Τι λέει η Ψυχολογία για τους ανθρώπους που καθαρίζουν πάντα τα ψίχουλα από το τραπέζι;
Μια φαινομενικά ασήμαντη κίνηση την ώρα του φαγητού κρύβει περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε. Το να απομακρύνει κανείς τα ψίχουλα από το τραπέζι μπορεί να είναι απλός αυτοματισμός, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο, σύμφωνα με την ψυχολογία.
Για πολλούς ανθρώπους, η κίνηση αυτή γίνεται χωρίς δεύτερη σκέψη, είτε στο σπίτι είτε έξω. Η ψυχολόγος Λάρα Φερρέιρο εξηγεί στο ισπανικό Hola ότι, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.
Σύμφωνα με την ίδια, συχνά πρόκειται για μια αυτόματη κίνηση. «Τα ψίχουλα με ενοχλούν και τα απομακρύνω σχεδόν χωρίς να το σκέφτομαι», παραδέχεται, συνδέοντάς το με την αίσθηση ελέγχου και τη συναισθηματική αυτορρύθμιση.
Γιατί κάποιοι καθαρίζουν πάντα τα ψίχουλα από το τραπέζι
«Η ενόχληση από τις υφές, μια μαθημένη συνήθεια, η ανάγκη για τάξη ή οι κοινωνικοί κανόνες που έχουμε εσωτερικεύσει» είναι οι πιο συνηθισμένοι λόγοι, σημειώνει η ψυχολόγος. Ένα καθαρό τραπέζι «μειώνει τα οπτικά ερεθίσματα που αποσπούν την προσοχή και ενισχύει την αίσθηση ευεξίας».
«Είναι ένας απλός τρόπος να ηρεμήσει κανείς την ώρα που τρώει». Υπάρχουν και πρακτικοί λόγοι. «Για να μη λερωθούν τα ρούχα ή από ευγένεια προς τους άλλους, ώστε ο χώρος να παραμένει τακτοποιημένος και χωρίς περισπασμούς». Όπως συνοψίζει, «προσφέρει μια μικρή αίσθηση ανακούφισης και ηρεμίας».
Η Φερρέιρο τονίζει ότι πρόκειται για ιδιαίτερα συνηθισμένη συμπεριφορά. «Πάνω από το 60% των ανθρώπων το κάνει», λέει, ακόμη και εκτός σπιτιού. Η ίδια παραδέχεται ότι το κάνει σε εστιατόρια, με διακριτικότητα. Το σημείο κλειδί είναι η ευελιξία. «Είναι φυσιολογικό όταν συμβαίνει περιστασιακά και αυθόρμητα και όταν μπορείς να το κάνεις ή να μην το κάνεις χωρίς πρόβλημα».
Τα πράγματα αλλάζουν όταν η ανάγκη αυτή συνοδεύεται από έντονη δυσφορία. Όπως εξηγεί, αρχίζει να γίνεται ανησυχητικό «όταν το να μην απομακρύνεις τα ψίχουλα προκαλεί άγχος, ακαμψία, ενοχλητικές σκέψεις ή αίσθηση επείγοντος, και όταν αντιδράς με θυμό αν οι άλλοι δεν το κάνουν». Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορεί να συνδέεται με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Η διαφορά βρίσκεται στην ένταση.
«Όταν εμφανίζονται σκέψεις όπως “αν δεν το κάνω, θα συμβεί κάτι κακό”, μαζί με πολύ έντονο άγχος ή θυμό και μια επιτακτική ανάγκη να γίνει για να επέλθει ηρεμία, τότε δεν μιλάμε για μια απλή συνήθεια». Προειδοποιητικό σημάδι είναι και όταν «επαναλαμβάνεται συνεχώς, επηρεάζει την κοινωνική ζωή ή τις σχέσεις και η ανακούφιση κρατά λίγο, αναγκάζοντας το άτομο να το επαναλαμβάνει ξανά και ξανά».
Ο ψυχολόγος Χουβενάλ Ορνέλας επισημαίνει ότι η συμπεριφορά αυτή μπορεί να εντάσσεται «σε μοτίβα πολύ συνηθισμένα σε συμπεριφορές που σχετίζονται με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή», με καθοριστικό ρόλο το πώς αναπτύχθηκε. Σε αρκετές περιπτώσεις, «έχει τις ρίζες της σε οικογενειακά περιβάλλοντα με γονείς ελεγκτικούς και τελειομανείς». Πρόκειται για μια συχνή μορφή που σχετίζεται με την καθαριότητα και «επηρεάζει τις διαπροσωπικές σχέσεις, γιατί δεν αποδέχονται όλοι αυτές τις απαιτήσεις».
Πότε χρειάζεται προσοχή; Ο Ορνέλας αναφέρει δύο ενδείξεις. «Η πρώτη έρχεται απ’ έξω: οι γύρω μας λένε ότι κάνουμε κάτι υπερβολικά συχνά και συχνά το αντιλαμβάνονται πριν από εμάς». Η δεύτερη είναι εσωτερική και πιο καθοριστική. «Όταν δεν μπορούμε να σταματήσουμε, γιατί μας δημιουργεί ανάγκη για ηρεμία και το κάνουμε για να νιώσουμε ασφάλεια».
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι η αλλαγή είναι εφικτή. «Αυτή η συμπεριφορά παγιώθηκε για έναν λόγο και μπορεί να ανακατευθυνθεί και να εξαλειφθεί», λέει. Ο τρόπος είναι «να σταματάμε συνειδητά και επαναλαμβανόμενα τη συμπεριφορά, παρά την παρόρμηση που δημιουργεί», σπάζοντας την αυτόματη αντίδραση.
Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η επανάληψη δεν σημαίνει πάντα διαταραχή. «Δεν πρέπει να θεωρούμε ότι ό,τι κάνουμε επαναλαμβανόμενα συνδέεται με ιδεοψυχαναγκασμό». Προτείνει ένα απλό νοητικό παιχνίδι: «Να παίζουμε συνειδητά με το να μην επαναλαμβάνουμε αυτόματα πράγματα στην καθημερινότητα». Ως πρακτικό παράδειγμα, προτείνει μικρές αλλαγές στη ρουτίνα. «Αν έχουμε τη συνήθεια να μαζεύουμε τα ψίχουλα κατά τη διάρκεια του φαγητού, μπορούμε να το κάνουμε μόνο όταν τρώμε ψωμί ή να το αφήσουμε για το τέλος».
Η πρόληψη, όπως τονίζει, βασίζεται σε μια απλή στάση ζωής. «Μην δημιουργείτε ανάγκες και μην πιέζετε τον εαυτό σας να κάνει πράγματα», συμβουλεύει. «Να έχετε επίγνωση ότι μπορείτε να επιλέξετε αν θα το κάνετε ή όχι, χωρίς υποχρέωση ή ανταμοιβή». Η μετατόπιση «προς τον αυτοσχεδιασμό αντί για τον έλεγχο» βοηθά να μη ριζώσουν τέτοιες συμπεριφορές.
