Τι είναι τελικά ο Χανταϊός; Πόσο επικίνδυνος είναι ο «ιός των Άνδεων» -Λοιμωξιολόγος εξηγεί
Μετά την εμπειρία της πανδημίας του κορωνοϊού, κάθε αναφορά σε έναν άγνωστο ή σπάνιο ιό που συνδέεται με σοβαρές λοιμώξεις και θανάτους προκαλεί εύλογη ανησυχία σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η πρόσφατη εμφάνιση κρουσμάτων χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο «MV Hondius», που ταξίδευε στον Ατλαντικό, έφερε ξανά στο προσκήνιο τον λεγόμενο «ιό των Άνδεων», ένα από τα στελέχη της νόσου.
Ο χανταϊός δεν είναι ένας καινούργιος ιός, αλλά μια ολόκληρη οικογένεια ιών που είναι γνωστή στην επιστημονική κοινότητα εδώ και δεκαετίες. Αυτό που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι ορισμένα στελέχη του μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρή νόσο, αν και τα περιστατικά παραμένουν σχετικά σπάνια και με περιορισμένη διασπορά.
Ο Έλληνας επιβάτης και η καραντίνα των 45 ημερών
Στο νοσοκομείο «Αττικόν» νοσηλεύεται o 70χρονος Έλληνας επιβάτης του κρουαζιερόπλοιου MV Hondius, στο οποίο καταγράφηκαν κρούσματα χανταϊού κατά τη διάρκεια ταξιδιού στον Ατλαντικό Ωκεανό.
Σύμφωνα με τους θεράποντες ιατρούς, η κατάσταση της υγείας του είναι καλή και μέχρι στιγμής δεν παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα που να παραπέμπει στη νόσο. Παρ’ όλα αυτά, αποφασίστηκε να τεθεί σε προληπτική καραντίνα διάρκειας 45 ημερών, στο πλαίσιο των διεθνών υγειονομικών πρωτοκόλλων και της στενής επιτήρησης από τον ΕΟΔΥ. Όπως επισημαίνεται στην επίσημη ανακοίνωση, η απομόνωση εφαρμόζεται αποκλειστικά για προληπτικούς λόγους, χωρίς να υπάρχει επιβεβαιωμένη λοίμωξη ή ένδειξη ενεργού νόσου.
Τι είναι ο χανταϊός;
O hanta ιός (hantavirus) είναι ενδημικός, ιδιαίτερα το στέλεχος των Άνδεων που απομονώθηκε στη συγκεκριμένη έξαρση της νόσου, και προκάλεσε τουλάχιστον οκτώ κρούσματα και τρεις θανάτους.
«Είναι ένας ιός γνωστός από τον πόλεμο της Κορέας, όπου προκάλεσε αιμορραγικούς πυρετούς και πήρε το όνομά του από τον ποταμό Hantan, όπου απομονώθηκε. Ανήκει στην οικογένεια των Bunyaviridae και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως το σύνδρομο οξείας αναπνευστικής δυσχέρειας (Hantavirus Pulmonary Syndrome - HPS) και το αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome - HFRS)», αναφέρει ο δρ Χαράλαμπος Γώγος, Καθηγητής Λοιμωξιολογίας και Διευθυντής της Παθολογικής- Λοιμωξιολογικής Κλινικής του Metropolitan General.
Τι είναι ο «ιός των Άνδεων»;
Ο λεγόμενος «ιός των Άνδεων» είναι ένα συγκεκριμένο στέλεχος της οικογένειας των χανταϊών. Ξεχωρίζει επειδή είναι το μοναδικό στέλεχος που έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να μεταδοθεί, έστω και περιορισμένα, από άνθρωπο σε άνθρωπο.
«Πολύ σπάνια είναι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, μόνο σε μόλυνση από το στέλεχος των Άνδεων (Andes virus) και μετά από πολύ στενή και παρατεταμένη επαφή με ασθενή» εξηγεί ο καθηγητής.
Παρότι αυτό το χαρακτηριστικό τον κάνει πιο «ανησυχητικό» σε σχέση με άλλα στελέχη, η μετάδοσή του παραμένει δύσκολη και οι αλυσίδες διασποράς που έχουν καταγραφεί στο παρελθόν ήταν μικρές και ελεγχόμενες.
Όπως ανάφερε στην ΕΡΤ η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη «Ο χανταϊός των Άνδεων, δεν έχει καμία σχέση με την ευκολία μετάδοσης που είχε ο κορωνοϊός. Άρα, να ξέρουμε ότι είμαστε σε εγρήγορση, έχουμε λάβει τα μέτρα μας και δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας».
Πώς μεταδίδεται;
Η συνηθέστερη μορφή μετάδοσης είναι με την εισπνοή σκόνης μολυσμένης με ούρα, κόπρανα ή σάλιο τρωκτικών, άμεση επαφή με μολυσμένα τρωκτικά ή τα εκκρίματά
τους και σπανιότερα με δάγκωμα από μολυσμένο τρωκτικό. Αυτό μπορεί να συμβεί σε κλειστούς χώρους με ανεπαρκή καθαριότητα ή σε περιοχές όπου υπάρχουν φωλιές ποντικών και αρουραίων.
Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;
Τα πρώτα σημάδια της λοίμωξης μοιάζουν αρκετά με εκείνα μιας κοινής ίωσης ή γρίπης, γεγονός που συχνά καθυστερεί τη διάγνωση. Οι συμπτωματικές εκδηλώσεις της λοίμωξης από hantavirus γίνονται αισθητές μετά από μια περίοδο επώασης συνήθως 2-3 εβδομάδων (μπορεί να διαρκέσει 1-8 εβδομάδες) μετά από την έκθεση, εμφανίζονται κατά στάδια και ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο της νόσου. Οι ασθενείς μπορεί αρχικά να εμφανίσουν:
- πυρετό
- έντονη κόπωση
- μυαλγία
- πονοκέφαλο
- ζάλη
- ναυτία
- διάρροια
Στη συνέχεια, περίπου μετά από 2-7 ημέρες η νόσος μπορεί να εκδηλωθεί
ως καρδιοπνευμονικό Σύνδρομο Hanta ιού (HCPS / στελέχη Andes και Sin Nombre
στην Αμερική) ή ως αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο (HFRS / στελέχη
Hantaan, Puumala και Dobrava στην Ευρώπη και την Ασία).
Η πρώτη περίπτωση είναι η πλέον σοβαρή και σχετίζεται με πολύ σοβαρή καρδιακή και πνευμονική νόσο με σοβαρή καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια και υψηλή θνησιμότητα (περίπου 30- 45%), ενώ η δεύτερη προσβάλλει κυρίως τους νεφρούς, προκαλώντας αιμορραγίες και νεφρική ανεπάρκεια, με καλύτερη πρόγνωση (θνησιμότητα < 10%).
Πώς γίνεται η διάγνωση της λοίμωξης
«Η διάγνωση της λοίμωξης από hantavirus συνήθως περιλαμβάνει κλινική εξέταση, επιδημιολογική αξιολόγηση και, κυρίως, ειδικές ορολογικές και μοριακές εξετάσεις για ανεύρεση αντισωμάτων έναντι του ιού ή/και του γενετικού του υλικού. Οι εξετάσεις αυτές είναι πολύ ειδικές και ευαίσθητες και βάζουν με ασφάλεια τη διάγνωση, είναι δε αναγκαίες για να αποκλειστούν άλλα παρόμοια νοσήματα με παρόμοια εικόνα, αλλά διαφορετική αντιμετώπιση» αναφέρει ο καθηγητής.
Πόσα κρούσματα και θάνατοι στον κόσμο έχουν καταγραφεί για τον χανταϊό
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύτηκαν στην ιατρική επιθεώρηση «JAMA», στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταγραφεί συνολικά 864 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα περιστατικά χανταϊού από το 1993, όταν ξεκίνησε η συστηματική επιτήρηση, έως και το 2022.
Η πλειονότητα των κρουσμάτων, βάσει των ίδιων δεδομένων, εντοπίζεται κυρίως σε αγροτικές περιοχές της χώρας, όπως η Καλιφόρνια, η Ουάσιγκτον, η Αριζόνα, το Νέο Μεξικό και το Κολοράντο.
Στην Ευρώπη, τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) δείχνουν ότι τα περιστατικά παρουσιάζουν διακυμάνσεις από χρόνο σε χρόνο. Ενδεικτικά, το 2023 καταγράφηκαν 1.885 επιβεβαιωμένα κρούσματα, ενώ το 2020 είχαν αναφερθεί 1.647 περιστατικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Σε παγκόσμια κλίμακα, ο αριθμός των λοιμώξεων εκτιμάται ότι κυμαίνεται ετησίως από περίπου 10.000 έως και 100.000 περιστατικά, ανάλογα με τις επιδημιολογικές συνθήκες κάθε χρονιάς.
Υπάρχει θεραπεία;
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να εξουδετερώνει τον χανταϊό. Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην υποστηρικτική φροντίδα και στην έγκαιρη ιατρική παρέμβαση. Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν:
- παροχή οξυγόνου
- μηχανική υποστήριξη αναπνοής
- εντατική παρακολούθηση
- αντιμετώπιση επιπλοκών
Η έγκαιρη διάγνωση θεωρείται καθοριστική για την επιβίωση των ασθενών και τον περιορισμό των επιπλοκών.
Πώς μπορεί να προληφθεί η λοίμωξη;
Η βασικότερη μορφή πρόληψης είναι η αποφυγή επαφής με τρωκτικά και τα εκκρίματά τους. Οι ειδικοί συνιστούν:
- έλεγχο των τρωκτικών στον χώρο διαβίωσης και εργασίας, με υιοθέτηση στρατηγικών για την εξάλειψη ή τον περιορισμό της παρουσίας αρουραίων, μυοκτονία
- σωστό καθαρισμό αποθηκών και κλειστών χώρων
- χρήση προστατευτικού εξοπλισμού σε χώρους με πιθανή παρουσία τρωκτικών
- σφράγιση σημείων από τα οποία μπορούν να εισέλθουν ποντίκια ή αρουραίοι
- καλό αερισμό κλειστών χώρων πριν από τον καθαρισμό
χρήση γαντιών και μάσκας όταν υπάρχουν ίχνη τρωκτικών - αποφυγή σκούπας ή ηλεκτρικής σκούπας σε περιττώματα, γιατί μπορεί να σηκωθούν μολυσμένα σωματίδια στον αέρα
- καθαρισμό με απολυμαντικό διάλυμα
- σωστή αποθήκευση τροφίμων
«Δεν πρέπει να πανικοβαλλόμαστε» αναφέρει η κ. Αγαπηδάκη. «Αυτό που έχει σημασία να γνωρίζει ο πολίτης είναι ότι όσοι ασχολούνται με αγροτικές εργασίες ή έρχονται σε επαφή με τρωκτικά πρέπει να λαμβάνουν μέτρα προφύλαξης: Να καθαρίζουν σωστά τους χώρους, να πλένουν τα χέρια τους, να φορούν γάντια και μάσκα όταν χρειάζεται και να αποφεύγουν την επαφή με περιττώματα τρωκτικών».
