Καρκίνος του μαστού: Τα σημάδια στο στήθος που δεν πρέπει να αγνοούμε -Τι εξηγεί η ογκολόγος Κωνσταντίνα Θωμοπούλου
Ο Οκτώβριος είναι κάθε χρόνο ένας μήνας αφιερωμένος στην πρόληψη και την ενημέρωση για τον καρκίνο του μαστού, με την 25η Οκτωβρίου να είναι και η Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καρκίνου του Μαστού.
Μια υπενθύμιση ότι η φροντίδα της υγείας μας δεν πρέπει να αναβάλλεται, ότι η γνώση μπορεί να κάνει τη διαφορά και ότι ο προληπτικός έλεγχος παραμένει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία που διαθέτουμε για την έγκαιρη διάγνωση.
Από τις αλλαγές στο στήθος που χρειάζονται αξιολόγηση μέχρι τις σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις και τις προκλήσεις της ζωής μετά τη θεραπεία, η γνώση παραμένει πολύτιμος σύμμαχος για κάθε γυναίκα.
Η Κωνσταντίνα Θωμοπούλου, Παθολόγος-Ογκολόγος στο Θεραπευτήριο ΥΓΕΙΑ, μιλά στο Bovary για τη σημασία της πρόληψης, τις δυνατότητες που προσφέρει η έγκαιρη διάγνωση και τον ρόλο της ορμονικής θεραπείας στην αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού.
Ποια σημάδια στο στήθος δεν πρέπει να αγνοούμε
Το ψηλαφητό ογκίδιο είναι ίσως το πρώτο σύμπτωμα που έρχεται στο μυαλό μας όταν σκεφτόμαστε τον καρκίνο του μαστού. Δεν είναι, όμως, το μοναδικό. Όπως εξηγεί η Κωνσταντίνα Θωμοπούλου, υπάρχουν και άλλες αλλαγές που χρειάζεται να κινητοποιήσουν μια γυναίκα και να την οδηγήσουν στον γιατρό.
«Το πιο γνωστό σύμπτωμα του καρκίνου του μαστού είναι ένα ψηλαφητό ογκίδιο, ωστόσο δεν εμφανίζονται όλες οι περιπτώσεις με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχουν και άλλες αλλαγές που πρέπει να μας κινητοποιούν».
Η ογκολόγος επισημαίνει ότι χρειάζεται να προσέχουμε αλλαγές στο δέρμα του μαστού, όπως εισολκές ή βαθουλώματα, αλλοίωση της υφής που θυμίζει φλοιό πορτοκαλιού, επίμονη ερυθρότητα, πάχυνση ή οίδημα. Εξίσου σημαντικές είναι οι αλλαγές στη θηλή: όταν στρέφεται προς τα μέσα ενώ προηγουμένως δεν ήταν έτσι, όταν εμφανίζεται επίμονο έκζεμα, ερυθρότητα ή απολέπιση ή όταν παρατηρείται αυτόματη έκκριση υγρού, ιδιαίτερα αν είναι αιματηρή.
«Θα πρέπει επίσης να αξιολογείται κάθε νέα, ανεξήγητη αλλαγή στο μέγεθος ή στο σχήμα του μαστού, μια νέα ασυμμετρία, καθώς και διόγκωση ή ψηλαφητή μάζα στη μασχάλη ή κοντά στην κλείδα. Επίμονος, εντοπισμένος πόνος χρειάζεται επίσης διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα».
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή υποδηλώνει καρκίνο. Πολλές φορές, τα συμπτώματα σχετίζονται με καλοήθεις παθήσεις ή ορμονικές μεταβολές. «Ωστόσο, δεν πρέπει να τις αποδίδουμε αυθαίρετα σε κάτι αθώο ούτε να περιμένουμε να εμφανιστεί πόνος για να απευθυνθούμε στον γιατρό», προσθέτει.
Το βασικό κριτήριο είναι να γνωρίζουμε τη συνήθη εικόνα του σώματός μας και να απευθυνόμαστε στον γιατρό όταν παρατηρούμε κάτι καινούργιο, ανεξήγητο ή επίμονο.
Τι σημαίνει στην πράξη μια διάγνωση καρκίνου του μαστού σε πρώιμο στάδιο;
Η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική, καθώς μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τις θεραπευτικές επιλογές και την πρόγνωση της νόσου. Όταν ο καρκίνος του μαστού εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο, η έκτασή του είναι περιορισμένη, συνήθως στον μαστό ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, και σε κοντινούς λεμφαδένες, χωρίς να έχει εξαπλωθεί σε απομακρυσμένα όργανα.
«Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε πάρα πολύ υψηλές πιθανότητες ίασης. Συχνά μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη νόσο με χειρουργική επέμβαση, διατηρώντας τον μαστό όπου αυτό είναι ογκολογικά ασφαλές, και να συμπληρώσουμε τη θεραπεία με ακτινοθεραπεία ή και φαρμακευτική αγωγή, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο καρκίνος του μαστού δεν είναι μία ενιαία νόσος. Το μέγεθος του όγκου, η κατάσταση των λεμφαδένων, ο βιολογικός υπότυπος και οι μοριακοί δείκτες του καθορίζουν και τις θεραπευτικές επιλογές. Έτσι, δεν χρειάζονται όλες οι γυναίκες χημειοθεραπεία, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να είναι απαραίτητη η ορμονοθεραπεία ή μια στοχευμένη θεραπεία», εξηγεί στο Bovary.
Η ζωή μετά τον καρκίνο του μαστού
Η ολοκλήρωση της θεραπείας αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό. Συχνά συνοδεύεται από ανακούφιση και χαρά, αλλά και από αγωνία για το μέλλον. Για πολλές γυναίκες, η επιστροφή στην καθημερινότητα δεν είναι τόσο άμεση όσο ενδεχομένως είχαν φανταστεί.
«Πολλές γυναίκες περιμένουν ότι από εκείνη τη στιγμή θα επιστρέψουν αμέσως στην καθημερινότητά τους, όμως η σωματική και ψυχολογική αποκατάσταση χρειάζεται συχνά χρόνο», εξηγεί η Κωνσταντίνα Θωμοπούλου.
Το πρώτο που χρειάζεται να γνωρίζει κάθε γυναίκα είναι ότι η φροντίδα δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση της θεραπείας. Η τακτική παρακολούθηση από τον ογκολόγο παραμένει απαραίτητη και προσαρμόζεται στα χαρακτηριστικά της νόσου και στις θεραπείες που έχουν προηγηθεί. Περιλαμβάνει την κλινική εξέταση, την κατάλληλη απεικονιστική παρακολούθηση και, όπου ενδείκνυται, τη συνέχιση της φαρμακευτικής αγωγής.
Για παράδειγμα, πολλές γυναίκες με ορμονοευαίσθητο καρκίνο του μαστού συνεχίζουν ορμονοθεραπεία για αρκετά χρόνια μετά την ολοκλήρωση των αρχικών θεραπειών.
Παράλληλα, χρειάζεται να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται πιθανές μακροχρόνιες επιπτώσεις, όπως η κόπωση, οι διαταραχές ύπνου, οι αρθραλγίες και τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Δεν αντιμετωπίζουν όλες οι γυναίκες τις ίδιες δυσκολίες, ενώ υπάρχουν τρόποι να βελτιωθεί ουσιαστικά η ποιότητα ζωής τους.
Εξίσου σημαντική είναι η ψυχολογική διάσταση. Ο φόβος της υποτροπής μπορεί να παραμένει ακόμη και όταν η θεραπεία έχει ολοκληρωθεί επιτυχώς. Η ανάγκη για υποστήριξη δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά ένα απολύτως θεμιτό κομμάτι της αποκατάστασης.
«Οι γυναίκες χρειάζεται να γνωρίζουν ότι δεν είναι υποχρεωμένες να αισθάνονται δυνατές κάθε στιγμή και ότι η αναζήτηση υποστήριξης από την οικογένεια, τον ψυχολόγο ή ομάδες υποστήριξης είναι απολύτως θεμιτή», τονίζει η ογκολόγος.
Η επιστροφή σε μια ισορροπημένη καθημερινότητα μπορεί να υποστηριχθεί από τη συστηματική σωματική δραστηριότητα, τη μεσογειακή διατροφή, τη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και την αποφυγή του καπνίσματος. Το σημαντικό, ωστόσο, είναι κάθε γυναίκα να ακολουθεί ένα πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις δικές της ανάγκες και δυνατότητες.
Εμμηνόπαυση και ορμονική θεραπεία
«Η εμμηνόπαυση παίζει σημαντικό ρόλο στον καρκίνο του μαστού, κυρίως επειδή μεταβάλλει την παραγωγή των οιστρογόνων στον οργανισμό», εξηγεί η Κωνσταντίνα Θωμοπούλου.
Όπως σημειώνει η ογκολόγος, ένα μεγάλο ποσοστό των καρκίνων του μαστού είναι ορμονοευαίσθητοι, δηλαδή τα καρκινικά κύτταρα διαθέτουν υποδοχείς οιστρογόνων ή προγεστερόνης και μπορούν να χρησιμοποιούν τις ορμόνες αυτές για την ανάπτυξή τους. «Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ορμονοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα της αντικαρκινικής θεραπείας. Στόχος της είναι είτε να εμποδίσει τη δράση των οιστρογόνων στα καρκινικά κύτταρα είτε να μειώσει την παραγωγή τους στον οργανισμό».
Η επιλογή της θεραπείας εξαρτάται και από το αν η γυναίκα βρίσκεται πριν ή μετά την εμμηνόπαυση. «Σε γυναίκες πριν από την εμμηνόπαυση χρησιμοποιείται συχνά η ταμοξιφαίνη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυάζεται με καταστολή της λειτουργίας των ωοθηκών. Μετά την εμμηνόπαυση, χρησιμοποιούνται συχνά οι αναστολείς αρωματάσης, όπως η λετροζόλη, η αναστροζόλη και η εξεμεστάνη, οι οποίοι μειώνουν περαιτέρω την παραγωγή οιστρογόνων στους περιφερικούς ιστούς», αναφέρει.
Η ίδια διευκρινίζει, ωστόσο, ότι «η εμμηνόπαυση δεν καθορίζει από μόνη της ποια θεραπεία θα λάβει μια γυναίκα». Η απόφαση εξαρτάται επίσης από το στάδιο της νόσου, τα χαρακτηριστικά του όγκου, τον κίνδυνο υποτροπής, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τις προτιμήσεις της ασθενούς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διαχείριση των ανεπιθύμητων ενεργειών, καθώς η ορμονοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που μοιάζουν με εκείνα της εμμηνόπαυσης, όπως εξάψεις, αρθραλγίες, κολπική ξηρότητα και μεταβολές στη διάθεση. Οι αναστολείς αρωματάσης μπορεί, επίσης, να επηρεάσουν την υγεία των οστών.
«Γι’ αυτό είναι σημαντική η παρακολούθηση και η έγκαιρη αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων ενεργειών, ώστε η γυναίκα να μπορεί να συνεχίσει τη θεραπεία της με ασφάλεια», καταλήγει η Κωνσταντίνα Θωμοπούλου.
Στο ερώτημα ποιο μήνυμα θα έδινε σε μια γυναίκα που φοβάται τον προληπτικό έλεγχο και συνεχώς τον αναβάλλει, η Κωνσταντίνα Θωμοπούλου απαντά με κατανόηση.
«Θα της έλεγα πρώτα απ’ όλα ότι είναι απολύτως ανθρώπινο να φοβάται. Πολλές γυναίκες αναβάλλουν τον προληπτικό έλεγχο όχι επειδή αδιαφορούν για την υγεία τους, αλλά επειδή φοβούνται τι μπορεί να δείξει η εξέταση, ή δεν αισθάνονται ακόμη έτοιμες να αντιμετωπίσουν μια πιθανή δυσάρεστη είδηση. Ωστόσο, θα ήθελα να κρατήσει κάτι πολύ σημαντικό: ο φόβος δεν πρέπει να μας στερεί τη δυνατότητα να φροντίσουμε τον εαυτό μας. Η μαστογραφία δεν προκαλεί καρκίνο και δεν σημαίνει ότι αναζητούμε απαραίτητα κάτι κακό. Είναι ένα εργαλείο που μας επιτρέπει να εντοπίσουμε πιθανές αλλοιώσεις σε πρώιμο στάδιο, ακόμη και πριν γίνουν ψηλαφητές ή προκαλέσουν συμπτώματα.
»Αν εντοπιστεί κάτι ύποπτο, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρόκειται για καρκίνο. Χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, καθώς πολλά ευρήματα είναι καλοήθη. Και αν τελικά διαγνωστεί καρκίνος, η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να προσφέρει περισσότερες θεραπευτικές επιλογές και ίαση.
Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να περιμένει μέχρι να πάψει να φοβάται για να κλείσει το ραντεβού της. Μπορεί να κάνει αυτό το βήμα ακόμη και με τον φόβο της, ζητώντας από τον γιατρό της να της εξηγήσει τη διαδικασία και να απαντήσει στις απορίες της. Η πρόληψη δεν είναι μια πράξη φόβου, αλλά μια πράξη φροντίδας και σεβασμού προς τον εαυτό μας. Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα σχετικά με την υγεία μας, μπορούμε όμως να αξιοποιήσουμε τα μέσα που διαθέτουμε για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας», δηλώνει.
