Ποια είναι η Ζακλίν Λέντζου, η Ελληνίδα που απέσπασε Βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Βενετίας
Η Ζακλίν Λέντζου, μία από τις πιο ξεχωριστές εκπροσώπους του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου, τιμήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας με το Βραβείο Σκηνοθεσίας του τμήματος Orizzonti.
Η σκηνοθέτιδα έφυγε από το 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας με το Βραβείο Σκηνοθεσίας του Orizzonti για τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της, «A Day in the Life of Jo: Chapter Phaedra». Η διάκριση ήρθε για μια δημιουργό που εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία χτίζει αθόρυβα μια από τις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικές φωνές του σύγχρονου ελληνικού σινεμά.
Και αν η Βενετία είναι η στιγμή που την έφερε ξανά στο προσκήνιο, η ιστορία της Λέντζου έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα: από τις μικρού μήκους ταινίες, τα διεθνή φεστιβάλ, το Λονδίνο, τις Κάννες και το Βερολίνο, μέχρι το Moon, 66 Questions, την υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση και τη συμμετοχή της σε μερικά από τα σημαντικότερα διεθνή κινηματογραφικά εργαστήρια.
Ποια είναι η Ζακλίν Λέντζου, που κέρδισε Βραβείο Σκηνοθεσίας στη Βενετία
Η Ζακλίν Λέντζου γεννήθηκε στην Αθήνα στις 6 Ιουνίου 1989 και μεγάλωσε ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε στη London Film School, από όπου αποφοίτησε το 2013, και από νωρίς άρχισε να διαμορφώνει ένα κινηματογραφικό ιδίωμα που δύσκολα χωρά σε μία μόνο κατηγορία.
Στις ταινίες της συναντώνται η οικογένεια, η μοναξιά, η ενηλικίωση, η απώλεια, η επιθυμία και το όνειρο. Όμως δεν την ενδιαφέρει να τα παρουσιάσει με έναν απολύτως ρεαλιστικό τρόπο. Η καθημερινότητα στις ιστορίες της μπορεί ανά πάσα στιγμή να ανοίξει μια πόρτα προς το παράξενο, το ποιητικό ή το μεταφυσικό.
Η ίδια έχει περιγράψει το κινηματογραφικό της βλέμμα μέσα από την ανάγκη να παρατηρεί τη ζωή. Και αυτή η παρατήρηση είναι ίσως το κλειδί για να καταλάβει κανείς το έργο της: οι μεγάλες δραματικές αλλαγές δεν ξεκινούν απαραίτητα από μεγάλα γεγονότα, αλλά μπορεί να κρύβονται σε μια οικογενειακή κουβέντα, μια σιωπή, μια τυχαία συνάντηση ή ένα όνειρο.
Δεν είναι τυχαίο ότι το BFI έχει περιγράψει το έργο της ως κάτι που υπήρχε στη ζωή της πολύ πριν από την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της. Η ίδια έχει πει ότι ήδη από τα 14 της το filmmaking ήταν σχεδόν δεύτερη φύση, χάρη σε μια μικρή κάμερα Hi-8 που είχε ως παιδί.
Από το «Alepou» στο Βερολίνο και τις Κάννες
Η πρώτη περίοδος της φιλμογραφίας της είναι γεμάτη μικρού μήκους ταινίες, οι οποίες λειτουργούν σαν εργαστήριο για τη γλώσσα που αργότερα θα αναπτύξει στις μεγάλου μήκους δουλειές της.
Το Thirteen Blue του 2013 ακολούθησε το Alepou (Fox) το 2016. Το τελευταίο τοποθετείται σε μια καυτή καλοκαιρινή Αθήνα και ακολουθεί έναν έφηβο που βρίσκεται αντιμέτωπος με ευθύνες μεγαλύτερες από την ηλικία του. Η ενηλικίωση, η οικογένεια και η κρίση δεν εμφανίζονται ως αφηρημένες έννοιες, αλλά μέσα από το σώμα, το σπίτι και τις μικρές εντάσεις της καθημερινότητας. Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Λοκάρνο και ξεχώρισε και στο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας.
Το 2020, με το The End of Suffering (A Proposal), η σκηνοθέτιδα κινήθηκε ακόμη περισσότερο προς το υπαρξιακό και το ονειρικό. Η ταινία ακολουθεί μια αγχωμένη γυναίκα που δέχεται ένα σχεδόν μεταφυσικό μήνυμα από το Σύμπαν. Η πραγματικότητα και η φαντασία παύουν να είναι αντίθετες και γίνονται δύο όψεις της ίδιας εσωτερικής εμπειρίας. Η ταινία απέσπασε, μεταξύ άλλων, το Golden Hugo στο Chicago International Film Festival.
Το μεγάλο βήμα ήρθε το 2021 με το Moon, 66 Questions, την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της. Το Moon, 66 Questions έκανε πρεμιέρα στο Berlinale Encounters, ενώ στη συνέχεια ταξίδεψε σε διεθνή φεστιβάλ και απέσπασε σημαντικές διακρίσεις. Ανάμεσά τους ήταν το Grand Prix στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Ρέικιαβικ και στη Σεβίλλη. Το 2022 επιλέχθηκε επίσης ως Critics' Pick από τους New York Times.
Μια σκηνοθέτιδα με διεθνή πορεία πριν από τη Βενετία
Η φετινή επιτυχία δεν είναι η πρώτη φορά που το διεθνές κινηματογραφικό περιβάλλον δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη δουλειά της.
Οι ταινίες της έχουν παρουσιαστεί σε Βερολίνο, Λοκάρνο και Κάννες, ενώ αναδρομικά αφιερώματα στο έργο της έχουν πραγματοποιηθεί μεταξύ άλλων στο Μόντρεαλ, τη Βιέννη, τη Γάνδη και στο ιστορικό Institute of Contemporary Arts του Λονδίνου. Έργα της έχουν επίσης παρουσιαστεί στο MoMA της Νέας Υόρκης στο πλαίσιο του New Directors.
Το όνομά της έχει περάσει και από σημαντικές διεθνείς κινηματογραφικές πλατφόρμες και επιμελητικά προγράμματα, όπως το MUBI, το Le Cinéma Club και το e-flux.
Παράλληλα, η Λέντζου έχει βρεθεί στο Sundance Screenwriters' Lab και στο TorinoFilmLab. Το 2022 έγινε υπότροφος του Onassis Foundation στη Νέα Υόρκη, ενώ ήταν ανάμεσα στους τρεις φιναλίστ του ιδιαίτερα ανταγωνιστικού Rolex Mentor & Protégé Arts Initiative για την περίοδο 2022-2024, έχοντας την ευκαιρία να συναντήσει τον Κινέζο σκηνοθέτη Jia Zhangke.
Για τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της, μάλιστα, είχε προηγηθεί το ARRI Cinematic Vision Award στο Torino Film Lab το 2024 και συμμετοχή στο Next Step II των Καννών.
Όλα αυτά δείχνουν ότι η Λέντζου δεν είναι μια δημιουργός που «ανακαλύφθηκε» στη Βενετία. Η Βενετία είναι περισσότερο ένας ακόμη, ιδιαίτερα σημαντικός, σταθμός μιας πορείας που είχε ήδη αποκτήσει διεθνή διαδρομή.
Η νέα ταινία της, A Day in the Life of Jo: Chapter Phaedra, είναι η δεύτερη μεγάλου μήκους δουλειά της.
Κεντρική ηρωίδα είναι η 15χρονη Jo, ένα μελαγχολικό, ανήσυχο και κάπως άγριο κορίτσι. Η ημέρα της αρχίζει στραβά: χάνει το σχολικό λεωφορείο, συγκρούεται με τη μητέρα της και πηγαίνει στο σχολείο χωρίς να γνωρίζει ότι αυτή η φαινομενικά ασήμαντη ημέρα πρόκειται να αλλάξει για πάντα.
Από τον Αλέξη Γρηγορόπουλο στη μυθολογία της ταινίας
Στην καρδιά της νέας ταινίας υπάρχει ένα πραγματικό γεγονός: η δολοφονία του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου από αστυνομικό στην Αθήνα το 2008.
Η ίδια η Λέντζου αναφέρεται στο γεγονός ως το σοκ που αποτέλεσε την αφετηρία για μια βαθύτερη εξερεύνηση γύρω από το σώμα, την ύπαρξη, το όνειρο και τον θάνατο. Στο επίσημο director's statement της ταινίας, η σκηνοθέτιδα συνδέει ευθέως την ιστορία του Αλέξη με τα ερωτήματα που γεννήθηκαν μέσα της μετά το γεγονός.
Ωστόσο, η ταινία δεν αναπαριστά το περιστατικό ούτε το μετατρέπει σε ιστορικό δράμα. Αντίθετα, το τραύμα μεταφέρεται σε έναν μυθοπλαστικό, ονειρικό κόσμο
Η πολιτική διάσταση της ταινίας έγινε ακόμη πιο εμφανής στη Βενετία. Παραλαμβάνοντας το Βραβείο Σκηνοθεσίας του Orizzonti, η Λέντζου μίλησε για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι δημιουργοί που επιμένουν να κάνουν ελεύθερο και ανεξάρτητο σινεμά.
Ευχαρίστησε την κριτική επιτροπή για το ότι αναγνώρισε το ρίσκο της ταινίας της και αναφέρθηκε στην πραγματική αφετηρία της ιστορίας. Και ολοκλήρωσε με ένα πολιτικό μήνυμα: «Σταματήστε να σκοτώνετε παιδιά».
