Ελένη Κουμπή: Η σχεδιάστρια που εμπνέεται από την παράδοση και δημιουργεί σύγχρονη couture
Η Ελληνίδα σχεδιάστρια που αγαπά το ένδυμα και την ιστορία του διαμορφώνει τη μόδα με όρους πολιτισμικής αφήγησης.
Κοιτάζοντας τη δημιουργία της Ελένης Κουμπή για την Αστυπάλαια μαθαίνω για τα «Καλιεράτα». Που στο νησί σήμαινε τα πλούσια μανίκια στο καλό, γιορτινό ρούχο. Στα κεντημένα στο χέρι δικά της μανίκια, λεπτά σύμβολα φτιαγμένα από σταυροβελονιά, όπως η καμήλα δρομάδα και το παγόνι και λεπτομέρειες από μετάξι, θυμίζουν συνδέσεις με τους δρόμους του εμπορίου, την Ανατολή και τη Βενετία… Κι ύστερα η δημιουργία της εμπνευσμένη από την Τήνο με τη συρμάτινη κατασκευή το γαλάζιο πλισέ και τους ζωγραφισμένους ιχθύες, φέρνει αδιόρατα στο νου μια ενσάρκωση της Παναγιάς Γοργόνας του Μυριβήλη σε φορέσιμο γλυπτό…
Η ίδια μου εξηγεί τις αναφορές στο σακοφούστανο, το νυφικό φόρεμα με τη διπλή φούστα, από τον Όλυμπο της Καρπάθου, τη δωρικότητα και τους ασπρόμαυρους τόνους, που επιστρέφουν στη φορεσιά των Σαρακατσάνων αλλά και την τεχνική με τις οριζόντιες και κάθετες πιέτες από την παραδοσιακή στολή των Σπετσών. Την ιδιαίτερη πατρίδα της. Εκεί που από μικρή άκουγε ιστορίες για την κοινωνία του 19ου αιώνα, για τους ναυμάχους του ’21, για τα προικοσύμφωνα και τις ατρόμητες γυναίκες της εποχής, από τη μητέρα και τον πατέρα της, που το ενδιαφέρον τους για την έρευνα τους οδήγησε στο να γράψουν τις δικές τους ιστορικές μελέτες.
Οι δημιουργίες της Ελένης Κουμπή κρύβουν την ίδια αγάπη για τη γνώση. Μια διεπιστημονικότητα... Στις πτυχές τους η παράδοση, η ιστορία και η λαογραφία μετασχηματίζονται σε χειροποίητες δημιουργίες. Η ίδια τελειώνοντας τις σπουδές της στην κλασική μουσική στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Ελληνικό Ωδείο και έχοντας ασχοληθεί με τα παιδιά και τη διαχείριση του στρες, στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού της στράφηκε σε ένα άλλο πεδίο, που προσφέρει δημιουργική ανάσα. Εκείνο της μόδας.
Το brand της, που ξεκίνησε το 2021 έφερε στο προσκήνιο ένα ξεχωριστό οπτικοακουστικό project, σε συνεχή εξέλιξη. Η συλλογή της “Couture Grecque” είναι ένα ζωντανό ημερολόγιο, που καταγράφει ενδυματολογικά ήθη από κάθε γωνιά της Ελλάδας, αναβιώνοντας τα μέσα από το σύγχρονο σχέδιο. Φωτογραφίες και βίντεο από αυτό το δημιουργικό οδοιπορικό μόδας αποτυπώνουν την πρωτογενή πηγή έμπνευσης, γυναίκες της τοπικής κοινότητας, που φορούν τις δικές τους φορεσιές πλάι στις σιλουέτες του σήμερα, αναδεικνύοντας την παράδοση ως ζωντανό στοιχείο ταυτότητας.
Η πρωτοβουλία της Ελένης Κουμπή αποτέλεσε αφορμή για επιδείξεις σε συνεργασία με φορείς, που στηρίζουν βαθιά την ιστορία του ελληνικού ενδύματος, όπως το Λύκειο Ελληνίδων, παρουσιάζοντας την ιδέα της συλλογής Couture Grecque στο Μουσείο Βορρέ το 2025 αλλά και εκτός των αστικών κέντρων, στον Ίασμο της ακριτικής Θράκης το 2024. Με το ίδιο αίσθημα ιστορικής συνείδησης, η δημιουργός επιμελήθηκε και τα παραδοσιακά ρούχα της τηλεοπτικής παραγωγής «Ψυχοκόρες», σχεδιάζοντας ειδικά για τη σειρά.
Αναζητώντας τον τρόπο να ανανεώνει την επιρροή της παράδοσης, η σχεδιάστρια έχει προχωρήσει στη ready-to-wear συλλογή της, μεταφέροντας στοιχεία της αισθητικής αυτής στην καθημερινότητα. Η Ελένη Κουμπή μοιράζεται σκέψεις για τον δικό της ρόλο στη μόδα, εκφράζοντας αυτή την ανάγκη της «σύγχρονης δημιουργικής επανερμηνείας στοιχείων της ελληνικής ταυτότητας, διερευνώντας τη σχέση ένδυσης, εικόνας και τόπου», όπως μεταφέρει.
Πώς προέκυψε η δημιουργία του brand σας; Τι είναι αυτό που θα λέγατε πως το κάνει να ξεχωρίζει ως προς τη σχεδιαστική του πρόταση;
Ε.Κ. Η δημιουργία του brand προέκυψε αρκετά οργανικά. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον όπου η παράδοση αλλά και η ραπτική ήταν κάτι οικείο. Πάντα θυμάμαι τη μαμά μου να ράβει ρούχα, ενώ και οι δύο γονείς μου ασχολούνται με την ιστορική έρευνα και την ελληνική παράδοση, οπότε ήταν ένα θέμα που υπήρχε συνεχώς στην καθημερινότητά μας. Όταν ξεκίνησα το brand το 2021, ένιωσα ότι δεν υπήρχε μια σχεδιαστική πρόταση που να προσεγγίζει την ελληνική παράδοση με τον τρόπο που με ενδιέφερε, δηλαδή να δημιουργούνται σύγχρονα ρούχα εμπνευσμένα από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, τα οποία να διατηρούν κάποια στοιχεία αναφοράς χωρίς να μοιάζουν με αναπαραγωγές παραδοσιακών φορεσιών. Θεωρώ ότι αυτό που ξεχωρίζει το brand είναι κυρίως οι ιδέες πίσω από τις συλλογές και η προσπάθεια να διαμορφωθεί μια σύγχρονη ταυτότητα μέσα από προσωπική έρευνα και σχεδιαστική συνέπεια.
Έχετε αναφέρει πως «το ρούχο που φορά ένα άτομο είναι έκφραση της πολιτιστικής του ταυτότητας». Πώς αποτυπώνεται αυτή η πεποίθηση μέσα από τις δημιουργίες σας;
Ε.Κ. Πιστεύω ότι γενικότερα το τι επιλέγουμε να φορέσουμε είναι ένας άμεσος τρόπος να εκφράσουμε το ποιοι είμαστε, τη διάθεσή μας, τις αξίες μας, το περιβάλλον από το οποίο προερχόμαστε, τις πεποιθήσεις μας και γενικότερα την ταυτότητα μας. Τα ρούχα πάντα λειτουργούν ως μια μορφή επικοινωνίας. Στη δική μου δουλειά συγκεκριμένα πιστεύω ότι αν αποτυπώνεται κάπως αυτή η πεποίθηση αυτό γίνεται μέσα από τη διαχρονικότητα που χαρακτηρίζει τα σχέδια αλλά και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο έχουν κατασκευαστεί, δηλαδή ένα - ένα στο χέρι, με σκοπό να αντέχουν στο χρόνο, και από φυσικά υλικά και υφάσματα.
Στη σελίδα σας συναντάμε τον όρο “Couture Grecque”, τη ραπτική που έχει τις καταβολές της στην ομορφιά της ελληνικής παράδοσης. Πώς οραματίζεστε εσείς αυτή τη μορφή δημιουργίας και πώς λειτουργεί μέσα από αυτό το photo και videoproject, που καθιστά τις τοπικές ενδυμασίες ξανά φορέσιμες και όχι απλώς μουσειακά εκθέματα;
Ε.Κ. Με ενδιαφέρει να βλέπω τις τοπικές ενδυμασίες όχι ως κάτι στατικό ή μουσειακό, αλλά ως μια ζωντανή πηγή έμπνευσης που μπορεί να επανενταχθεί στο σήμερα. Μέσα από αυτό το project επιχειρώ να μεταφέρω αυτά τα στοιχεία σε ένα νέο πλαίσιο, όπου τα ρούχα αποκτούν ξανά λειτουργικότητα και παρουσία στην καθημερινή ή σύγχρονη ζωή. Δεν πρόκειται για αναπαραγωγή παραδοσιακών φορεσιών, αλλά για μια δημιουργική μετάφραση, μια διαδικασία που συνδυάζει χειροποίητες τεχνικές, σύγχρονες γραμμές και μια προσωπική αισθητική προσέγγιση. Το όραμά μου είναι να δημιουργηθεί μια συνέχεια ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ώστε η παράδοση να παραμένει ενεργή και φορέσιμη, χωρίς να χάνει την ουσία και τον σεβασμό προς την προέλευσή της.
Πώς έχει επηρεάσει η καταγωγή σας από τις Σπέτσες την αισθητική και τις επιρροές σας; Υπάρχουν εικόνες και στοιχεία από την παράδοση που αποτελούν σταθερά σημεία αναφοράς για τις συλλογές σας και πώς συνυπάρχουν με το σύγχρονο design;
Ε.Κ. Οι Σπέτσες είναι ένα νησί με ιστορία και πλούσια πολιτιστική παράδοση, στοιχεία που νομίζω ότι περνάνε ως αισθητικά πρότυπα και ως αξίες στους ανθρώπους που μεγαλώνουν και ζουν εδώ. Αυτό μεταφράζεται τόσο σε εκτίμηση των παραδοσιακών στοιχείων και του διαχρονικού ρόλου τους όσο και στη δημιουργική μεταστοιχείωση τους στη σύγχρονη εποχή. Σταθερά σημεία αναφοράς είναι σίγουρα κάποιες φορεσιές της Ελλάδας όπως των Σαρακατσάνων, της Καρπάθου, των Σπετσών και της Σκοπέλου αλλά και πιο συγκεκριμένα λεπτομέρειες όπως οι πτυχώσεις, το χειροποίητο κέντημα, ή τα μοτίβα με τα λουλούδια. Στόχος μου είναι να δημιουργώ ρούχα που έχουν μια αίσθηση συνέχειας, αλλά ταυτόχρονα ανήκουν ξεκάθαρα στο σήμερα.
Αν μπορούσαμε να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά σε ένα δικό σας moodboard τι θα βλέπαμε;
Ε.Κ. Νομίζω θα βλέπατε πάρα πολλά stills από ταινίες. Επίσης ίσως θα “βλέπατε” πάρα πολλά playlists που φτιάχνω, κάτι σαν ηχητικά mood boards που λίγο με βοηθάνε να μπω στο κλίμα που χρειάζεται. Για οτιδήποτε είναι εμπνευσμένο από την παράδοση όμως, δεν θα βλέπατε απολύτως τίποτα. Παραδόξως δε χρειάστηκε ποτέ κανένα mood board γι αυτά, σχεδόν πάντα είναι στην πρώτη γραμμή του μυαλού μου και απλά βγαίνουν προς τα έξω και τα σχεδιάζω.
Πιστεύετε πως υπάρχουν διεθνείς σχεδιαστές, που ενδιαφέρονται επίσης για την ελληνική παράδοση; Στο παρελθόν, έχουμε δει τον Jean-Paul Gaultier να εμπνέεται από τις πτυχώσεις της φουστανέλας για τη συλλογή του “Paris-Athens”, που παρουσιάστηκε στο Μουσείο Μπενάκη.
Ε.Κ. Πιστεύω ότι ακόμα το διεθνές δημιουργικό ενδιαφέρον εστιάζει πολύ στην αρχαία Ελλάδα και πολύ λιγότερο στην ελληνική παράδοση, σπάνια βλέπουμε αναφορές στον πλούτο των νεότερων παραδοσιακών φορεσιών ή σε μια σύγχρονη, δημιουργική επεξεργασία τους. Όμως, εάν παρατηρήσει κάποιος τις φορεσιές, θα δει ότι υπάρχει τόση ποικιλομορφία που τις καθιστά μια κυριολεκτικά αστείρευτη πηγή έμπνευσης. Δεν γνωρίζω κατά πόσο είναι εύκολο για έναν σχεδιαστή που δεν έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα να προσεγγίσει σε βάθος τις παραδοσιακές φορεσιές, όχι μόνο τις ελληνικές αλλά γενικότερα κάθε χώρας. Οι ενδυμασίες αυτές δεν είναι απλώς αισθητικά στοιχεία, συνδέονται με ιστορίες, τρόπους ζωής και συλλογικές μνήμες. Το λέω αυτό γιατί αντιλαμβάνομαι ότι πιθανότατα ούτε εγώ θα μπορούσα να προσεγγίσω με την ίδια άνεση και ευκολία μια παράδοση με την οποία δεν έχω μεγαλώσει και δεν μου ήταν οικεία από το σπίτι μου.
Το brand σας προωθεί συνειδητά τις αρχές της βιωσιμότητας. Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα για τον κύκλο δημιουργίας και παραγωγής των δημιουργιών σας;
Ε.Κ. Τα ρούχα κατασκευάζονται σε πολύ μικρές ποσότητες και ράβονται ένα-ένα στο χέρι. Αυτό από μόνο του σε περιορίζει και σε αναγκάζει να λειτουργείς πολύ συνειδητά, γιατί κάθε σχέδιο που αποφασίζεις να φτιάξεις πρέπει να έχει ένα δημιουργικό λόγο ύπαρξης. Παράλληλα, η χειροποίητη διαδικασία περιορίζει φυσικά και τους κύκλους παραγωγής, καθώς κάθε κομμάτι απαιτεί πολύ περισσότερο χρόνο για να ολοκληρωθεί. Αυτό σημαίνει ότι νέες προτάσεις παρουσιάζονται σε πιο αργούς ρυθμούς κάτι που για εμένα είναι συνειδητή επιλογή. Δεν με εκφράζει η λογική του fast fashion, ούτε η δημιουργία ρούχων χαμηλού κόστους και σύντομης διάρκειας ζωής. Προτεραιότητά μου είναι η ποιότητα, η ανθεκτικότητα και η συναισθηματική αξία ενός ενδύματος που προορίζεται να διατηρηθεί στον χρόνο.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για μία δημιουργό που στηρίζει το χειροποίητο και τις bespoke δημιουργίες σήμερα;
Ε.Κ. Νομίζω αντικειμενικά η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η βιωσιμότητα του brand σε πρακτικό επίπεδο, μέσα σε μια εποχή γρήγορης κατανάλωσης και οικονομικής πίεσης. Το χειροποίητο απαιτεί χρόνο, αφοσίωση και ουσιαστική σχέση με το αντικείμενο, ενώ συχνά το κοινό δεν βρίσκεται πάντα σε θέση να επενδύσει σε αυτό, κάτι απολύτως κατανοητό. Το να είσαι σε θέση λοιπόν πρακτικά και δημιουργικά να παραμένεις παρών και δημιουργικός ανεξάρτητα από τις συνθήκες, να συνεχίζεις να εξελίσσεις τη γλώσσα σου και να υπερασπίζεσαι την αξία της ποιότητας και της προσωπικής δημιουργίας νομίζω είναι η πραγματική πρόκληση.
Τι να περιμένουμε από εσάς στο άμεσο μέλλον; Μπορείτε να μοιραστείτε κάποιο από τα προσεχή σας σχέδια;
Ε.Κ. Το επόμενο διάστημα σκοπεύω να κινηθώ σε δύο διαφορετικές δημιουργικές κατευθύνσεις. Από τη μία, με ενδιαφέρει να εξερευνήσω πιο avant-garde designs και να αναπτύξω μια συλλογή με έντονο πειραματικό χαρακτήρα, ενώ από την άλλη να εξελίξω τη συλλογή Couture Grecque με νέα κομμάτια εμπνευσμένα από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας. Θεωρώ σημαντικό να μπορείς να δουλεύεις παράλληλα σε διαφορετικά projects που σου δίνουν τη δυνατότητα να βελτιώνεσαι δημιουργικά, να εξερευνάς νέες ιδέες και να διευρύνεις τα όριά σου.
