ενός μεγάλου ή μικρού αγγείου.
• Αιμορραγικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια: Προκαλούνται όταν σπάει ένα αιμοφόρο αγγείο στον εγκέφαλο και το αίμα διαρρέει μέσα στον εγκέφαλο (ενδοεγκεφαλική αιμορραγία) ή γύρω από αυτόν (υπαραχνοειδής αιμορραγία).

Επίσης υπάρχει και το παροδικό ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο: Συχνά αποκαλείται «μικρό εγκεφαλικό» και οφείλεται σε προσωρινή διακοπή της αιμάτωσης. Δεν αφήνει μόνιμες βλάβες, αλλά αποτελεί σοβαρή προειδοποίηση για πιθανό μελλοντικό μεγάλης βαρύτητας εγκεφαλικό.

Τι είναι τα υποκλινικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια;

Τα υποκλινικά ή «σιωπηλά» αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια είναι εγκεφαλικά που δεν ανιχνεύονται εύκολα λόγω της απουσίας κλινικών συμπτωμάτων. Εκδηλώνονται όταν η ελάττωση της παροχής αίματος στον εγκέφαλο προκαλεί νέκρωση εγκεφαλικών κυττάρων, χωρίς όμως να εμφανίζονται εμφανή προειδοποιητικά σημάδια ή συμπτώματα εγκεφαλικού.

Περίπου το ένα τέταρτο των ατόμων άνω των 80 ετών έχει τουλάχιστον μία τέτοια ισχαιμική βλάβη στον εγκέφαλο, γνωστή ως «σιωπηλό» ή «υποκλινικό» έμφρακτο. Η κατάσταση αυτή γίνεται πιο συχνή με την αύξηση της ηλικίας, καθώς και σε άτομα που καπνίζουν ή έχουν ιστορικό αγγειακών παθήσεων (παθήσεις που επηρεάζουν τα αιμοφόρα αγγεία όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου).

Υπολογίζεται ότι για κάθε εγκεφαλικό με εμφανή συμπτώματα, συμβαίνουν περίπου 10 «σιωπηλά» εγκεφαλικά. Παρόλο που ονομάζονται «σιωπηλά», αυτά τα έμφρακτα έχουν συνδεθεί με ήπιες διαταραχές στην κίνηση και τη νοητική λειτουργία. Επίσης, αυξάνουν τον μελλοντικό κίνδυνο για μεγάλης βαρύτητας εγκεφαλικό επεισόδιο και άνοια.

Τα «σιωπηλά» έμφρακτα μπορούν να εντοπιστούν μέσω απεικονιστικών εξετάσεων του εγκεφάλου, όπως η μαγνητική τομογραφία (MRI) και η αξονική τομογραφία (CT).

Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ ενός ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου και ενός αιμορραγικού;

Τα ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια είναι τα πιο συχνά και αποτελούν περίπου το 80-90% όλων των εγκεφαλικών. Οι θρόμβοι αίματος μπορεί να σχηματιστούν στο εσωτερικό των αγγείων, ιδιαίτερα όταν οι αρτηρίες σκληραίνουν ή στενεύουν, όπως συμβαίνει στην αρτηριοσκλήρυνση ή την αθηροσκλήρωση.

Στην αθηροσκλήρωση, πλάκα (από χοληστερόλη και άλλες ουσίες) συσσωρεύεται στα τοιχώματα των αρτηριών, περιορίζοντας τη ροή του αίματος και αυξάνοντας την αρτηριακή πίεση. Με τη σειρά της, η αυξημένη πίεση μπορεί να προκαλέσει αποκόλληση της πλάκας και σχηματισμό θρόμβων. Αυτή η διαδικασία μπορεί να επηρεάσει τόσο τα μεγάλα αγγεία που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο (όπως οι καρωτίδες και οι σπονδυλικές αρτηρίες), όσο και τα μικρότερα αγγεία, που εντοπίζονται βαθιά μέσα στον εγκέφαλο.

Άλλες αιτίες θρόμβων που αυξάνουν τον κίνδυνο ισχαιμικού αγγειακού εγκεφαλικού περιλαμβάνουν:
• Θρόμβους που σχηματίζονται αλλού στο σώμα (κατά προτεραιότητα στην καρδιά) και μεταφέρονται στον εγκέφαλο (π.χ. σε κολπική μαρμαρυγή ή εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση).
• Λοιμώξεις, όπως η νόσος COVID-19 ή η ηπατίτιδα C.
• Χρήση παράνομων ουσιών ή κατάχρηση φαρμάκων (π.χ. κοκαΐνη, αμφεταμίνες, ηρωίνη, οπιοειδή), που μπορεί να προκαλέσουν σπασμό ή φλεγμονή των αγγείων και διακοπή της ροής του αίματος.

Όταν ένας θρόμβος φράξει μια αρτηρία που τροφοδοτεί τον εγκέφαλο, τα εγκεφαλικά κύτταρα στερούνται οξυγόνου και πεθαίνουν. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πολλά συμπτώματα όπως παράλυση, απώλεια όρασης, αστάθεια βάδισης ή ακόμη και θάνατο.

Τα αιμορραγικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια συμβαίνουν όταν ένα εξασθενημένο αιμοφόρο αγγείο διαρραγεί ή παρουσιάσει διαρροή αίματος, προκαλώντας αιμορραγία μέσα ή γύρω από τον εγκέφαλο. Η αιμορραγία διαταράσσει τη φυσιολογική ροή του αίματος και αυξάνει την πίεση, καταστρέφοντας τα εγκεφαλικά κύτταρα.

Υπάρχουν δύο τύποι αιμορραγικών εγκεφαλικών:
• Υπαραχνοειδής αιμορραγία: Αιμορραγία μεταξύ του εγκεφάλου και της μεμβράνης που τον περιβάλλει.
• Ενδοεγκεφαλική αιμορραγία: Αιμορραγία μέσα στον ίδιο τον εγκεφαλικό ιστό.

Όπως και τα ισχαιμικά αγγειακά, τα αιμορραγικά εγκεφαλικά μπορεί να προκαλέσουν μόνιμη νευρολογική βλάβη, αναπηρία ή και θάνατο.

Ποια είναι τα συμπτώματα ισχαιμικού αγγειακού και αιμορραγικού εγκεφαλικού;

Τα συμπτώματα των δύο τύπων είναι συχνά παρόμοια και εμφανίζονται ξαφνικά. Περιλαμβάνουν:
• Μούδιασμα ή διαταραχή στην αισθητικότητα στο πρόσωπο ή στα άκρα (συνήθως στη μία πλευρά του σώματος)
• Αδυναμία στις κινήσεις του προσώπου ή στα άκρα (συνήθως στη μία πλευρά του σώματος)
• Δυσκολία στην ομιλία ή κατανόηση της ομιλίας
• Προβλήματα όρασης στο ένα ή και στα δύο μάτια
• Δυσκολία στην ισορροπία, στο περπάτημα ή ζάλη
• Ξαφνικός και έντονος πονοκέφαλος
• Σύγχυση
• Απώλεια συνείδησης

Τα συμπτώματα ενός αγγειακού εγκεφαλικού είναι τα ίδια σε άνδρες και γυναίκες;
Άνδρες και γυναίκες που παθαίνουν εγκεφαλικό επεισόδιο συχνά εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα, όπως παράλυση του προσώπου, αδυναμία στο χέρι και δυσκολία στην ομιλία. σύγχυση ή προβλήματα μνήμη.

Τι είναι το ανεύρυσμα;

Το ανεύρυσμα είναι μια παθολογική διάταση (ένα “φούσκωμα”) ενός αιμοφόρου αγγείου, συνήθως μιας αρτηρίας, που συμβαίνει επειδή το τοίχωμά του έχει αδυνατίσει. Εμφανίζεται στον εγκέφαλο (εγκεφαλικό ανεύρυσμα), στην αορτή (κύρια αρτηρία του σώματος) ή σε άλλα μεγάλα αγγεία.

Το ανεύρυσμα μπορεί να παραμείνει σταθερό χωρίς συμπτώματα για χρόνια, να μεγαλώσει σταδιακά ή να σπάσει (ρήξη). Αν σπάσει, προκαλεί αιμορραγία, η οποία στον εγκέφαλο μπορεί να οδηγήσει σε αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο, μια πολύ σοβαρή και επείγουσα κατάσταση.

Τι θα πρέπει να γνωρίζουμε ώστε να καλέσουμε άμεσα βοήθεια;

Αν εκδηλώσεις συμπτώματα αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, είναι κρίσιμο να λάβεις άμεσα ιατρική βοήθεια. Η άμεση θεραπεία μπορεί να μειώσει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις και ακόμη και να αποτρέψει τον θάνατο.

Χάρη στις πρόσφατες εξελίξεις, οι θεραπείες και τα ποσοστά επιβίωσης μετά από εγκεφαλικό έχουν βελτιωθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία. Ωστόσο, για να αναζητήσεις βοήθεια, πρέπει να αναγνωρίζεις τα σημάδια και τα συμπτώματα ενός εγκεφαλικού και να γνωρίζεις τι να κάνεις:
• Απώλεια ισορροπίας
• Αλλαγές στην όραση
• Πτώση του προσώπου
• Δυσκολία στις κινήσεις του χεριού
• Δυσκολία στην ομιλία
• Εάν συμβαίνουν όλα αυτά είναι ώρα να καλέσεις άμεσα το 166 (ή το 112)

Πώς μπορούμε να προλάβουμε ένα ισχαιμικό αγγειακό ή αιμορραγικό επεισόδιο;

Το αγγειακό εγκεφαλικό είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Δεν είναι η ίδια η νόσος, αλλά εκδήλωση ενός υποκείμενου προβλήματος στον εγκέφαλο και στο σώμα. Τέτοια προβλήματα συνήθως οφείλονται σε μακροχρόνια έκθεση σε καταστάσεις που ονομάζουμε παράγοντες κινδύνου.

Παρόλο που τα ισχαιμικά αγγειακά και τα αιμορραγικά εγκεφαλικά έχουν διαφορετικές αιτίες, μοιράζονται κοινούς παράγοντες κινδύνου. Με τις παρακάτω αλλαγές στον τρόπο ζωής, μπορείς να μειώσεις σημαντικά τον κίνδυνο:
• Έλεγχος χρόνιων παθήσεων: Η υψηλή αρτηριακή πίεση, η αυξημένη χοληστερίνη, ο διαβήτης και καρδιοπάθειες όπως η κολπική μαρμαρυγή αυξάνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού.
• Διατήρηση υγιούς βάρους: Η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου.
• Διακοπή καπνίσματος: Το κάπνισμα σχετίζεται με στεφανιαία νόσο και υπέρταση.
• Περιορισμός κατανάλωσης αλκοόλ που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγικού εγκεφαλικού
• Τακτική άσκηση: Βοηθά στη διατήρηση της υγείας των αγγείων.
• Υγιεινή διατροφή: Τροφές όπως λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και άπαχη πρωτεΐνη συμβάλλουν στην πρόληψη.
• Αποφυγή μη ελεγχόμενων ουσιών: Αυτό περιλαμβάνει και τη μαριχουάνα, την ινδική κάνναβη (χασίς) ή άλλα ναρκωτικά.
• Βελτίωση ύπνου: Αντιμετώπιση διαταραχών όπως η αποφρακτική άπνοια ύπνου.