Τι αποκαλύπτει η Ψυχολογία για όσους δυσκολεύονται να αποφασίσουν
Πολλές φορές τυχαίνει να μπλοκάρουμε τις στιγμές που καλούμαστε να πάρουμε κάποια σημαντική απόφαση. Η Ψυχολογία ωστόσο μπορεί να εξηγήσει αυτό το μοτίβο και να προτείνει τρόπους διαχείρισης της αβεβαιότητας.
Βρίσκεσαι μπροστά σε μια σημαντική απόφαση και αντί να αποφασίσεις σχεδόν αμέσως, μπλοκάρει και νιώθεις ότι όσο περισσότερο προσπαθείς να σκεφτείς, τόσο λιγότερο προχωράς. Αυτή η κατάσταση που είναι πολύ συνηθισμένη, δεν δείχνει σε καμία περίπτωση ότι δεν έχουμε μία ισχυρή προσωπικότητα, αλλά σχετίζεται με τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Όπως εξηγεί η Montserrat Guerra, η κλινική ψυχολόγος στο Gabinete de Psicología Montserrat Sierra, «όταν η αβεβαιότητα μας παραλύει, δεν είναι επειδή είμαστε “αναποφάσιστοι” ή μας δεν έχουμε χαρακτήρα». Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και σχετίζεται με τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν πρέπει να πάρουμε μια απόφαση
Το νευρικό μας σύστημα δεν είναι σχεδιασμένο να αντέχει εύκολα την αβεβαιότητα, και χωρίς τα κατάλληλα συναισθηματικά εργαλεία για να την αντιμετωπίσουμε, μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθούμε μπροστά σε μια σημαντική επιλογή.
Η ειδικός εξηγεί: «Έχουμε έναν εγκέφαλο που σχηματίστηκε πριν από χιλιάδες χρόνια, ο οποίος έχει αλλάξει ελάχιστα και μισεί να μην γνωρίζει τι να περιμένει».
Όταν αναφέρεται στη μικρή εξέλιξη του εγκεφάλου με τον χρόνο, εξηγεί ότι «συγκρούεται με τις γρήγορες εξελίξεις, τις συνεχείς προσαρμογές, τις διαρκείς αλλαγές σε σενάρια ή με τη σύνδεση στα κοινωνικά δίκτυα που ζούμε σήμερα». Σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο γεμάτο ερεθίσματα, αυτή η «υστέρηση» κοστίζει.
Στην πραγματικότητα, ακόμα και όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, η αβεβαιότητα βιώνεται σαν απειλή. Με λίγα λόγια, εμφανίζονται προκαταβολικές σκέψεις, όπως «ο φόβος να κάνω λάθος, να χάσω κάτι σημαντικό ή να μετανιώσω αργότερα», σύμφωνα με τη Montserrat Guerra.
Η απόφαση σημαίνει και θυσία
Μπροστά σε αυτό το άγχος, συχνά ψάχνουμε την απόλυτη ασφάλεια που όμως δεν υπάρχει. «Θέλουμε την “τέλεια απόφαση”, την εγγύηση ότι όλα θα πάνε καλά, το σήμα ότι επιλέγουμε το σωστό δρόμο», εξηγεί η ψυχολόγος. Αλλά η ζωή δεν μας δίνει πάντα την σιγουριά, ειδικά όταν πρόκειται να πάρουμε κάποια σημαντική απόφαση.
Επιπλέον, κάτι που πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη είναι ότι το να επιλέγουμε σημαίνει και να απορρίπτουμε. Και αυτό μας βαραίνει, μερικές φορές τόσο πολύ, που ο φόβος να χάσουμε κάτι είναι ακριβώς αυτός που μας μπλοκάρει.
Πώς αντιδρούμε στην αβεβαιότητα
Για να ισορροπήσει αυτή η ανασφάλεια, το μυαλό «προσπαθεί να την αντισταθμίσει με τρεις στρατηγικές που φαίνονται χρήσιμες, αλλά στην πραγματικότητα μπλοκάρουν», προειδοποιεί η Montserrat Guerra:
- Υπερανάλυση: «Σκεφτόμαστε συνεχώς, συγκρίνουμε σενάρια, ζητάμε γνώμες, ζυγίζουμε τα υπέρ και τα κατά ξανά και ξανά και όσο περισσότερο σκεφτόμαστε, τόσο περισσότερες αμφιβολίες εμφανίζονται». Η κυκλική σκέψη παράγει περισσότερο σύγχυση παρά σαφήνεια.
- Αναβολή της απόφασης: «Η αναβλητικότητα». Το να λέμε «θα αποφασίσω αύριο» ανακουφίζει προσωρινά, αλλά «σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο αυξάνει το άγχος, γιατί η απόφαση παραμένει εκεί φουσκώνει όλο και περισσότερο».
- Κόπωση από αποφάσεις: «Ήδη είμαστε εξαντλημένοι από χίλιες μικροαποφάσεις που παίρνουμε καθημερινά». Όταν φτάνει μια σημαντική επιλογή, ο εγκέφαλος έχει φτάσει σε ένα σημείο κορεσμού και το μπλοκάρισμα εμφανίζεται ακριβώς όταν χρειαζόμαστε μία σαφή απάντηση.
Πώς ο φόβος επηρεάζει τις αποφάσεις
Ο φόβος αποτελεί έναν μεγάλο αντίπαλο στη λήψη αποφάσεων. Η ψυχολόγος επισημαίνει ότι το να παραλύουμε στο κομμάτι των αποφάσεων είναι συχνά μια προσπάθεια προστασίας. «Σκεφτόμαστε: ‘Αν δεν αποφασίσω, δεν θα κάνω λάθος’», που αποτελεί ασφαλώς μία λανθασμένη σκέψη, γιατί το να μένουμε σε αυτό το κενό έχει μεγάλο συναισθηματικό κόστος.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόφαση βιώνεται σαν κάποια τελική εξέταση και το σώμα ανταποκρίνεται με άγχος και φόβο: «Το άτομο δεν αμφιταλαντεύεται μεταξύ δύο επιλογών, αλλά μεταξύ δύο φόβων». Όταν ο φόβος παίρνει την θέση του ελέγχου τότε «η απόφαση παύει να είναι επιλογή και γίνεται απειλή».
Γιατί φοβόμαστε να αποφασίσουμε
Πίσω από την αβεβαιότητα και τον φόβο της απώλειας υπάρχουν συχνά βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις:
- Τελειομανία: «Αν πιστεύω ότι υπάρχει η τέλεια επιλογή, τότε κάθε απόφαση που δεν είναι τέλεια φαίνεται λάθος». Όπως συνοψίζει η ειδικός: «Η τελειομανία δεν κινητοποιεί, αλλά παραλύει».
- Καταστροφολογία: «Το μυαλό πάει στο χειρότερο σενάριο και το βιώνει σαν το πιο πιθανό». Σε αυτό το σημείο, το να μην πάρουμε κάποια απόφαση φαίνεται η πιο ασφαλής επιλογή, αν και δεν είναι.
- Ταυτότητα: «Πολλοί άνθρωποι δεν φοβούνται μόνο να κάνουν λάθος, φοβούνται κι όσα λέει το λάθος για αυτούς». Το λάθος βιώνεται ως απειλή για την αυτοεκτίμηση και όχι ως μία εμπειρία που μπορεί να διορθωθεί.
Τα βήματα για να ξεπεράσετε την αβεβαιότητα και να αποφασίζετε χωρίς φόβο
Αν και είναι δύσκολο να ελέγξουμε την αβεβαιότητα, μπορούμε να τη διαχειριστούμε όσο καλύτερα γίνεται. Το πρώτο βήμα, σύμφωνα με τη Montserrat Guerra, είναι να καταλάβουμε ότι «το να κάνεις λάθος δεν είναι πάντα αποτυχία, στην πραγματικότητα σχεδόν ποτέ». Πολλές αποφάσεις δεν μπορούν να είναι 100% σωστές, γιατί εξαρτώνται από παράγοντες που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.
Στρατηγικές για αποτελεσματική διαχείριση της αβεβαιότητας
Μαζί με την αλλαγή σκέψης, υπάρχουν και πρακτικές μέθοδοι. Συγκεκριμένα:
- Μειώστε το επίπεδο βεβαιότητας: Αναζητήστε μια «αρκετά καλή» απόφαση. Σε σημαντικές επιλογές πάντα υπάρχει «ένα ποσοστό ομίχλης».
- Μετατρέψτε τη σκέψη σε δοκιμή: Κάντε την απόφαση ένα μικρό, αναστρέψιμο πείραμα.
- Διαχωρίστε τον φόβο από τη διαίσθηση: Η διαίσθηση είναι συνήθως ήρεμη και σαφής, ενώ το άγχος επείγον και θορυβώδες. Η σύγχυση μεταξύ τους προκαλεί μπλοκάρισμα.
- Ελέγξτε την προσωπική σας κατάσταση: Μερικές φορές δεν είναι ότι δεν ξέρετε να αποφασίσετε, αλλά ότι αποφασίζετε εξαντλημένοι. Η ενέργεια, η ξεκούραση και η υποστήριξη επηρεάζουν περισσότερο από όσο νομίζουμε.
- Μειώστε τους εξωτερικούς θορύβους: Η πολλές συμβουλές που δεχόμαστε από πολλούς ανθρώπους προκαλεί σύγχυση. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι θα αγνοήσουμε τις συμβουλές αυτές , αλλά θα επιλέξουμε ποιες θα ακούσουμε.
