Η φωτογραφική ελευθερία του Γιώργου Λάνθιμου στη Στέγη

ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΒΡΑΝΑ ⸻ 28 APR 2026

Στην πρώτη του έκθεση φωτογραφιών στην Ελλάδα, σε αποκλειστική ανάθεση της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, ο Γιώργος Λάνθιμος αφιερώνεται σε ένα νέο μέσο αφήγησης, μέσα από την παρουσίαση 182 λήψεων των τελευταίων πέντε ετών.

Κοιτάζοντας τις φωτογραφίες από τα γυρίσματα του Poor Things, μία άγνωστη μορφή ενός μεσήλικα άντρα που κάθεται σκεπτικός στη μπάρα, με το καπέλο του στο διπλανό σκαμπό για μοναδική συντροφιά σε ένα υποφωτισμένο μπαρ, μου θυμίζει τη μελαγχολική ατμόσφαιρα του Edward Hopper. Κι ύστερα σε αυτό το ιδιότυπο ημερολόγιο, οι φουτουριστικά βικτωριανές φιγούρες των πρωταγωνιστών ξεπροβάλλουν σαν έκκεντρες φυσιογνωμίες, που θα έσπευδε να απαθανατίσει η Diane Arbus. Η Bella Baxter λουσμένη στο φως, έχει το ίδιο μερίδιο προσοχής με το σπιράλ που δημιουργεί τους κυματισμούς στο ατμόπλοιο με το οποίο ταξιδεύει προς τη γνώση…

Στιγμιότυπο από τη φωτογραφική δουλειά του Γιώργου Λάνθιμου στην έκθεση στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση /Φωτογραφία: Μαριλένα Βρανά για το Bovary

Τα πάντα, από την ανθρώπινη παρουσία μέχρι το φαινομενικά ευτελές, παρουσιάζουν το δικό τους αφηγηματικό ενδιαφέρον στις φωτογραφίες του Γιώργου Λάνθιμου. Από την κίνηση του καρπού και τη λάμψη ενός γυάλινου κύκνου που διαθλά το φως, μέχρι το αγαλματίδιο του Ιησού αφημένο πλάι στην κάρτα βαθμονόμησης χρώματος ColorChecker του συνεργείου, ή το προφίλ ενός αλόγου μπροστά από ένα υφασμάτινο πάνελ LiteTile Plus 8. Πρόσωπα σε μοτέλ, οι μεγάλοι λεωφορειόδρομοι, τα πάρκινγκ και τα δρομάκια της suburbia με περαστικούς, που κλείνουν το μάτι στον κόσμο του David Lynch αποτυπώνονται με μία εντελώς προσωπική neourban αισθητική. Ένα κατάξανθο κορίτσι με σκυφτό κεφάλι, σαν αλμπίνος ερωτιδέας μοιάζει με τον αντίποδα του Θανάτου στην Έβδομη Σφραγίδα του Bergman. Και το μεγάλο μαύρο σακάκι που καλύπτει έναν αρχαϊκό κορμό σε βάθρο διαβάζεται ως εσκεμμένο σχόλιο πάνω στο πρότυπο κάλλος και την αρρενωπότητα.

Από τη σειρά φωτογραφιών του Γιώργου Λάνθιμου, όπου το καθημερινό αποκτά αφηγηματική ένταση

Εικόνα από την έκθεση Yorgos Lanthimos: Photographs στη Στέγη

Η έννοια του κενού περιβάλλοντος με τα μοναδικά ίχνη ζωής πάνω σε αντικείμενα να λειτουργούν συμβιωτικά, δημιουργεί απόκοσμα πειστήρια ύπαρξης, με μια ματιά σχεδόν κλινική. Το βαθούλωμα σε έναν καναπέ Chesterfield, το σχοινί με τους πλωτήρες στην άδεια μαρμάρινη πισίνα, τα εκατοντάδες μπαλόνια στην έρημη αίθουσα χορού της ταινίας ο Αστακός φέρνουν στην επιφάνεια μία αμηχανία αυθύπαρκτη, που επιβάλλεται ως συνθήκη. Κι όμως, παρά τα φαινόμενα ο δημιουργός αποζητά πάντα μία ουσιαστική εμπλοκή με τα θέματά του, καταγράφοντας τη δική του προσωπική σύνδεση. Ο φακός του φαίνεται να ακολουθεί την κατεύθυνση των φωτογράφων, που διαμόρφωσαν το κίνημα των New Topographics στα ‘70s εξελίσσοντας την εικόνα της καθημερινότητας. Το αστικό και περιαστικό τοπίο, απογυμνωμένο από την εξιδανίκευση και αλλοιωμένο από την ανθρώπινη παρέμβαση αποκαλύπτει την άναρχη διάχυση της πόλης μέσα από μια υφολογική ανωνυμία.

Το ανοίκειο και το οικείο συνυπάρχουν στο φωτογραφικό σύμπαν του Λάνθιμου

Η ιδιαίτερη φωτογραφική ματιά του Λάνθιμου αποτυπώνεται σε 182 λήψεις των τελευταίων ετών

Ο σχεδιασμός του χώρου έχει λάβει τη μορφή «ενός κλασικού ελληνικού ναού», όπως διαβάζουμε στο κείμενο της έκθεσης. Εκκινώντας περιμετρικά συναντά κανείς εικόνες οργανωμένες σε τρία σύνολα. Εκείνες από προηγούμενες εκδόσεις του με τη MACK Books, όπως το “Dear God, the Parthenon Is Still Broken”, που υλοποιήθηκε παράλληλα με την ταινία Poor Things το 2023, την έκδοση “I shall sing these songs beautifully”, από την ταινία Kinds of Kindness του 2024 και τη σειρά VISCIN, η οποία περιλαμβάνει αδημοσίευτες φωτογραφίες από την τελευταία του ταινία Bugonia (2025).

Στο μέσο της έκθεσης ένας περίκλειστος χώρος που «παραπέμπει σε βωμό» συνέχει τον εσωτερικό πυρήνα της νέας φωτογραφικής του δουλειάς. Τα 110 ασπρόμαυρα έργα του, τα οποία δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, «κατά τη διάρκεια μοναχικών περιπάτων στις παρυφές της Αθήνας και σε ελληνικά νησιά». Κι αν θα μπορούσαν να έχουν μία ονομασία αυτή θα ήταν το “No word for blue”, απηχώντας την απουσία λέξης που να περιγράφει το μπλε στα ομηρικά έπη αλλά και του χρώματος στις εικόνες του Λάνθιμου, κατά τον επιμελητή της έκθεσης Michael Mack.

Η κινηματογραφική ματιά του Λάνθιμου συναντά τη φωτογραφία

Απόκοσμες φιγούρες και αστικά τοπία σε μια neourban αισθητική

Χωρίς τις συμβάσεις της κινηματογραφικής πρακτικής, η φωτογραφία ως απελευθερωμένη εκδοχή της εικαστικής του γλώσσας, δίνει στον Γιώργο Λάνθιμο μία διαφορετική carte blanche. Στην ένταση χωρίς δράση, στο σώμα ως άβολο αντικείμενο, στο ενδιαφέρον για το μπανάλ, στο βλέμμα του ανοίκειου και την υποδόρια ειρωνεία. Οι μορφές του weird, δεν είναι πια ευάλωτες. Σε κοιτούν κατάματα με την άνεση και την ελευθερία του να είσαι παράδοξος. Αυτή την ευρύτερη αίσθηση που επιδιώκει ο καλλιτέχνης μέσα από τη φωτογραφία ως μέσο: «η φωτογράφιση έχει γίνει ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, πέρα από τον κινηματογράφο, και μου δίνει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία. Νιώθω ότι υπάρχουν λιγότεροι κανόνες που σχετίζονται με τη συμβατική αφήγηση», όπως εκφράζει με τα δικά του λόγια. Αποτέλεσμα τα «συναισθηματικά και νοητικά άλματα πίστης πέρα από το κάδρο μιας στατικής εικόνας», όπως το θέτει ο Michael Mack.

Με την ευχέρεια του γνώριμου, οι φωτογραφίες του ελληνικού καλοκαιριού, άγονου και χωρίς διάθεση νοσταλγίας ή ωραιοποίησης στέκουν ως μια anti-glamour αντίθεση απέναντι στην καλογυαλισμένη αισθητική, όμοια με εκείνη του Slim Aarons. Δεκάδες πλυντήρια αποτελούν μια παράφωνη προέκταση του κυκλαδικού λευκού με φόντο ενοικιαζόμενα δωμάτια. Τα μεγάλα βιομηχανικά σακιά παραπέμπουν σε φυσικούς σχηματισμούς βράχων δημιουργώντας ακούσια μια τεχνητή εγκατάσταση από όγκους γλυπτών. Η αντεστραμμένη ξύλινη λάκα πίσω από το στασίδι, παραπέμπει την ίδια στιγμή, βιτριολικά σε κάσα ή θήκη κοντραμπάσο. Και δίπλα της μία εικόνα με λευκό περιστέρι, που εκτονώνει το μαύρο χιούμορ με έναν συμβολισμό αισιοδοξίας. Η αστάθεια ανάμεσα στο παράδοξο και το ανησυχαστικό είναι ο μόνος άτυπος κανόνας.

Στιγμιότυπο από τα γυρίσματα του Poor Things μέσα από τον φακό του σκηνοθέτη

Κι αν αξίζει να κρατήσουμε και κάτι ακόμα από τη θεώρηση του Γιώργου Λάνθιμου είναι ότι «η φωτογραφία πέρα από εικόνα είναι και υλικό αντικείμενο», με την εκτύπωση και την υφή της να αποτελεί μέρος της εμπειρίας. Γι’ αυτό και στην έκθεση παρεμβάλλονται Απτικές εικόνες. Ανάγλυφες απτικές αποδόσεις επιλεγμένων έργων του για άτομα με οπτική αναπηρία, που σχηματοποιούν την έννοια της συμπερίληψης. Μαζί με ζωντανή ακουστική περιγραφή και διερμηνεία στη νοηματική. Γιατί η σκέψη ότι η κατανόηση της σύνθεσης και των βασικών στοιχείων της φωτογραφίας απ’ όλους είναι εντέλει η πιο ριζοσπαστική χειρονομία.