Η Ψυχολογία λέει ότι τα παιδιά που αγγίζουν συνεχώς το πρόσωπο των γονιών τους ενώ μιλάνε μπορεί να έχουν έναν βαθύτερο λόγο για να το κάνουν

Τραβάτε απαλά το χέρι τους μακριά από το πρόσωπό σας και, λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, βρίσκεται και πάλι εκεί. Για πολλούς γονείς πρόκειται απλώς για μία από τις μικρές συνήθειες της παιδικής ηλικίας, που εύκολα αποδίδεται σε παιχνίδι ή νευρικότητα.

Ωστόσο, η σωματική επαφή αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ανθρώπινης επικοινωνίας, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ζωής, όταν τα παιδιά δεν έχουν ακόμη τις λέξεις για να εκφράσουν όλα όσα αισθάνονται και χρειάζονται.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που αγγίζει το πρόσωπο του γονιού του προσπαθεί να επικοινωνήσει το ίδιο συναίσθημα. Δεν υπάρχει επιστημονικό στοιχείο που να επιτρέπει στους ειδικούς να πουν ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει μία και μοναδική ερμηνεία. Η έρευνα γύρω από τη σωματική επαφή μεταξύ γονέων και παιδιών, όμως, προσφέρει ορισμένες ενδιαφέρουσες εξηγήσεις για το γιατί κάποια παιδιά αναζητούν αυθόρμητα την επαφή ενώ μιλούν ή βρίσκονται κοντά στους γονείς τους.

Όταν η ομιλία συνοδεύεται από άγγιγμα

Για ένα μικρό παιδί, η επικοινωνία δεν περιορίζεται στις λέξεις. Μπορεί να ακουμπά πάνω στον γονιό του όταν μιλά, να κρατά το χέρι του, να κάθεται πολύ κοντά του ή να παίζει με τα μαλλιά του.

Η σωματική επαφή μπορεί απλώς να αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο το παιδί παραμένει συνδεδεμένο και ενεργό μέσα σε μια αλληλεπίδραση.

Ανασκοπήσεις ερευνών για τη σωματική επαφή και την ανθρώπινη ανάπτυξη έχουν δείξει ότι το άγγιγμα συνδέεται με την προσκόλληση, την επικοινωνία, την κοινωνική μάθηση και τη συναισθηματική ρύθμιση. Οι διαδικασίες αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές κατά τη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, όταν αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό τόσο ο εγκέφαλος όσο και οι κοινωνικές σχέσεις.

Έτσι, όταν ένα παιδί αγγίζει το πρόσωπο του γονιού του ενώ του μιλά, μία πιθανή εξήγηση είναι αρκετά απλή: χρησιμοποιεί την επαφή ως έναν ακόμη τρόπο για να παραμείνει κοντά του.

Γιατί το πρόσωπο έχει ιδιαίτερη σημασία

Το πρόσωπο του γονιού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές κοινωνικών πληροφοριών για ένα παιδί. Από τις εκφράσεις του προσπαθεί να καταλάβει αν η μαμά χαμογελά, αν ο μπαμπάς είναι εκνευρισμένος, αν άκουσαν αυτό που είπε ή αν βρήκαν κάτι αστείο.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Cognitive Development εξέτασε 39 μητέρες και τα παιδιά τους, ηλικίας 4 έως 6 ετών, κατά τη διάρκεια μιας δεκάλεπτης δραστηριότητας παιχνιδιού. Οι ερευνητές κατέγραψαν τη σωματική επαφή μεταξύ μητέρας και παιδιού και στη συνέχεια αξιολόγησαν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά στρέφονταν προς κοινωνικά ερεθίσματα, όπως τα πρόσωπα.

Η μεγαλύτερη σωματική επαφή από τη μητέρα συνδέθηκε με εντονότερη προσοχή των παιδιών σε κοινωνικές πληροφορίες.

Οι ερευνητές δεν εξέτασαν συγκεκριμένα αν τα παιδιά άγγιζαν το πρόσωπο των γονιών τους, επομένως τα ευρήματα δεν μπορούν να ερμηνευτούν ως απόδειξη ότι αυτή η συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει συγκεκριμένο νόημα. Δείχνουν, όμως, ότι οι εμπειρίες σωματικής επαφής με έναν φροντιστή μπορεί να σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται και προσέχουν τα κοινωνικά ερεθίσματα.

Μπορεί να είναι ένας τρόπος να ζητά την προσοχή σας

Σκεφτείτε ένα παιδί που σας διηγείται κάτι ενώ εσείς μαγειρεύετε, εργάζεστε ή κοιτάζετε το κινητό σας. Μπορεί να συνεχίσει να μιλά, να επαναλάβει αυτό που είπε, να έρθει πιο κοντά σας ή να ακουμπήσει το πρόσωπό σας.

Δεν είναι σωστό να χαρακτηρίζουμε αυτόματα μια τέτοια συμπεριφορά ως «αναζήτηση προσοχής». Τα παιδιά, όμως, διαθέτουν πολλούς τρόπους για να προσπαθήσουν να διατηρήσουν την προσοχή του γονιού τους χωρίς να μπορούν απαραίτητα να πουν ξεκάθαρα: «Σταμάτα αυτό που κάνεις και άκουσέ με».

Το άγγιγμα μπορεί να είναι ένας από αυτούς.

Η έρευνα για την ανάπτυξη των παιδιών έχει δείξει ότι η ανταποκρινόμενη φροντίδα ,η ικανότητα δηλαδή του γονιού να αντιλαμβάνεται τα σήματα του παιδιού και να ανταποκρίνεται κατάλληλα, συνδέεται στενά με την κοινωνική και συναισθηματική του ανάπτυξη.

Επομένως, το σημαντικό μπορεί να μην είναι το πρόσωπο που αγγίζει το παιδί, αλλά η προσπάθειά του να διατηρήσει τη σύνδεση με τον γονιό εκείνη τη στιγμή.

Το άγγιγμα μπορεί να προσφέρει και αίσθημα ασφάλειας

Υπάρχουν επίσης ενδιαφέροντα πειραματικά δεδομένα για τον ρόλο της γονικής επαφής.

Σε μελέτη με 138 ζευγάρια γονέων και παιδιών, οι ερευνητές εξέτασαν αν ένα σύντομο και απαλό άγγιγμα από τον γονιό επηρέαζε τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά ανταποκρίνονταν σε κοινωνικές απειλές. Τα παιδιά ήταν ηλικίας 8 έως 10 ή 11 έως 14 ετών.

Σε μία ομάδα, οι γονείς κλήθηκαν να αγγίξουν για λίγο τον ώμο του παιδιού τους, ενώ στην ομάδα σύγκρισης δεν υπήρχε αυτή η επαφή. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η γονική επαφή συνδεόταν με μειωμένη αυτόματη προσοχή των παιδιών σε κοινωνικά απειλητικά ερεθίσματα. Στα παιδιά με υψηλότερα επίπεδα κοινωνικού άγχους, η γονική επαφή συνδέθηκε επίσης με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.

Και σε αυτή την περίπτωση, η μελέτη δεν αφορούσε παιδιά που άγγιζαν το πρόσωπο των γονιών τους. Δεν μπορεί, επομένως, να αποδείξει ότι αυτή η συμπεριφορά σημαίνει πως το παιδί αναζητά ασφάλεια.

Μπορεί, όμως, να μας δείξει κάτι σημαντικό: η σωματική επαφή από έναν γονιό που το παιδί εμπιστεύεται μπορεί να μεταφέρει κοινωνικά και συναισθηματικά μηνύματα.

Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ορισμένα παιδιά αναζητούν αυθόρμητα την επαφή όταν είναι ενθουσιασμένα, κουρασμένα, αναστατωμένα ή απλώς πολύ απορροφημένα σε μια αλληλεπίδραση.

Ίσως είναι απλώς ένας τρόπος να δείχνει την αγάπη του

Υπάρχει, φυσικά, και μια πολύ πιο απλή εξήγηση: το παιδί μπορεί απλώς να απολαμβάνει την εγγύτητα με τον γονιό του.

Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά την τρυφερότητά τους με αγκαλιές. Κάποιο μπορεί να θέλει συνεχώς να κάθεται στην αγκαλιά σας, άλλο να κρατά το χέρι σας και άλλο να ακουμπά το κεφάλι του στον ώμο σας.

Για ορισμένα παιδιά, το να χαϊδεύουν το μάγουλο του γονιού, να αγγίζουν τη μύτη του ή να παίζουν με τα μαλλιά του μπορεί να γίνει ένα μικρό προσωπικό τελετουργικό οικειότητας.

Έρευνες για τη θετική σωματική επαφή μεταξύ φροντιστών και παιδιών έχουν συνδέσει το τρυφερό άγγιγμα με τον δεσμό γονέα-παιδιού και την καλύτερη αλληλεπίδραση μεταξύ τους.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε τρυφερό άγγιγμα πρέπει να ερμηνεύεται μέσα από συγκεκριμένες ορμόνες ή εγκεφαλικές διεργασίες. Τα επιστημονικά δεδομένα δεν επιτρέπουν τόσο απόλυτα συμπεράσματα.

Η πιο απλή εξήγηση είναι συχνά και η πιο χρήσιμη: η ζεστή και ανταποκρινόμενη σωματική επαφή αποτελεί σημαντικό κομμάτι πολλών υγιών σχέσεων μεταξύ γονέων και παιδιών.

Μερικές φορές, είναι απλώς μια αισθητηριακή εξερεύνηση

Οι γονείς έχουν την τάση να αναζητούν βαθύτερες ψυχολογικές εξηγήσεις για κάθε παιδική συμπεριφορά, όμως ορισμένες φορές ένα άγγιγμα είναι απλώς... ένα άγγιγμα.

Ένα παιδί μπορεί να αγγίζει τη μύτη του γονιού επειδή του φαίνεται αστεία. Μπορεί να του αρέσει η υφή του δέρματος ή των φρυδιών ή να έχει ανακαλύψει ότι ένα συγκεκριμένο άγγιγμα κάνει τον μπαμπά ή τη μαμά να γελά.

Τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από τις αισθήσεις τους και η αφή είναι ένας από τους πρώτους τρόπους με τους οποίους εξερευνούν τους ανθρώπους και το περιβάλλον γύρω τους.

Επομένως, ένα παιδί που αγγίζει επανειλημμένα το πρόσωπο του γονιού του δεν έχει απαραίτητα κάποια ανεκπλήρωτη συναισθηματική ανάγκη. Μπορεί απλώς να έχει δημιουργήσει μια συνήθεια.

Το πλαίσιο έχει σημασία

Αν το κάνει κυρίως όταν μιλά τρυφερά με τον γονιό του, μπορεί να αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο συνδέεται μαζί του. Αν το κάνει όταν ο γονιός είναι απασχολημένος ή αφηρημένος, μπορεί να προσπαθεί να επαναφέρει την προσοχή του. Αν συμβαίνει όταν είναι κουρασμένο ή αναστατωμένο, η επαφή μπορεί να το βοηθά να ηρεμήσει. Αν, αντίθετα, αγγίζει με τον ίδιο τρόπο τους πάντες και τα πάντα, η αισθητηριακή περιέργεια ή η συνήθεια μπορεί να αποτελεί πιο πιθανή εξήγηση.

Χρήσιμο στοιχείο είναι επίσης το τι συμβαίνει αμέσως μετά. Αν το παιδί συνεχίζει να μιλά, χαμογελά, ηρεμεί ή παραμένει κοντά σας, το άγγιγμα μπορεί απλώς να αποτελεί μέρος της μεταξύ σας αλληλεπίδρασης.

Πώς πρέπει να αντιδρούν οι γονείς

Δεν υπάρχει λόγος να απομακρύνετε αμέσως το χέρι του παιδιού σας, εφόσον το άγγιγμα είναι απαλό και δεν σας ενοχλεί.

Αντίθετα, μπορείτε να παρατηρήσετε τι συμβαίνει γύρω από τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Προσπαθεί να σας πει κάτι σημαντικό; Κοιτάτε εκείνη τη στιγμή το κινητό σας; Μόλις γύρισε από το σχολείο; Είναι στενοχωρημένο, ενθουσιασμένο ή απλώς χαλαρό και χαρούμενο;

Αυτές οι λεπτομέρειες μπορούν να σας πουν πολύ περισσότερα από την ίδια την κίνηση.

Παράλληλα, είναι σημαντικό τα παιδιά να μαθαίνουν ότι η τρυφερότητα δεν καταργεί τα προσωπικά όρια.

Αν, για παράδειγμα, το παιδί σας πιέζει τα μάτια σας, τραβά τα χείλη σας ή συνεχίζει να σας αγγίζει ενώ του έχετε ζητήσει να σταματήσει, μπορείτε να βάλετε ένα ήρεμο και ξεκάθαρο όριο.

Μπορείτε να πείτε: «Ξέρω ότι θέλεις να αγγίξεις το πρόσωπό μου, αλλά θέλω να είσαι πιο απαλά» ή «Μπορείς να μου κρατήσεις το χέρι αντί γι' αυτό».

Έτσι, το παιδί μαθαίνει δύο πράγματα ταυτόχρονα: η σύνδεση είναι καλοδεχούμενη, αλλά το σώμα μας έχει όρια.

Τελικά, μεγαλύτερη σημασία έχει η σχέση παρά η ίδια η κίνηση

Ίσως ο πιο χρήσιμος τρόπος για να δούμε αυτή τη συμπεριφορά δεν είναι να αναρωτηθούμε «τι σημαίνει όταν το παιδί μου αγγίζει το πρόσωπό μου;», αλλά «τι συμβαίνει μεταξύ μας τη στιγμή που το κάνει;»

Η αναπτυξιακή έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά μαθαίνουν τι σημαίνουν οι σχέσεις μέσα από τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις: όταν κάποιος ανταποκρίνεται στα σήματά τους, τα παρηγορεί, τους μιλά, τα κοιτάζει και τα αγγίζει.

Έτσι, ένα παιδί που απλώνει το χέρι του και αγγίζει το πρόσωπο του γονιού του ενώ μιλά μπορεί να κάνει κάτι πολύ πιο απλό από όσο φανταζόμαστε.

Μπορεί να θέλει να κρατήσει τη συζήτηση κοντά του. Μπορεί να ελέγχει αν ο γονιός του εξακολουθεί να το προσέχει. Μπορεί να εκφράζει τρυφερότητα ή να αναζητά οικεία σωματική επαφή.

Ή μπορεί απλώς να έχει ανακαλύψει ότι η μύτη της μαμάς είναι... απίστευτα αστεία.

Δεν υπάρχει μία μοναδική ψυχολογική απάντηση. Αν, όμως, το παιδί σας σας αγγίζει απαλά ενώ μιλά, γελά και προσπαθεί να μείνει κοντά σας, ίσως αξίζει να δείτε αυτή τη συμπεριφορά όχι απλώς ως μια ενοχλητική συνήθεια, αλλά ως έναν από τους μικρούς τρόπους με τους οποίους τα παιδιά δημιουργούν και διατηρούν τον δεσμό με τους ανθρώπους δίπλα στους οποίους νιώθουν ασφάλεια.