Τι λέει η Ψυχολογία για τους ανθρώπους που είναι πάντα βιαστικοί και δεν έχουν ποτέ χρόνο
Ζούμε κοιτάζοντας συνεχώς το ρολόι. Απαντάμε σε μηνύματα ενώ τρώμε πρωινό, σκεφτόμαστε τη λίστα των υποχρεώσεων ενώ μιλάμε με κάποιον και τελειώνουμε τη μέρα με την αίσθηση ότι δεν προλάβαμε τίποτα. Σύμφωνα με την ψυχολογία, αυτή η μόνιμη αίσθηση βιασύνης δεν συνδέεται πάντα με τον πραγματικό χρόνο που έχουμε, αλλά με τον τρόπο που έχουμε μάθει να λειτουργούμε και να αντιλαμβανόμαστε την καθημερινότητά μας.
Πολλοί νιώθουν ότι ζουν σε μόνιμη επιτάχυνση, παγιδευμένοι σε μια καθημερινότητα όπου η ξεκούραση μοιάζει πολυτέλεια. Όμως τι πραγματικά κρύβεται πίσω από την αίσθηση ότι δεν υπάρχει χρόνος για τίποτα; Είναι θέμα οργάνωσης ή κάτι βαθύτερο; Μια ψυχολόγος εξηγεί γιατί όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν σε κατάσταση συνεχούς βιασύνης και πώς αυτό επηρεάζει την ψυχική υγεία.
Γιατί νιώθουμε ότι δεν έχουμε χρόνο για τίποτα;
Η αίσθηση ότι δεν προλαβαίνουμε δεν οφείλεται πάντα σε πραγματική έλλειψη χρόνου. Σε πολλές περιπτώσεις σχετίζεται με τον τρόπο που βιώνουμε ψυχολογικά και συναισθηματικά τις υποχρεώσεις μας.
Η ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια Βίβιαν Γρίβα εξηγεί ότι πολλοί βρίσκονται σε μια κατάσταση συνεχούς υπερδιέγερσης, με την αίσθηση ότι πρέπει πάντα να κάνουν κάτι περισσότερο. Η κοινωνία επιβραβεύει την αμεσότητα και την παραγωγικότητα, γεγονός που οδηγεί στο να θεωρείται η ξεκούραση σχεδόν χάσιμο χρόνου.
Αυτή η πίεση κάνει δύσκολη τη διάκριση ανάμεσα σε ένα πραγματικά φορτωμένο πρόγραμμα και σε μια εσωτερική αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι ποτέ αρκετό. Μια διαφορετική προσέγγιση θα ήταν να αναρωτηθούμε για ποια πράγματα νιώθουμε ότι δεν έχουμε χρόνο.
Δεν είναι το ίδιο να μην προλαβαίνουμε τη δουλειά με το να μην έχουμε χρόνο για ξεκούραση, άσκηση, διάβασμα ή για τους ανθρώπους που αγαπάμε. Αυτή η διαφορά αλλάζει εντελώς το πώς βιώνουμε το άγχος της καθημερινότητας.
Η ζωή με βιασύνη κρατά τον εγκέφαλο σε συνεχή συναγερμό
Παρότι πολλοί άνθρωποι έχουν συνηθίσει να ζουν με άγχος, το σώμα δεν το αντιλαμβάνεται ως κάτι φυσιολογικό. Ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει τη συνεχή επιτάχυνση σαν μόνιμη απειλή.
Όταν ζούμε συνεχώς σε γρήγορους ρυθμούς, το νευρικό σύστημα παραμένει σε κατάσταση συναγερμού, εξηγεί η ψυχολόγος. Αυτό οδηγεί σε συνεχή έκκριση ορμονών στρες όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη, κάτι που επηρεάζει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η κατάσταση γίνεται συνηθισμένη και παύει να αναγνωρίζεται ως στρες. Πολλοί άνθρωποι ζουν με ένταση, ευερεθιστότητα ή αϋπνία χωρίς να συνδέουν αυτά τα συμπτώματα με τον τρόπο ζωής τους. Όταν το σώμα δεν ξεκουράζεται πραγματικά, λειτουργεί σε κατάσταση επιβίωσης και όχι ευεξίας.
Οι συνέπειες της συνεχούς επιτάχυνσης
Η μακροχρόνια ζωή σε τέτοιους ρυθμούς έχει σημαντικές συνέπειες τόσο ψυχολογικά όσο και σωματικά.
Σε συναισθηματικό επίπεδο μπορεί να εμφανιστούν χρόνιο άγχος, ευερεθιστότητα, αίσθημα κενού ή δυσκολία να απολαύσει κανείς το παρόν. Συχνά εμφανίζεται και συναισθηματική εξουθένωση ή burnout, ιδιαίτερα σε άτομα με υψηλή αυτοαπαίτηση.
Το σώμα επίσης δίνει σημάδια όπως πονοκέφαλοι, μυϊκή ένταση, πεπτικά προβλήματα, αϋπνία ή συνεχής κόπωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επηρεαστεί ακόμη και το καρδιαγγειακό σύστημα λόγω παρατεταμένου στρες. Η ψυχολόγος επισημαίνει ότι το σώμα και ο εγκέφαλος πληρώνουν το τίμημα όταν αγνοούμε τα όριά μας για μεγάλο διάστημα.
Τι μπορεί να κρύβει μια ζωή γεμάτη δραστηριότητα
Πίσω από γεμάτα ημερολόγια δεν κρύβεται πάντα φιλοδοξία ή πάθος. Μερικές φορές υπάρχει ανάγκη για έλεγχο, υψηλές απαιτήσεις με τον εαυτό μας ή δυσκολία επαφής με τα συναισθήματα.
Πολλοί έχουν μάθει να συνδέουν την αξία τους με την παραγωγικότητα. Νιώθουν ότι πρέπει συνεχώς να λύνουν προβλήματα, να παράγουν ή να αξιοποιούν τον χρόνο στο έπακρο.
Σε άλλες περιπτώσεις, η υπερδραστηριότητα λειτουργεί σαν τρόπος αποφυγής συναισθημάτων. Όταν το μυαλό είναι συνεχώς απασχολημένο, δεν υπάρχει χώρος για εσωτερική επεξεργασία. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν υπάρχει ησυχία, καθώς τότε αναδύονται συναισθήματα που είχαν καταπιεστεί.
Σύμφωνα με την ψυχολόγο, πίσω από αυτό συχνά υπάρχει φόβος, όπως ο φόβος ότι κάποιος δεν είναι αρκετός, ότι θα απογοητεύσει ή ότι θα εκτεθεί συναισθηματικά. Όσο περισσότερο αποφεύγεται αυτό το άγχος, τόσο περισσότερο ενισχύεται η μόνιμη απασχόληση.
Πολλοί προέρχονται επίσης από περιβάλλοντα όπου η αξία συνδεόταν με την υπευθυνότητα και την απόδοση, με αποτέλεσμα η ξεκούραση να συνοδεύεται από ενοχή.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσουμε ακόμη και όταν είμαστε εξαντλημένοι
Αν και πολλοί καταλαβαίνουν ότι χρειάζονται ξεκούραση, δυσκολεύονται να επιβραδύνουν. Ο εγκέφαλος συνηθίζει να λειτουργεί σε κατάσταση επείγοντος. Η ηρεμία μπορεί να προκαλεί δυσφορία επειδή φέρνει στην επιφάνεια συναισθήματα που είχαν καταπιεστεί.
Η ξεκούραση συχνά συνοδεύεται από ενοχές, ειδικά όταν η αξία του ατόμου έχει συνδεθεί για χρόνια με την παραγωγικότητα. Το σώμα μπορεί να συνεχίζει να λειτουργεί υπό πίεση ακόμη κι όταν υπάρχει βαθιά κόπωση.
Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν άγχος ακόμη και όταν δεν έχουν υποχρεώσεις, επειδή έχουν μάθει να λειτουργούν μόνο μέσα στη δράση και όχι στην απλή ύπαρξη.
Το να μάθει κάποιος να σταματά δεν είναι θέμα θέλησης. Απαιτεί επανεκπαίδευση των συναισθηματικών μηχανισμών και επανεξέταση βαθιών πεποιθήσεων για την επιτυχία και την προσωπική αξία.
Πώς να αρχίσουμε να ζούμε πιο ήρεμα
Η επιστροφή σε έναν πιο ισορροπημένο ρυθμό δεν χρειάζεται ριζικές αλλαγές από τη μια μέρα στην άλλη. Ξεκινά από μικρές καθημερινές κινήσεις.
Η συνειδητή επιβράδυνση στο πρωινό, η μείωση του ταυτόχρονου multitasking, τα όρια στην υπερφόρτωση και οι στιγμές χωρίς συνεχή ερεθίσματα βοηθούν το νευρικό σύστημα να επανέλθει.
Εξίσου σημαντικό είναι να επανεξετάσουμε την πεποίθηση ότι η αξία μας εξαρτάται από το πόσα κάνουμε. Η ψυχολόγος τονίζει ότι η αξία του ανθρώπου δεν καθορίζεται από την παραγωγικότητα αλλά από το πώς ζει και πώς αισθάνεται μέσα στη ζωή του.
Η εκμάθηση της ξεκούρασης χωρίς ενοχή είναι ένα από τα πιο δύσκολα αλλά και πιο απαραίτητα βήματα. Σε πολλές περιπτώσεις απαιτείται και επαγγελματική βοήθεια, καθώς η αλλαγή αυτού του τρόπου ζωής σχετίζεται με βαθιά ριζωμένα μοτίβα.
