Μέσα στο σπίτι του Γιάννη Ρίτσου στη Μονεμβασιά -Έπιπλα και αντικείμενα αφηγούνται τη ζωή του
Βρεθήκαμε στο σπίτι του Γιάννη Ρίτσου στη Μονεμβασιά, μπαίνοντας στην καστροπολιτεία μαζί με το ρεύμα των επισκεπτών. Για λίγο αφήσαμε τον κόσμο να προχωρήσει μπροστά και στρίψαμε αριστερά.
Εκεί, σχεδόν αθόρυβα, στέκεται το σπίτι, χαμηλό, διακριτικό, από αυτά που αν δεν ξέρεις, τα προσπερνάς. Κι όμως, πίσω από αυτή τη σχεδόν «αφανή» πρόσοψη, ξεκινά μια ολόκληρη διαδρομή.
Πρόκειται για το σπίτι όπου έζησε και δημιούργησε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές του 20ού αιώνα. Η οικία πέρασε στον Δήμο Μονεμβασίας από την κόρη του, Έρη, και αποκαταστάθηκε με χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Πελοποννήσου και τον Αναπτυξιακό Οργανισμό «Πάρνωνας Α.Ε.». Από τον Ιούλιο του 2025 λειτουργεί ως μουσείο, ανοίγοντας στο κοινό έναν χώρο μνήμης αφιερωμένο στη ζωή και το έργο του.
Στο εσωτερικό, η αίσθηση είναι λιτή και συγκρατημένη. Προσωπικά αντικείμενα, εκδόσεις, χειρόγραφα και φωτογραφίες συνθέτουν το πορτρέτο μιας ζωής άρρηκτα συνδεδεμένης με την ποίηση, αλλά και με την ταραγμένη ιστορία του 20ού αιώνα. Ο χώρος είναι σχετικά μικρός, όμως έχει την πυκνότητα που σε κάνει να επιβραδύνεις το βήμα και να σταθείς λίγο περισσότερο.
Μέσα στο σπίτι του Γιάννη Ρίτσου στη Μονεμβασιά
Σ’ αυτό το σπίτι ο Γιάννης Ρίτσος πέρασε τα πρώτα του χρόνια, από την ηλικία των δύο έως τα δώδεκα, τα μόνα ανέμελα μιας ζωής που στη συνέχεια σημαδεύτηκε από απώλειες, ασθένεια και πολιτικές διώξεις. Η οικονομική κατάρρευση της εύπορης οικογένειας του, οι πρόωροι θάνατοι αγαπημένων προσώπων και οι περιπέτειες της υγείας του διαμόρφωσαν από νωρίς μια πορεία γεμάτη δοκιμασίες.
Η απομάκρυνση από τη Μονεμβασιά ήρθε νωρίς, αρχικά για το Γυμνάσιο στο Γύθειο και στη συνέχεια για την Αθήνα, όπου και εγκαταστάθηκε οριστικά. Η επιστροφή θα γίνει πολύ αργότερα, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν πια έχει καταξιωθεί, σε μια προσπάθεια να ξανασυνδεθεί με τον τόπο που τον διαμόρφωσε. Η Μονεμβασιά, άλλωστε, δεν έπαψε ποτέ να διατρέχει το έργο του, ως τοπίο και ως μνήμη. Μάλιστα, στη συλλογή «Μονοβασιά», γραμμένη το 1972 μέσα σε αυτό το σπίτι, η πόλη εμφανίζεται σκληρή και φωτεινή μαζί, με «τις σαράντα τέσσερις βυζαντινές καμάρες», τις πέτρες και τον ανελέητο ήλιο της.
Η κατοικία φέρει ακόμη τα ίχνη αυτής της διαδρομής στον χρόνο. Βρίσκεται στην Κάτω Πόλη, σε άμεση επαφή με το δυτικό τείχος, και είναι από τα πρώτα σπίτια που συναντά κανείς με την είσοδο στον οικισμό. Ο αρχικός της πυρήνας ανάγεται πιθανότατα στους μεταβυζαντινούς χρόνους, ενώ η σημερινή της μορφή είναι αποτέλεσμα διαδοχικών επεμβάσεων από τα τέλη του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Δεν επιδιώκει να ξεχωρίσει αλλά εντάσσεται οργανικά στο περιβάλλον, κουβαλώντας διακριτικά τη δική της ιστορία.
Καθώς κινείται κανείς στο εσωτερικό, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται για μια τυπική, χρονολογική παρουσίαση. Η διαδρομή ξεδιπλώνεται μέσα από το ίδιο το σπίτι, ακολουθώντας τη ζωή του ποιητή από τα παιδικά του χρόνια στη Μονεμβασιά έως τις πιο ώριμες περιόδους του, χωρίς να επιμένει σε μια αυστηρή γραμμικότητα. Κάθε δωμάτιο διατηρεί τον χαρακτήρα του, με την επίπλωση και τα αντικείμενα να παραμένουν στη θέση τους, ενώ οι εκθεσιακές παρεμβάσεις λειτουργούν διακριτικά, φωτίζοντας διαφορετικές όψεις αυτής της πορείας, από τη μάχη με τη φυματίωση και τις εξορίες έως τον πόλεμο και την αναγνώριση. Παράλληλα, σε ορισμένους χώρους η ατμόσφαιρα γίνεται πιο σκοτεινή και εσωστρεφής, ενώ σε άλλους ανοίγει προς το φως και τη θέα του πελάγους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η παλιά επίπλωση, τα προσωπικά αντικείμενα, τα χειρόγραφα, οι εκδόσεις, οι φωτογραφίες και τα ζωγραφικά έργα του Γιάννη Ρίτσου συνθέτουν μια εμπειρία που υπερβαίνει την απλή παράθεση τεκμηρίων. Ταυτόχρονα, μέσα από βιντεοπροβολές και ακουστικά, η φωνή του ίδιου του ποιητή επιστρέφει στον χώρο, απαγγέλλοντας στίχους του και δημιουργώντας μια πιο άμεση, σχεδόν βιωματική σχέση με το έργο του.
Έτσι, ο επισκέπτης κινείται σε έναν διώροφο, σχετικά μικρό αλλά πυκνό χώρο, όπου το αρχειακό υλικό συνυπάρχει με οπτικοακουστικά μέσα και διακριτικές αναπαραστάσεις. Έξω, μπροστά από την είσοδο, η μπρούτζινη προτομή του ποιητή, έργο του Μιχάλη Κασσή, υποδέχεται τον επισκέπτη.
117 χρόνια Γιάννης Ρίτσος
Η 1η Μαΐου πλησιάζει. Αν ζούσε σήμερα, ο Γιάννης Ρίτσος θα συμπλήρωνε 117 χρόνια από τη γέννησή του.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το όνομά του εξακολουθεί να συνδέεται με την ποίηση, αλλά και με έναν τόπο στον οποίο δεν έπαψε ποτέ να επιστρέφει μέσα από το έργο του, τη Μονεμβασιά.
Πού και πότε: Το Δημοτικό Μουσείο Γιάννη Ρίτσου στη Μονεμβασιά λειτουργεί καθημερινά, από Δευτέρα έως Κυριακή, με ωράριο 09:00 -21:00.
