Yves Saint Laurent: Ο σχεδιαστής που μετέτρεψε την τέχνη σε μόδα
«Η πρόθεσή μου δεν ήταν ποτέ να αναμετρηθώ με τους μεγάλους δασκάλους, αλλά το πολύ να τους προσεγγίσω και να αντλήσω διδάγματα από τη μεγαλοφυΐα τους», είχε πει ο Yves Saint Laurent με αφορμή την πρώτη έκθεση του Ιδρύματος Pierre Bergé - Yves Saint Laurent“Dialogue avec l’art”, το 2004.
Στα 40 χρόνια που ηγήθηκε του ομώνυμου οίκου του, ο σχεδιαστής τροφοδοτούσε τη σκέψη του με κάθε μορφή τέχνης. Τη ζωγραφική, τον χορό και την ποίηση. Ως καταξιωμένος συλλέκτης και φίλος πολλών καλλιτεχνών αποδείκνυε συνεχώς τη βαθιά του αγάπη για τα εικαστικά, με τις πολυπληθείς αναφορές στη ζωγραφική να εμφανίζονται από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και το τελευταίο του couture show το 2002.
Ο Yves Saint Laurent υπήρξε ο πρώτος σχεδιαστής μόδας που ανέπτυξε έναν πραγματικό διάλογο με τους καλλιτέχνες και την τέχνη του παρελθόντος, πιστεύοντας ότι «το έργο ενός σχεδιαστή είναι πολύ κοντά σε εκείνο ενός καλλιτέχνη». Ο άνθρωπος, που ο Andy Warhol αποκάλεσε ως τον «σημαντικότερο Γάλλο καλλιτέχνη» αναζητούσε συνεχώς αναφορές από την ιστορία της τέχνης, από την αρχαιότητα μέχρι και την pop art, συνδυάζοντας χρώματα, διαμορφώνοντας νέες σιλουέτες και επαναπροσδιορίζοντας τη δομή των ενδυμάτων για να δημιουργήσει τα δικά του «έργα τέχνης».
Αφέθηκε στον κόσμο διαμετρικά αντίθετων καλλιτεχνικών ρευμάτων αναγνωρίζοντας τη σημασία τους με την εκπαιδευμένη ματιά του. Οι διάδοχοί του συνέχισαν αυτή τη σχέση με την τέχνη. Το 1999, υπό τον Alber Elbaz, ο Mario Sorrenti φωτογράφισε μια καμπάνια εμπνευσμένη από διάσημους πίνακες: η Noot Seear ζωντάνεψε τη Μόνα Λίζα, ενώ η Kate Moss αναβίωσε το Γεύμα στη Χλόη.
Σήμερα, η έκθεση του Costume Institute με τίτλο “Costume Art” εξετάζει ξανά τη σχέση τέχνης και μόδας. Με τον δημιουργικό διευθυντή του οίκου, Anthony Vaccarello, να συμμετέχει ως συμπρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής στο Met Gala του Costume Institute, ίσως αυτή η στιγμή να είναι ιδανική για να ανατρέξουμε στην πλούσια καλλιτεχνική κληρονομιά του οίκου.
Οι καλλιτέχνες που γοήτευσαν τον μεγάλο φιλότεχνο Yves Saint Laurent ήταν:
Piet Mondrian
Η πιο εμβληματική αναφορά του Yves Saint Laurent στην τέχνη, η συλλογή υψηλής ραπτικής για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1965, μετέτρεψε τη ζωγραφική του Piet Mondrian σε μόδα. Μέσα στο πνεύμα που αποθέωνε την κουλτούρα των νέων και κυριαρχούσε η αισθητική του space chic, o σχεδιαστής ήθελε να απομακρυνθεί από τη συμβατική φόρμα, αποτυπώνοντας την απελευθέρωση του σώματος. Η έννοια της αφαίρεσης μέσα από μία απόλυτα γραφιστική γλώσσα ήταν αυτό που χρειαζόταν.
Τα περίφημα cocktail φορέματα “Mondrian” άντλησαν από τους αφηρημένους καμβάδες με τα χαρακτηριστικά γεωμετρικά blocks και τα βασικά χρώματα του Ολλανδού καλλιτέχνη, μεταφέροντάς τα απευθείας στη σιλουέτα χωρίς καμία διακοσμητική παρεμβολή. Η νέα μοντέρνα αισθητική, που χρειαζόταν βρήκε τον δρόμο της μέσα από την τέχνη, αποτελώντας μία από τις πιο επιτυχημένες του συλλογές, που γίνεται αντικείμενο νέων αναγνώσεων μέχρι και σήμερα.
Georges Braque
Στη συλλογή υψηλής ραπτικής για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1988-89, ο Yves Saint Laurent συνέθεσε ένα πολυεπίπεδο εικαστικό αφήγημα, αντλώντας από διαφορετικούς ζωγραφικούς κόσμους. Από τον Georges Braque δανείστηκε τις αρχές του Ιμπρεσιονισμού και τη μετέπειτα στροφή του στον Κυβισμό, διατηρώντας τις αδρές γραμμές και την αυστηρή δομή σε κάπες και βραδινές δημιουργίες. Τα τρισδιάστατα σχέδια με πουλιά του Braque μεταφερμένα σε φορέσιμα έργα τέχνης για τη συλλογή Άνοιξη/Καλοκαίρι 1988 ήταν o δικός του φόρος τιμής. Όπως το εμβληματικό νυφικό λευκό φόρεμα που φόρεσε η Carla Bruni στο Stade de France στις 12 Ιουλίου 1998 στην επετειακή επίδειξη για τα 40 χρόνια δημιουργίας του σχεδιαστή. Το εντυπωσιακό 15λεπτο σόου του Yves Saint Laurent με 300 μοντέλα στον αγωνιστικό χώρο, λίγες ώρες πριν τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου Μουντιάλ στο Παρίσι, ανάμεσα στη Βραζιλία και τη Γαλλία είναι η πιο αξιομνημόνευτη συνάντηση μόδας και αθλητισμού.
Vincent van Gogh
Στη συλλογή του “Hommage aux artistes” για την Άνοιξη/Καλοκαίρι 1988-89 αφιερωμένη σε μεγάλους ζωγράφους και ποιητές, οι έκρυθμες αποχρώσεις, όπως το ολόφωτο κίτρινο των ηλίανθων και το κυανό της ίριδας και η διάχυτη χρήση του χρώματος ανακάλεσαν το ζωγραφικό σύμπαν του Vincent van Gogh. Οι πιστές λεπτομέρειες και οι εναλλαγές στα κεντημένα σακάκια του ήταν τόσο συγκεκριμένες, που χριεάστηκαν πάνω από εξακόσιες ώρες δουλειάς για το καθένα, καθιστώντας τα από τα πιο ακριβά κομμάτια στην ιστορία της μόδας.
Pierre Bonnard
Η ενθουσιώδης επιθυμία να ανυψώσει την υψηλή ραπτική στην κορυφή της τέχνης, συνεχίστηκε με την αναφορά στον Pierre Bonnard, τόσο στη συλλογή για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1988-89 και τη συλλογή για την Άνοιξη/Καλοκαίρι του ίδιου έτους, όσο και στη συλλογή για την Άνοιξη/Καλοκαίρι του 1999.
Ο Yves Saint Laurent άντλησε από τον μεταϊμπρεσιονιστικό και χρωματικά «ζεστό» κόσμο του καλλιτέχνη, μεταφράζοντας τη λεπτή ατμόσφαιρα φωτός και την οικειότητα των σκηνών του καλλιτέχνη, όπως τους περίφημους κήπους που ζωγράφισε τη δεκαετία του ’30, σε υφάσματα που μοιάζουν ζωγραφισμένα εκ των έσω, με μια ζεστή, σχεδόν νοσταλγική χρωματική παλέτα. Η κίτρινη μάλλινη κάπα επενδυμένη στο χέρι με χρυσοκάστανο φθινοπωρινό φύλλωμα από τον ιστορικό οίκο κεντημάτων Maison Lesage και το μεταξωτό σακάκι κεντημένο με σταφύλια στους ώμους, είναι δύο από τα πιο γνώριμα σχέδιά του.
Tom Wesselmann
Στο πνεύμα της pop art, ο Tom Wesselmann εντάσσεται στις πιο graphic αναφορές του οίκου στη συλλογή για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1966. Η καθαρότητα της εικόνας, η διαφημιστική αμεσότητα και η επίπεδη χρωματική απόδοση του έργου του μεταφράζονται σε έντονα, εικαστικά prints που αντιμετωπίζουν το σώμα σαν καμβά πάνω σε χυτές σιλουέτες από μάλλινο ζέρσεϊ σε μωβ, μαύρο και ροζ με το χαρακτηριστικό μοτίβο των κατακόκκινων χειλιών.
Henri Matisse
Ο Henri Matisse υπήρξε σταθερή πηγή έμπνευσης για τον Saint Laurent, με τη χρωματική του ελευθερία και τη διακοσμητική του γλώσσα να επανέρχονται σε διαφορετικές συλλογές της δεκαετίας του 1980. Στη συλλογή του “Homage to Matisse & Léger” για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1981-82, συναντάμε την τεχνική του κομμένου χαρτιού του μεγάλου εκπροσώπου του Φωβισμού, η οποία μεταφέρεται σε φούστες από μεταξωτό σατέν, διακοσμημένες με patchwork, ανακαλώντας τον καλλιτεχνικό του κόσμο.
Η ελαιογραφία σε καμβά “la blouse roumaine”, που φιλοτέχνησε ο Henri Matisse το 1940, απεικονίζοντας μια γυναίκα ντυμένη με “ie”, τη χαρακτηριστική παραδοσιακή ρουμανική τουνίκ με τα περίτεχνα κεντήματα ήταν μία άλλη σημαντική αναφορά. Για πρώτη και τελευταία φορά, μέχρι σήμερα, μια συλλογή haute couture εμπνεύστηκε εξολοκλήρου από τη ρουμανική κουλτούρα. Το 1981, ο σχεδιαστής παρουσίασε μία μοναδική δημιουργία εμπνευσμένη από τον πίνακα, ενώ στις 21 Ιουλίου 1999 παρουσίασε μια ολόκληρη συλλογή με τον τίτλο “La blouse roumaine” στο Παρίσι. Ο Yves Saint Laurent μέσα στο έθνικ ησυχαστήριό του στο Μαρακές εμπνεύστηκε από ένα άλλο φολκλόρ. Εκείνο της ρουμανικής φορεσιάς αποδίδοντάς το στο δικό του απόγειο της θηλυκότητας.
Fernand Léger
Η βιομηχανική καθαρότητα και τα έντονα χρωματικά πεδία του Fernand Léger βρήκαν τη θέση τους στη συλλογή υψηλής ραπτικής για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1981-82. Ο Yves Saint Laurent μετουσίωσε τον κυβισμό του Léger σε ρούχα με αρχιτεκτονική δομή και graphic ένταση. Ειδικά, το γλυπτό σε σχήμα λουλουδιού του καλλιτέχνη από το 1952 αποδόθηκε σε πολύπτυχες μεταξωτές φούστες με τη συμβολή της παραδοσιακής κεντήστρας Andrée Brossin de Méré πάνω σε μια σπάνια τεχνική, που ονομάζεται «ζωγραφική με βελόνα» (peinture à l’Aiguille).
Pablo Picasso & Sergei Diaghilev
Η συλλογή για το Φθινόπωρο/Χειμώνα 1979–80 του Yves Saint Laurent, που παρουσιάστηκε στο ξενοδοχείο Ritz στο Παρίσι τον Ιούλιο του 1979, αποτελούσε έναν άμεσο φόρο τιμής στον Ρώσο θεατρικό παραγωγό Sergei Diaghilev και στη πρωτοποριακή του συνεργασία με τον καλλιτέχνη Pablo Picasso για το μπαλέτο Parade του 1917.
Ο Saint Laurent θεωρούσε το έργο του Picasso «ιδιοφυΐα στην πιο αγνή της μορφή… μπαρόκ». Μετέφερε τις γωνιώδεις κυβιστικές φόρμες και τα έντονα σχέδια των Ballets Russes του Diaghilev στις δημιουργίες του, θολώνοντας τα όρια ανάμεσα στη μόδα και το θεατρικό κοστούμι. Τον κόσμο της σκηνής και εκείνον της υψηλής ραπτικής.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά οπτικά στοιχεία της συλλογής ήταν το μοτίβο του ρόμβου των αρλεκίνων, αξιοποιώντας καπιτονέ δερμάτινα κομμάτια σε μαύρο και χρυσό, καθώς και γεωμετρικές συνθέσεις. Οι εμφανίσεις περιλάμβαναν δομημένα μπολερό σακάκια, βαθιά βελούδινα μπούστα και ογκώδεις φούστες από τούλι, που παρέπεμπαν στο μπαλέτο και τις tutu φούστες. Ο σχεδιαστής χρησιμοποίησε επίσης πολυτελή υλικά, όπως ταφτά μουαρέ, έντονα απλικέ και λαμπερό, σχεδόν μεταλλικό σατέν, αποδίδοντας την ενέργεια μιας πολλά υποσχόμενης θεατρικής παραγωγής. Τα φορέματα με έντονα γεωμετρικά color-blocking και ασύμμετρα πάνελ, αντανακλούσαν την αφηρημένη αισθητική των κοστουμιών του Picasso.
Αργότερα, στη συλλογή του για το Φθινόπωρο/Χειμώνα του 1979, ο σχεδιαστής δημιούργησε τη δική του εκδοχή για το σακάκι της Elsa Schiaparelli με τους τονισμένους ώμους, που απεικονίζεται στο πορτρέτο του Picasso για τη διάσημη ηθοποιό και ακροβάτισσα Nusch Elyard. «Ενορχήστρωσα τη συλλογή μου σαν ένα μπαλέτο. Κέντησα πάνω στον Picasso», είχε πει ο σχεδιαστής αποτιμώντας την κολεξιόν του.
Bernard Buffet
Στη συλλογή υψηλής ραπτικής για την Άνοιξη/Καλοκαίρι του 1990, ο Yves Saint Laurent στρέφεται σε μορφές που θαυμάζει από τον χώρο των τεχνών, όπως τη Marilyn Monroe, την Catherine Deneuve, τη Zizi Jeanmaire, τον Marcel Proust, τον Christian Dior αλλά και τον εξπρεσιονιστή ζωγράφο και γλύπτη, Bernard Buffet. Εκείνον που φιλοτέχνησε το πρώτο του πορτρέτο, με αφορμή την πρώτη του συλλογή για τον οίκο Dior, στις 30 Ιανουαρίου του 1958. Η χαρακτηριστική, αυστηρή γραμμικότητά του, οι έντονες μαύρες γραμμές και η σχεδόν γοτθική λιτότητα του καλλιτέχνη αποδόθηκαν σε καθαρές, δραματικές σιλουέτες με έντονο contour και εσωτερική ένταση.
